भाग ४ क – राष्ट्रपति तथा उपराष्ट्रपति

भाग ४ क – राष्ट्रपति तथा उपराष्ट्रपति

३६क. राष्ट्रपतिः (१) नेपालमा एकजना राष्ट्रपति रहनेछ ।

(२) राष्ट्रपति मुलुकको राष्ट्रध्यक्ष हुनेछ र सोही हैसियतमा यस संविधान र प्रचलित कानून बमोजिम निजले आफ्नो कार्य सम्पादन गर्नेछ ।

(३) संविधानको संरक्षण र पालना गर्नु राष्ट्रपतिको प्रमुख कर्तव्य हुनेछ ।

३६ख. राष्ट्रपतिको निर्वाचनः (१) राजनैतिक सहमतिका आधारमा राष्ट्रपतिको निर्वाचन संविधान सभाले गर्नेछ ।

(२) उपधारा (१) बमोजिम सहमति कायम हुन नसकेमा संविधान सभामा तत्काल कायम रहेका सम्पूर्ण सदस्य संख्याको बहुमत प्राप्त गर्ने व्यक्ति राष्ट्रपतिको पदमा निर्वाचित भएको मानिनेछ ।

(३) राष्ट्रपतिको निर्वाचन सम्बन्धी अन्य कार्यविधि संविधान सभाले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ ।

(४) निर्वाचन, मनोनयन वा नियुक्तिद्वारा पूर्ति हुने कुनै पनि राजनैतिक पदमा बहाल रहेको कुनै व्यक्ति राष्ट्रपतिको पदमा निर्वाचित भएमा निजको त्यस्तो पद स्वतः रिक्त हुनेछ ।

३६ग. राष्ट्रपतिको पदावधिः राष्ट्रपतिको पदावधि संविधान सभाबाट जारी हुने संविधान प्रारम्भ नभएसम्मका लागि हुनेछ ।

३६घ. राष्ट्रपतिको योग्यताः राष्ट्रपति हुनको लागि कुनै पनि व्यक्तिले देहायको योग्यता पूरा गरेको हुनुपर्नेछः–

(क) संविधान सभाको सदस्य हुन योग्य भएको,

(ख) कम्तीमा पैंतीस वर्ष उमेर पूरा भएको ।

३६ङ. राष्ट्रपति पदमुक्त हुने अवस्थाः देहायको अवस्थामा राष्ट्रपति आफ्नो पदबाट मुक्त हुनेछः–

(क) निजले उपराष्ट्रपति समक्ष राजिनामा दिएमा,

(ख) निजले संविधानको गम्भीर उल्लंघन गरेको आरोपमा संविधान सभाका तत्काल कायम रहेको सम्पूर्ण सदस्यहरुको कम्तीमा दुई तिहाई बहुमतबाट निजको विरुद्ध महाभियोगको प्रस्ताव पारित भएमा, वा

(ग) निजको मृत्यु भएमा ।

३६च. राष्ट्रपतिको शपथः (१) राष्ट्रपतिले आफ्नफ कार्यभार सम्हाल्नु अघि अनुसूची –१क. बमोजिमको ढाँचामा सरकारी कामकाजको नेपाली भाषामा प्रधान न्यायाधीश समक्ष पद तथा गोपनीयताको शपथ लिनु पर्नेछ ।

(२) उपधारा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भएता पनि राष्ट्रपतिले नेपालमा बोलिने आफ्नो मातृभाषामा शपथ लिन चाहेमा सोही उपधारा बमोजिमको शपथको ढाँचाको व्यहोरा आफ्नो मातृभाषामा अनुवाद गरी त्यस्को एकप्रति शपथ ग्रहणको लागि तोकिएको मिति भन्दा चौवीस घण्टा अगावै राष्ट्रपतिको कार्यालय समक्ष पेश गर्नु पर्नेछ ।

(३) यस धारा बमोजिम राष्ट्रपतिले शपथ लिएपछि आफूले लिएको शपथको प्रतिमा हस्ताक्षर गरी राष्ट्रपतिको कार्यालय समक्ष पेश गर्नु पर्नेछ ।

तर नेपालमा बोलिने आफ्नो मातृभाषामा शपथ लिएकोमा सरकारी कामकाजको नेपालीभाषा र आफू शपथ लिएको अन्य नेपाली मातृभाषाको शपथको प्रतिमा समेत हस्ताक्षर गरी राष्ट्रपतिको कार्यालय समक्ष पेश गर्नु पर्नेछ ।

(४) यस धारा बमोजिम लिएको शपथको अभिलेख राष्ट्रपतिको कार्यालयले राख्नेछ ।

३६छ. उपराष्ट्रपतिः (१) नेपालमा एकजना उपराष्ट्रपति रहनेछ ।

(२) धारा ३६ङ. बमोजिम राष्ट्रपति पदमुक्त भई अर्को राष्ट्रपति निर्वाचित नभएसम्म वा राष्ट्रपतिको अनुपस्थितिमा राष्ट्रपतिबाट गरिने कार्यहरु उपराष्ट्रपतिबाट सम्पादन गरिनेछ ।

(३) निर्वाचन, मनोनयन वा नियुक्तिद्वारा पूर्ति हुने कुनै पनि राजनैतिक पदमा बहाल रहेको कुनै व्यक्ति उपराष्ट्रपतिको पदमा निर्वाचित भएमा निजको त्यस्तो पद स्वतः रिक्त हुनेछ ।

३६ज. उपराष्ट्रपति पदमुक्त हुने अवस्थाः देहायको अवस्थामा उपराष्ट्रपति आफ्नो पदबाट मुक्त हुनेछः–

(क) निजले राष्ट्रपति समक्ष राजिनामा दिएमा,

(ख) निजले संविधानको गम्भीर उल्लंघन गरेको आरोपमा संविधान सभाका तत्काल कायम रहेका सम्पूर्ण सदस्यहरुको कम्तीमा दुई तिहाई बहुमतबाट निजको विरुद्ध महाभियोगको प्रस्ताव पारित भएमा, वा

(ग) निजको मृत्यु भएमा ।

३६झ. उपराष्ट्रपति सम्बन्धी अन्य व्यवस्थाः (१) उपराष्ट्रपतिको योग्यता, निर्वाचन प्रक्रिया तथा पदावधि सम्बन्धी व्यवस्था राष्ट्रपतिको सरह हुनेछ ।

(२) उपराष्ट्रपतिले आफ्नो कार्यभार सम्हाल्नु अघि अनुसूची –१क. बमोजिमको ढाँचामा सरकारी कामकाजको नेपाली भाषामा राष्ट्रपति समक्ष पद तथा गोपनीयताको शपथ लिनु पर्नेछ ।

(३) उपधारा (२) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि उपराष्ट्रपतिले नेपालमा बोलिने आफ्नो मातृभाषामा शपथ लिन चाहेमा सोही उपधारा बमोजिमको शपथको ढाँचाको व्यहोरा आफ्नो मातृभाषामा अनुवाद गरी त्यस्को एकप्रति शपथ ग्रहणको लागि तोकिएको मितिभन्दा चौवीस घण्टा अगावै राष्ट्रपतिको कार्यालय समक्ष पेश गर्नु पर्नेछ ।

(४) यस धारा बमोजिम उपराष्ट्रपतिले शपथ लिएपछि आफूले लिएको शपथको प्रतिमा हस्ताक्षर गरी राष्ट्रपतिको कार्यालय समक्ष पेश गर्नु पर्नेछ ।तर नेपालमा बोलिने आफ्नो मातृभाषामा शपथ लिएकोमा सरकारी कामकाजको नेपालीभाषा र आफूले शपथ लिएको अन्य नेपाली मातृभाषाको शपथको प्रतिमा समेत हस्ताक्षर गरी राष्ट्रपतिको कार्यालय समक्ष पेश गर्नु पर्नेछ ।

(५) यस धारा बमोजिम लिएको शपथको अभिलेख राष्ट्रपतिको कार्यालयले राख्नेछ ।

३६ञ. राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपतिको पारिश्रमिक तथा सुविधाः राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपतिको पारिश्रमिक तथा अन्य सुविधा एनद्वारा निर्धारण भए बमोजिम हुनेछ र त्यस्तो ऐन नबनेसम्म नेपाल सरकारले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ ।

३६ट. राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपतिको कार्यालयः (१) राष्ट्रपति र उपराष्ट्रपतिको कार्यलाई सहयोग पुर्‍याउनको लागि छुट्टाछुट्टै कार्यालय रहनेछ।

(२) उपधारा (१) बमोजिमको कार्यालयको काम कारबाही सञ्चालन गर्न आवश्यक कर्मचारी तथा व्यवस्थापन सम्बन्धी अन्य कुराहरु नेपाल सरकारले व्यवस्था गर्नेछ ।