१. राष्ट्रिय समन्वय

१. राष्ट्रिय समन्वय

१.१. भूमिका/वर्तमान स्थिति

१.१.१. अपाङ्गहरुका लागि अवसर समानीकरण सम्बन्धि संयुक्त राष्ट्र संघीयको प्रमाणिक नियमहरु १९९३ नियम १७ मा र एशिया तथा प्रशान्त क्षेत्रका अपाङ्गहरुको दशक १९९३-२००२ को नियम १ मा अपाङ्गका विषयमा कार्यक्रमहरुको समन्वय गर्न राष्ट्रिय समन्वय समितिको स्थापना गर्नु राज्यको दायित्व हुने कुरा उल्लेख छ ।

१.१.२. अपाङ्ग संरक्षण तथा कल्याण ऐन, २०३९ दफा १८ र नियमावली, २०५१ को नियम १४ मा नेपाल सरकारले अपाङ्गता सम्बन्धी कल्याणकारी कार्यमा संलग्न गैरसरकारी एवं निजी स्तरमा संचालित संघ संस्थालाई आवश्यक सहयोग उपलब्ध गराउने प्रावधान उल्लेख गरेको छ ।

१.१.३. दशौं योजनाले “अपाङ्गताको क्षेत्रमा काम गर्ने सम्वन्धित निकायहरु वीच समन्वयको अभाव” भएको महसुस गरी राष्ट्रिय कार्ययोजना तयार गर्ने र जिल्लास्तरसम्म समन्वयात्मक तथा एकिकृत रुपमा कार्य गर्न संजालको विकास गर्ने नीति लिएको छ ।

१.१.४. नेपाल सरकार महिला, वालवालिका तथा समाज कल्याण मन्त्रालय अन्तर्गतका विभागिय मन्त्रीको अध्यक्षतामा अपाङ्ग सेवा राष्ट्रिय समन्वय समितिको गठन भइ कार्यरत छ । समन्वय समितिको कार्य देहाय बमोजिम तोकिएको छ :-

क) अपाङ्ग सम्बन्धी योजना र नीतिगत विषयमा सरकारलाई सल्लाह दिने ।

ख) अपाङ्गपन विषयमा सम्बद्ध निकाय, संस्थाहरु बीच नीति, योजना र कार्यक्रमगत समन्वयगर्ने ।

ग) अपाङ्ग सम्बन्धी कार्यक्रमको अनुगमन एवं मूल्यांकन गर्ने ।

समन्वय समितिमा सदस्यहरुको प्रतिनिधित्व देहाय बमोजिम रहेको छ ।

  • सम्बद्ध सरकारी निकाय र गै.स.सं., समाजसेबी – १० जना सदस्य
  • अपाङ्ग व्यक्ति र अपाङ्ग सम्बन्धी संस्थाको प्रतिनिधित्व – १२ जना
  • अपाङ्गता विषयसम्बन्धी विज्ञ – २ जना

समन्वय समितिद्वारा अन्य कार्यका अतिरिक्त सम्बद्ध संस्था एवं कार्यक्रमको नियमित अवलोकन, अनुगमन एवं मूल्यांकन हुने गरेको पाइन्छ ।

राष्ट्रिय अपाङ्ग महासंघ नेपाल पनि सरकारी र गैरसरकारी निकाय वीच समन्वयको कार्यमा संलग्न रहदैं आएको पाइन्छ ।

१.२. मुद्दा तथा समस्या

१.२.१. नेपाल सरकार महिला, वालवालिका तथा समाज कल्याण मन्त्रालय अन्तर्गत गठित अपाङ्ग सेवा राष्ट्रिय समन्वय समिति पर्याप्त स्वायत्त र अधिकार सम्पन्न रहेको पाइदैन, समितीले गरेका निर्णयहरुको कार्यन्वयन पर्याप्त र समयवद्ध रुपमा सम्बद्ध निकायहरुले कार्यान्वयन गरेको पाइएको छैन । यस समितिको लागि छुट्टै सचिवालय र जनशक्ति व्यवस्था रहेको छैन । समितिमा अपाङ्ग सम्बन्धी संस्थाको प्रतिनिधित्व कम रहेको पाइन्छ ।

१.२.२. अपाङ्ग हक अधिकार र सुरक्षाको प्रत्याभूति गर्न र उनीहरुको विकासका सवै क्षेत्रमा उनीहरुको पहुंच पुर्याई राष्ट्रिय मूल धारमा ल्याउन वकालत गर्ने छटु्टै र अधिकार सम्पन्न स्वतन्त्र राष्ट्रिय निकायका रुपमा कार्य गर्न सक्ने अपाङ्गहरुको बाहल्ुयता रहेको स्वायत्त निकाय हालसम्म स्थापना हुन सकेको छैन ।

१.३. उद्देश्य

अपाङ्गताको क्षेत्रमा दिगो विकासका लागि अपाङ्ग सम्वन्धी विषयमा सरकारी, गैरसरकारी, सामुदायिक संस्था एवं नागरिक समाज वीच समन्वय गरिने छ ।

१.४. नीति

१.४.१. अपाङ्ग हक अधिकार र सुरक्षाको प्रत्याभूति गर्न र विकासका सवै क्षेत्रमा उनीहरुको पहुंच स्थापित गरी राष्ट्रिय मूल धारमा समाहित गर्न लक्षित कार्यक्रम संचालन गरिने छ ।

१.४.२. अपाङ्ग सेवा राष्ट्रिय समन्वय समितिमा ५१ प्रतिशत अपाङ्ग र अपाङ्ग सम्बन्धी संस्थाको प्रतिनिधित्व गराउँदै यसलाई स्वायत्त र अधिकार सम्पन्न तुल्याइने छ ।

१.४.३. अपाङ्ग सम्वन्धी नीति कार्यक्रम संचालन गर्न सम्बद्ध हरेक मन्त्रालय र जिल्लास्तरमा अपाङ्ग सम्बन्धी समन्वय समिती शाखा/इकाई वा सम्र्पक विन्दु Focal Pointस्थापना गरी कार्य संचालन गरिनेछ ।

१.५. रणनीति

१.५.१. अपाङ्ग सेवा राष्ट्रिय समन्वय समितिको छुट्टै सचिवालयको स्थापना गरी कार्य सम्पादन गरिने छ । समन्वय समितिले गरेको निर्णयको प्रभावकारी कार्यान्वयनको प्रबन्ध मिलाइने छ ।

१.५.२. सरकारी र गैर सरकारी संस्था लगायत अपाङ्गताका लागि संचालित सम्पूर्ण कार्यक्रमको अनुगमन र मूल्याङ्कन अपाङ्ग सेवा राष्ट्रिय समन्वय समितिले पनि गर्ने छ ।

१.५.३. हरेक मन्त्रालयमा अपाङ्ग सम्बन्धी शाखा/इकाइर्/ सम्पर्क (Focul Point) स्थापना गरी कार्य संचालन गरिने छ ।

१.५.४. जिल्ला स्तरमा अपाङ्गता विषय समन्वय कार्यान्वयन सम्र्पक सुत्रको कार्य जिल्ला अपाङ्ग समन्वय समितीले गर्ने छ ।

१.६. कार्ययोजना

सि.नं. कार्यक्रम कार्यान्वयन गर्ने निकाय सहयोगी निकाय समय अविध अनुगमन सूचक
स्वायत्त, अधिकार सम्पन्न र ५१ प्रतिशत अपाङ्गको प्रतिनिधित्व भएको अपाङ्ग सेवा राष्ट्रिय समन्वय समितिको पुर्नगठन एवं यसको छुट्टै सचिवालय

स्थापना गर्ने ।

महिला, बालबालिका र समाज कल्याण

मन्त्रालय

महिला,

वालवालिका,

समाज कल्याण

मन्त्रालय मन्त्री,

प्रधानमन्त्री तथा

मन्त्री परिषदको

कार्यालय

दुई वर्ष भित्र ·    अपाङ्ग सेवा

राष्ट्रिय समन्वय समितिको पुर्नगठन

·     समितिमा आपाङ्गता

भएका व्यक्तिहरुको प्रतिनिधित्व

सरकारी र गैरसरकारी

संस्थाद्वारा अपाङ्गका लागि संचालित कार्यक्रमको अनुगमन र मूल्यांकन गर्ने ।

महिला, बालबालिका र समाज कल्याण

मन्त्रालय, अपाङ्ग सेवा

राष्ट्रिय समन्वय समिति

सम्बन्ध

मन्त्रालयहरु

राष्ट्रिय अपाङ्ग

महासंघ नेपाल

सम्बद्ध निकायहरु

दशौं योजना

अविधि

·   संचालित कार्यक्रमको विवरण

·  समन्वयको अवस्था

·  प्रतिबेदन

कार्ययोजनाको

कार्यान्वयनका लागि आवश्यक समन्वय गर्न

नियमित अनुगमन गर्ने ।

अपाङ्ग सेवा राष्ट्रिय

समन्वय समिति

सम्बन्ध सबै

मन्त्रालयहरु,

जिल्लास्तरिय

अपाङ्ग समन्वय समिति

दशौं योजना

अविधि

·  समन्वय

समितिको गठन

·  कार्यान्वयन

भएका कार्यक्रमको

विवरण

·  उपलब्धी विवरण

सम्बन्ध मन्त्रालयहरुमा अपाङ्ग सम्बन्धी शाखा। इकाई (focal point) खोली कार्य गर्ने । ७५ जिल्लामा सम्पर्क निकाय तोक्ने । नेपाल सरकार

प्रधानमन्त्री तथा मन्त्री परिषदको कार्यालय

महिला, बालबालिका तथा समाज कल्याण मन्त्रालय, सामान्य प्रशासन मन्त्रालय दशौं योजनाको

अन्तिम वर्ष देखि

·  स्थापित शाखा

इकाई (focal point)

·  ७५ जिल्लामा

सम्पर्क निकायको व्यवस्था ।