४. जनचेतना र वकालत

४. जनचेतना र वकालत

४.१.१. भूमिका

४.१.१. अपाङ्गताहरुका लागि अवसर समानिकरण सम्वन्धी संयुक्त राष्ट्र संघियको प्रामाणिक नियमहरु १९९४ नियम १ मा अपाङ्गहरुको अधिकार, आवश्यकता, यिनको अन्तर्निहित क्षमता तथा देनबारे समाजमा जनचेतना जगाउने काम सरकारले गर्नुपर्ने किटान गरेको छ ।

४.१.२. एशिया तथा प्रशान्त क्षेत्रका अपाङ्गहरुको दशक १९९३/२००२ को नीति नं. ३ मा दशकको उद्देश्यबारे जनजागरण विकास गर्न राष्ट्रिय क्षमताको सुढृढीकरण गर्ने; अपाङ्गहरु प्रति सकारात्मक धारणा बनाउन र अपाङ्गहरुको क्षमता अभिवृद्धि गर्दै अपाङ्गहरुलाई अन्य नागरिक सरह समान रुपमा व्यवहार गर्ने तर्फ लक्षित दिगो राष्ट्रिय अभियानको विकास गर्ने व्यवस्था गरेको छ ।

४.१.३. अपाङ्ग संरक्षण तथा कल्याण ऐन, २०३९ दफा १८ मा अपाङ्गलाई आवश्यक सुविधा पुर्याउने तथा आत्मनिर्भर बनाउने विषयमा विभिन्न प्रविधिको अनुसन्धान मन्त्रालयले गर्न गराउन सक्ने उल्लेख छ ।

४.१.४. दशौं योजनाको अपाङ्ग सम्वन्धी मुख्य उद्देश्यमा “विभिन्न जनचेतनामूलक एवं प्रवद्र्धनात्मक कार्यहरुवाट अपाङ्गहरुलाई सामान्य नागरिक सरह जीवनयापन गर्ने वातावरण सृर्जना गर्दै उनीहरु कै सहभागितामा अपाङ्ग अधिकार संरक्षण एवं विकास कार्यहरु संचालन गराई राष्ट्रिय विकासको मूल प्रवाहमा समाहित गराउने” भन्ने विषय समावेश गरिएको छ ।

४.१.५. सरकारी र गैरसरकारी संस्थाले बेला बेलामा शिक्षा एवं जानकारीमूलक प्रचार सामग्री छपाई गरेर वितरण गर्ने गरेको पाइन्छ । नेपाल सरकार लगायत अपाङ्ग सम्वन्धी संघ संस्थाले विभिन्न गोष्ठि अन्तरक्रिया छलफल, कार्यशाला, समन्वय बैठक आदिको माध्यमबाट जनचेतना एवं अपाङ्गता विषयमा वकालत गरेको पाइन्छ । राष्ट्रिय अपाङ्ग महासंघ लगायत अपाङ्गद्वारा खोलिएका र अपाङ्गका लागि कार्य गर्ने सामाजिक संघ संस्था र समाजसेवीले अपाङ्गका हक हित र विकासको लागि वकालत एवं प्रसार गरेका छन् । सरकारी गैरसरकारी निकायले संयुक्त रुपमा अन्तर्राष्ट्रिय अपाङ्ग दिवस डिसेम्बर ३ को माध्यमबाट जनचेतना एवं प्रचार प्रसार गर्दै आएका छन् ।

४.२. मुद्दा तथा समस्याहरु

४.२.१. अपाङ्गताका सम्वन्धमा जनचेतना जगाउने सम्वन्धी राष्ट्रिय कार्यक्रमहरु सिमीत रुपमा संचालित छन् । सरकारी, राष्ट्रिय र अन्तराष्ट्रिय गैर सरकारी सस्थाले गरेका जनचेतना सम्वन्धी कार्यक्रममा अपाङ्गको सहभागिता न्यून छ । साथै यस्ता कार्यक्रमहरु पनि समन्यात्मक र एकीकृत ढंगले संचालन हुन सकेका छैनन ।

४.२.२. अपाङ्गता भएका व्यक्तिमा नेतृत्व विकासको कमी रहेको ।

४.२.३. समुदाय स्तरमा जनचेतना जगाउने खालका प्रभावकारी तथा स्तरीय सामाग्रीहरुको विकास उत्पादन र वितरण र प्रयोगको कमि रहको पाइन्छ ।

४.३. उद्देश्यः जनमानसमा अपाङ्गप्रति सकरात्मक धारणा अभिवृद्धि गराई उनीहरुको आधारभूत मानव अधिकारको प्रत्याभूत गराई जनचेतना र वकालतका कार्यक्रमलाई प्रभावकारी बनाइने छ ।

४.४. नीति

४.४.१. अपाङ्गप्रति घर परिवार र समुदायमा सकारात्मक धारणा स्थापित गर्नको लागि समन्वयात्मक ढंगले सरकारी, राष्ट्रिय, अन्तराष्ट्रिय गैर सरकारी र निजी क्षेत्रले राष्ट्रिय अभियानकै रुपमा अपाङ्गहरुलाई विकास लगायत विविध क्रियाकलाप समाहित गर्ने नीति लिइने छ ।

४.४.२. अपाङ्गहरुलाई विभिन्न तालिम मार्फत अधिवाचन र नेतृत्व विकासका निमित्त क्षमता अभिवृद्धि गराउने नीति लिइने छ ।

४.५. रणनीति

४.५.१. प्रचार प्रसार सामग्री (श्रब्य/दृष्य, जिंगल, पोष्टर आदि) उत्पादन गरी समन्वयात्मक ढंगले कार्यक्रम संचालन गरिने छ ।

४.५.२.अपाङ्गका सम्वन्धमा जनचेतना अभिवृद्धि गर्न गै.स.स.लाई परिचालन गरी राष्ट्रिय कार्यक्रम संचालन गरिने छ ।

४.५.३.अपाङ्गता भएका व्यक्तिमा अधिवाचन गर्ने सीप र क्षमताको विकास गर्न तालिम कार्यक्रम संचालन गरिने छ ।

४.५.४.समुदाय स्तरमा प्रभावकारी जनचेतना जगाउन आवश्यक विविध प्रकृतिका स्तरीय जनचेतना सामाग्रीहरु विकास उत्पादन वितरण र प्रयोग सम्वन्धी तालिम उपलब्ध गराइने छ ।

४.५.५. सरकारी एवं निजि आम संचारका माध्यमबाट जनचेतनाका कार्यक्रम संचालन गरिने छ ।

४.६. कार्ययोजना

सि.नं. कार्यक्रम कार्यान्वयन गर्ने निकाय सहयोगी निकाय समय अवधि अनुगमन सूचक
अपाङ्गहरु प्रति

जनमानसमा सकारात्मक

धारणा अभिबृद्धि गर्न राष्ट्रिय अभियानको रुपमा जनचेतनामूलक प्रचार कार्यक्रम संचालन गर्ने ।

महिला, बालबालिका तथा

समाज कल्याण मन्त्रालय, सूचना तथा संचार मन्त्रालय, स्थानिय विकास मन्त्रालय

स्थानिय निकाय ILO, राष्ट्रिय अपाङ्ग महासंघ नेपाल राष्ट्रिय अन्तर्राष्ट्रिय गैर सरकारी संस्था,

सरकारी र निजी

क्षेत्रका संचार माध्यम

दशौं योजना

अवधि देखि

निरन्तर

·  संचालित कार्यक्रमको स्थिति । प्रकार
अपाङ्गहरुका लागि अधिवाचन गर्ने सीप र क्षमताको विकास गर्न तालिम संचालन गर्ने । महिला, बालबालिका तथा

समाज कल्याण मन्त्रालय, स्थानिय विकास मन्त्रालय

समाज कल्याण परिषद, राष्ट्रिय अपाङ्ग महासंघ

स्थानिय निकाय,

WHO, ILO, राष्ट्रिय।

अन्तर्राष्ट्रिय गैर

सरकारी संस्थाहरु

दशौं योजना

अवधि देखि

निरन्तर

·  संचालित तालिमहरु

·  तलिम प्राप्त अपाङ्गको संख्या

समुदाय स्तरमा जनचेतना

जगाउने प्रभावकारी

सामाग्रीहरु विकास उत्पादन, वितरण र प्रचार

प्रसार ।

महिला, बालबालिका तथा

समाज कल्याण मन्त्रालय, स्वास्थ्य तथा जनसंख्या

मन्त्रालय, स्थानिय विकास मन्त्रालय, राष्ट्रिय अपाङ्ग

महासंघ

स्सूचना तथा संचार

मन्त्रालय, राष्ट्रिय र

अन्तरराष्ट्रिय गैर

सरकारी संस्था,

स्थानिय निकाय,

नेपाल टेलिभिजन,

रेडियो नेपाल निजि

क्षेत्रका संचारका

माध्यमहरु

२ वर्ष भित्र ·   उत्पादित प्रचार सामग्री संख्या र गुणस्तर

·   प्रचार प्रसार संख्या