६. पहूँच

६. पहूँच

६.१.१. भूमिका / वर्तमान स्थिति

६.१.१.अपाङ्गहरुका लागि अवसर समानीकरण सम्बन्धि संयुक्त राष्ट्र संघीय प्रामाणिक नियमहरु १९९३ नियम ५ मा सरकारलेसमाजका हरके क्षेत्रमा अवसरकोसमानीकरणकोप्रक्रियामा पहूंचकोसमग्र महत्वको पहिचान गरी कुनै पनि प्रकारको अपाङ्गका लागि राज्य सरकारले (क) भौतिक वातावरणमा पहूंच पुर्याउने कार्यक्रम लागू गर्ने र (ख) सूचना तथा सन्चारमा पहूंच पुर्याउने विधि अपनाउनु पर्ने उल्लेख छ ।

६.१.२.संयुक्त राष्ट्र संघको बिवाको सहश्राब्दी कार्ययोजना २००२ को कार्यान्वयन ढांचाको प्राथामिक क्षेत्र भित्र तोकिएको लक्ष्य इ (२) को१३ मा अपाङ्गको पहंचू वढाउन ग्रामीण । कृषिको सन्दर्भ लगायत सार्वजनिक सुविधा, पूर्वधारहरु र यातायातको स्तरयुक्त योजना बनाउने नीति अंगीकार गरी लागू गर्ने भनी उल्लेख छ ।

६.१.३.एशिया तथा प्रशान्त क्षेत्रका अपाङ्गहरुको दशक १९९३/२००२ को नीति ५ मा नयां निर्माणका साथै जिर्णोद्धार र विस्तार (कार्यालय, आवासीय घर, सार्वजनिक भवन, भवन वरपरका क्षेत्र, सडक र यातायातको भौतिक पूर्वाधार सहित), शिक्षा, सूचना, तथा वाणिज्य जस्ता मुख्य क्षेत्रहरु सहित सार्वजनिक सेवाका सबैक्षेत्रमा अपाङ्गको पहुंच विस्तार हुने खालको भौतिक संरचना बनाउनु पर्ने उल्लेख छ ।

६.१.४. हरके विद्यालयको भौतिक वातावरण, सार्वजनिकस्थल भवन निर्माण, सुधार सडक निर्माण सुधार गरिदा अपाङ्गता अनुकूल बनाउनुपर्ने नीतिगत व्यवस्था रहको छ ।

६.१.५.नेपाल सरकारले सार्वजनिक भवन, आवास आदि निर्माण गर्ने सम्वन्धी नेपाल राष्ट्रिय भवन संहिता २०६० जारी गरेको छ ।

६.२. मुद्दा तथा समस्याहरु

६.२.१. नेपाल सरकारद्वारा स्थानीय निकाय र निजी क्षेत्रवाट भौतिक पूर्वाधार तयार गर्दा पर्याप्त मात्रामा अपाङ्गको पहुंचमा वृद्धि गर्ने गरी निर्माणको कार्यान्वयन भएको पाइदैन । यसबारे निर्माण कार्यमा संलग्न प्राविधि जनशक्तिमा चेतनाको कमि हुनु र पहुँच सम्वन्धी पर्याप्त विषय समेटिएको नीति नहुनु मुख्य कारणहरु हुन् ।

६.३. उद्देश्यः सार्वजनिक भवन, स्थल र क्षेत्रहरुमा अपाङ्गको पहुँच पुर्याउने नीति लिई कार्यक्रम संचालन गरिने छ ।

६.४. नीति

६.४.१. सार्वजनिक महत्वका भौतिक स्थल (अग्ला र ठूला भवन, चलचित्र हल, बैंक, विद्यालय, अस्पताल, कार्यालय, सडकपेटी आदि) निर्माणको लागि नक्सांकन गर्दा र स्वीकृति दिदां अपाङ्गहरुलाई पहुँच पुग्ने किसिमका अपाङ्ग मैत्री (Disabled Friendly) भौतिक संरचना निर्माण गर्ने गरी स्वीकृति दिने नीति अवलम्वन गरिने छ ।

६.४.२.सार्वजनिक यातायात (सडक, पेटी, ट्राफिक चिन्ह, बस, रेल, हवाईजहाज आदि) को व्यवस्थापन अपाङ्गता अनुकूल हुने गरी तयार गरिने छ ।

 

६.५. रणनीति

६.५.१. सावर्जनिक महत्वका भौतिक संरचना (अग्ला र ठूला भवन, चलचित्र भवन, बैंक , विद्यालय, अस्पताल, कार्यालय, सडकपेटी, घर आदि) निर्माण गर्दा अपाङ्गहरुको पहुँच हुने अपाङ्ग मैत्री किसिमको निर्माण मापदण्ड तयार गरी लागू गरिने छ ।

६.५.२. सार्वजनिक यातायात (सडक, पेटी, ट्राफिक चिन्ह, बस, रेल, हवाइजहाज आदि) व्यवस्था गर्दा अपाङ्गताका प्रकृति अनुरुप हुने गरी मौजुदा नेपाल राष्ट्रिय भवन संहिता, २०६० अनुरुप निर्माण मापदण्ड तयार गरी लागू विषयलाई समावेश गरिने छ ।

६.४.३. ट्राफिक प्रहरीको तालिम प्याकेजमा अपाङ्गता विषय वस्तुलाई पनि समावेश गरिनेछ ।

६.५.४. स्थानीय निकाय लगायत अन्य संघ संस्थालेकार्यक्रम तय गर्दा अपाङ्गहरुको पहँचु लाई दृष्टिगत गरी तयार पार्ने व्यवस्था गर्ने र कार्यान्वयन स्थितिको अनुगमन गरिनेछ ।

६.६. कार्ययोजना

सि.नं. कार्यक्रम कार्यन्वयन गर्ने निकाय सहयोगी निकाय समय अवधि अनुगमन सूचक
सार्वजनिक महत्वका

भौतिक संरचना निर्माण र पुर्ननिर्माण गर्दा मापदण्ड अनुरुप

अपाङ्गको पनि पहुँच पुग्ने (Disabled Friendly) पुग्ने खालको संरचना वनाउने ।

आवास तथा भौतिक योजना,

श्रम तथा यातायात व्यवस्था, स्वास्थ्य, तथा जनसंख्या, शिक्षा तथा खेलकूद, स्थानीय विकास मन्त्रालय ।

अन्तरराष्ट्रिय श्रम संगठन, राष्ट्रिय अपाङ्ग महासंघ नेपाल, राष्ट्रिय अन्तर्राष्ट्रिय गैर

सरकारी संस्था,

इन्जिनीयरिङ्ग

एशोसियशनहरु ।

दशौं र एघारौ

योजना अवधि

· पहुँच योग्य सार्वजनिक स्थल (भवन, क्षेत्र, सडक आदि) निर्माण गर्ने नीतिगत व्यवस्था

· पहुँचयोग्य भौतिक संरचना निर्माण संख्या

अपाङ्ग व्यक्ति रहने घर परिवारले भवन निर्माण गर्दा मापदण्ड अनुरुप अपाङ्गलाई सुविधा पुग्ने गरी निर्माण गराउने । स्थानीय विकास, भौतिक योजना तथा निर्माण मन्त्रालय स्थानिय निकायहरु राष्ट्रिय अपाङ्ग महासंघ नेपाल,राष्ट्रिय/ अन्तरराष्ट्रिय गैरसरकारी संस्था दशौं र एघारौ

योजना अवधि

· नीतिगत व्यवस्था

· निर्माण संख्या । नमूना

ट्राफिक प्रहरीको तालिममा अपाङ्गता

सम्वन्धी विषय वस्तु

समावेश गरी संचालन

गर्ने ।

गृह मन्त्रालय, प्रहरी प्रधान कार्यालय अन्तर्राष्ट्रिय श्रम

संगठन, राष्ट्रिय

अन्तरराष्ट्रिय गैर

सरकारी संस्था

एक वर्ष भित्र · संचालित तालिमको संख्या ।