१६. महिला र अपाङ्गता

१६. महिला र अपाङ्गता

१६.१. भूमिका / वर्तमान स्थिति

१६.१.१.संयुक्त राष्ट्र संघ बिवाको सहश्राब्दी कार्ययोजना २००२ को कार्यान्वयन ढांचाको प्राथामिक क्षेत्र भित्र तोकिएको लक्ष्य वी (२) को३, ४ र ५ मा सरकारले महिला विरुद्ध लैगिंक भेदभाव हनु नदिन र अपाङ्गता भएका महिलाको अधिकारको संरक्षण गर्नुपर्ने, राष्ट्रिय स्तरका अपाङ्गका स्वावलम्वी संस्थाहरुले अपाङ्गता भएका महिलाहरुलाई व्यवस्थापन, संगठनात्मक तालिम र वकालत अधिवाचन जस्ता क्रियाकलापहरुमा पूर्ण सहभागिता र समान प्रतिनिधित्व गर्ने नीति लिनु पर्ने । महिलाका राष्ट्रियस्तरका संघ संस्थालाई मूलधारमा समाहित गरी नेतृत्वदायी संस्थाको कार्य समितिमा समावेश गर्दै गर्नुपर्ने व्यहोरा उल्लेख गरको छः

१६.१.२.नेपाल अधिराज्यको संविधान २०४७ को धारा ११ को समानताको हकमा महिलाहरुको हित र संरक्षण तथा कल्याणका लागि विशेष कानूनी व्यावस्था गर्न सकिने व्यवस्था गरेको छ ।

१६.१.३.समाज कल्याण ऐन, २०४९ को दफा ४ (ख) मा नेपाल सरकारले विकासका लागि सहभागिता बढाउन र महिला हक हितको संरक्षण र संवद्र्धन गर्न कार्याक्रमहरु संचालन गर्ने उल्लेख छ ।

१६.१.४.नेपाल सरकारले हरेक प्रथामिक विद्यालयमा घटीमा एकजना महिला शिक्षिका नियुक्त गरिने तथा तालिम दिने नीति लिएको छ । आधारभूत तथा प्राथामिक शिक्षा विकास आयोजनाको दोश्रो चरणमा महिला तथा वालिकाहरुलाई शिक्षा प्रदान गर्न छुट्टै कार्यक्रम संचालन गरिने उल्लेख छ । महिला शिक्षिका लागि सहुलियतपूर्ण शिक्षा, विशेष अनौपचारिक शिक्षाको प्रवन्ध, शिक्षामा प्रोत्साहनका लागि निःशुल्कता, छात्रवृत्ति, शैक्षिक सामग्रीको प्रवन्ध गरिने भनी उल्लेख भएको छ ।

१६.१.५.सरकारद्वारा राष्ट्रिय महिला आयोग गठन भई कार्यरत रहको छ ।

१६.१.६.स्वावलम्वी संस्थाहरुमा अपाङ्गता भएका महिलाहरुको प्रतिनिधित्व थोरै संख्यामा हुने गरेको छ ।

१६.१.७.महिलाहरुको सशक्तीकरण एवं लैङ्गिक समताको मूल प्रवाहिकरण सम्बन्धी नेपाल सरकारको संयुक्त कार्यक्रम रहको छ ।

१६.२. मुद्दा तथा समस्या

१६.२.१.महिला अधिकार र विकासका लागि ऐन र नियमहरु कार्यान्वयनमा आएका छन् । तर ती ऐन र नियममा अपाङ्गता भएका महिला र वालिकाकोविषय पर्याप्त समावेश हनु सकेका छैनन् ।

१६.२.२.सरकारको लैगिंक विरुद्ध भेदभाव अन्त्य गर्ने नीति रहेको छ । तर हरेक क्षेत्र र कार्यक्रममा अपाङ्गता भएका महिला र वालिकाका मुद्दा र विषय पर्याप्त समावशे भएको पाइदैन । त्यस्तैमहिलाका लागि कार्य गर्ने संस्थाहरुले पनि अपाङ्ग महिलालाई कार्य समितिका पदहरुमा समाबेश गराएको पाइदैन ।

१६.२.३.अपाङ्ग महिलाहरुको क्षमता विकास र सशक्तिकरणको लागि पर्याप्त तालिम एवं रोजगारका छुट्टै (विशेष) व्यवस्था वा कार्यक्रमहरु रहको पाइदैन ।

 

१६.३. उद्देश्यः अपाङ्गता भएका महिला र बालिकालाई विभेद गर्ने आशयका ऐन नियमका प्रावधानलाई संशोधन गरी सबैतहका नीति योजना र कार्यक्रममा यस्ता वर्गकोउपयुक्त सहभागिता र प्रतिनिधित्व गराउने नीति लिइने छ ।

१६.४. नीति

१६.४.१.अपाङ्गता भएका महिला र वालिका विरुद्ध विभेदपूर्ण विभिन्न ऐन नियमहरुलाई संशोधन गरी सवै तहका नीति, योजना र कार्यक्रममा यस्ता महिलाको उपयुक्त सहभागी र प्रतिनिधित्व गराउने नीति लिइने छ ।

१६.४.२.अपाङ्गता भएका महिलालाई शिक्षा तालिम र रोजगारीको विशेष प्रवन्ध गरी आर्थिक एवं समाजिक रुपमा सशक्त तुल्याइने छ ।

१६.५. रणनीति

१६.५.१.अपाङ्गता भएका महिला र वालिकालाई विभेद गर्ने आशयका ऐन नियमलाई अध्ययन गरी अपाङ्गता एवं लैङ्गिक संवेदनशील हुने गरी संशोधन गरिनेछ ।

१६.५.२.केन्द्रदेखि स्थानीय तह सम्मका सरकारी गरै सरकारी निकायका योजना र विकास निर्माण कार्यक्रम कार्यान्वयन लगायत यसको अनुगमन, मूल्याङ्कनका कृयाकलापमा अपाङ्गता भएका महिलालाई उचित प्रतिनिधित्व र सहभागि गराइने छ ।

१६.५.३.अपाङ्गता भएका महिलाहरुको नेतृत्व विकास सम्बन्धी तालीम संचालन गरिने छ ।

१६.५.४.अपाङ्ग महिलाहरुका लागि शिक्षा, तालिम र रोजगारीका लागि विशेष व्यव्स्था गरिनेछ ।

१६.६. कार्ययोजना

सि.नं. कार्यक्रम कार्यार्न्वयन गर्ने निकाय सहयोगी निकाय समय अवधि अनुगमन सूचक
अपाङ्गता भएका महिला र वालिका प्रभाव पार्ने विभिन्न ऐन नियमलाई अपाङ्ग अनुकुल हुने

गरी संशोधन गर्ने ।

महिला, बालबालिका तथा समाज कल्याण, कानून न्याय तथा संसदीय व्यवस्था मन्त्रालय, राष्ट्रिय अपाङ्ग

महासंघ नेपाल,

राष्ट्रिय ।

अन्तर्राष्ट्रिय गैर

सरकारी संस्था

दशौं योजना

अवधि

·   संशोधित कानूनी प्रावधान

·   सिफारिस प्रतिबेदन

महिला सहभागिता हुने केन्द्रदेखि स्थानीय तह सम्मका सरकारी निकायका योजना कार्यक्रम कार्यान्वयन लगायत अनुगमन मूल्यांकनमा अपाङ्गता भएका

महिलालाई उचित प्रतिनिधित्व र सहभागि गराउने ।

महिला, बालबालिका र

समाज कल्याण, समाज कल्याण परिषद, स्थानीय निकाय ।

राष्ट्रिय महिला

आयोग, राष्ट्रिय

अपाङ्ग महासंघ

नेपाल, राष्ट्रिय ।

अन्तर्राष्ट्रिय गैर

सरकारी संस्था

दशौं र एघारौं

अवधि

 

·   कार्यक्रम । आयोजनाका सवै चरणहरुमा सहभागिताको अवस्था
अपाङ्गता भएका महिलाहरुको लागि नेतृत्व विकास तालीम

संचालन गर्ने ।

महिला बालबालिका

तथा समाज कल्याण मन्त्रालय

स्थानीय विकास

मन्त्रालय, राष्ट्रिय

तथा अन्तर्राष्ट्रिय

गैर सरकारी संस्था

दशौं योजना

अवधि

·   संचालित कार्यक्रम

संख्या र स्तर

·   तालीममा सहभागी संख्या ।

अपाङ्ग महिलाका लागि शिक्षा तालिम र रोजगारी तथा सरक्षणको विशेष व्यवस्था गर्ने महिला बालबालिका

तथा समाज कल्याण, श्रम तथा यातायात व्यवस्था, शिक्षा तथा खेलकुद मन्त्रालय, कानून न्याय तथा संसदीय व्यवस्था

मन्त्रालय

उद्योग बाणिज्य

तथा आपूर्ति

मन्त्रालय राष्ट्रिय

महिला आयोग,

नेपाल उद्योग बाणिज्य महासंघ र अन्य निजी क्षेत्र

दशौं योजना

अवधि

·   स्वीकृत नीतिगत व्यवस्था

·   शिक्षा, रोजगारी र तालिम तथा सरक्षण पाउनेको संख्या