२. विगतको प्रयास

२. विगतको प्रयास

बालबालिकाको हक हितको संरक्षण, बालबालिकाको विकास र संरक्षणका लागि माथि उल्लेख भए बमोजिम विभिन्न ऐन नियमहरू बनाई कार्यान्वयन गरिएका छन् । आवधिक योजनामा बालबालिका सम्बन्धी नीति तथा कार्यक्रमलाई स्थान दिई बाल अधिकारको विषयलाई कल्याणकारी अवधारणाबाट अधिकारमुखीअवधारणामा रुपान्तरित गरिएको छ । नेपाल सरकारले बाल अधिकारका मुख्य विषयहरू बाल बचाउ, संरक्षण र विकास सम्बन्धी विषयमा केन्द्रीत भई बालबालिका र विकासको लागि १० वर्षे राष्ट्रिय कार्य योजना तयार गरी लागु गरेको छ । बाल गृहमा रहने बालबालिकाको हक हितको संरक्षण गर्न बाल गृह सञ्चालन सम्बन्धी न्यूनतम मापदण्ड बनाई लागु गरिएको छ । महिला विकास विभागलाई महिला तथा बालबालिका विभाग र महिला विकास कार्यालयलाई महिला तथा बालबालिका कार्यालयमा रुपान्तरित गरी बालबालिका सम्बन्धी विषयहरू पनि हेर्ने गरी जिम्मेवारी प्रदान गरिएको छ । बाल अधिकार र बाल संरक्षणको सवालमा केन्द्रमा केन्द्रीय बाल कल्याण समितिले र पचहत्तरै जिल्लामा जिल्ला बाल कल्याण समितिले केन्द्र विन्दुका रुपमा कार्य गरिरहेका छन् । बाल न्याय समन्वय समितिले बाल न्यायको क्षेत्रमा कार्य गरिरहेको छ । प्रत्येक जिल्लामा जिल्ला बाल संरक्षण समिति र गाउँ स्तरीय बाल संरक्षण समिति जस्ता संस्थागत व्यवस्था गरिएका छन् ।

 

बाल अधिकार र विकासको विषय केवल महिला, बालबालिका तथा समाज कल्याण मन्त्रालयसंग मात्र सम्बन्धित नभई स्वास्थ्य मन्त्रालय, शिक्षा मन्त्रालय, श्रम मन्त्रालय, स्थानीय विकास मन्त्रालय जस्ता निकायसंग पनि सम्बन्धित विषय हो । ती मन्त्रालयहरूबाट पनि यस विषयमा थुप्रै प्रयासहरू भएका छन् । बाल श्रम निर्मूलन सम्बन्धी राष्ट्रिय गुरु योजना र सबैको लागि शिक्षा सम्बन्धी राष्ट्रिय कार्य योजना २०६०–२०७५ यसका उदाहरण हुन । सरकारले बालबालिकालाई औपचारिक र अनौपचारिक शिक्षा निःशुल्क तथा कम शुल्कमा प्रदान गर्दै आएको छ । गरीब, अपाङ्ग, दलित, सहीदका छोराछोरी र छात्राको शिक्षामा पहुँच बढाउन छात्रवृत्ति लगायत छात्रवास, दिवा खाना, खाने तेल, विद्यालय पोशाक, निःशुल्क पाठ्यपुस्तक र शैक्षिक सामग्रीहरू प्रदान गरिएको छ । गाउँस्तरसम्म स्वास्थ्य संस्थाहरूबाट निःशुल्क र कम शुल्कमा पोषण, भिटामिनका साथै आधारभूत र अत्यावश्यक स्वास्थ्य सेवा प्रदान गर्दै आइएको छ । खोप कार्यक्रम अभियानकै रुपमा सञ्चालन गरिँदै आइएको छ । जन्म दर्ता र बाल अधिकारका वारेमा चेतनामूलक कार्यक्रमहरू सञ्चालन गरिएका छन् ।