८. नीति

८. नीति

आधारभूत स्वास्थ्य सेवा निःशुल्क रूपमा पाउने र आफ्नो वा सार्वजनिक सरोकारको कुनै पनि सूचना पाउने नेपाली जनताको संविधानप्रदत्त हक सुनिश्चित गर्न तथा राष्ट्रिय स्वास्थ्य नीतिको कार्यान्वयनमा ठोस रूपमा सहयोग गर्न स्वास्थ्य सञ्चार नीतिलाई प्राथमिकताका साथ लागु गरिनेछ । नेपाली नागरिकको स्वास्थ्य चेतना अभिवृद्धि गरी सबै स्वास्थ्य सेवा तथा कार्यक्रमहरू प्रवर्द्वन, रोग रोकथाम, समयमै सेवा खोज्ने र स्वस्थ व्यवहार प्रवर्द्वन गर्दै स्वास्थ्य सेवा र कार्यक्रमहरूमा जनताको सक्रिय सहभागिता, पहुँच र उपयोगमा वृद्धि गरी उनीहरूको स्वस्थ जीवनयापन कायम गर्नमा यो नीति केन्द्रित रहने छ । प्रस्तुत नीतिका आधारभूत विषयहरू देहायबमोजिम हुनेछन :-

८.१ स्वास्थ्य सञ्चारका कार्यक्रमहरूलाई विकेन्द्रीकृत रूपमा कार्यान्वयन गर्ने ।

८.२ सबै स्वास्थ्य सेवा र कार्यक्रमहरूका सञ्चार सम्बन्धी कार्यक्रमहरू एकीकृत गरी एकद्वार प्रणालीको आधारमा योजना र कार्यान्वयन गर्ने कार्यलाई निरन्तरता दिने ।

८.३ स्वास्थ्य सञ्चार सम्बन्धी कार्यक्रमहरू कार्यान्वयन गर्न पर्याप्त वित्तीय श्रोत व्यवस्थाका लागि स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयको कूल वार्षिक बजेटको कम्तीमा २ प्रतिशत बजेट वार्षिक रूपमा विनियोजन गर्ने ।

८.४ स्वास्थ्य सञ्चार कार्यक्रमहरूको प्रभावकारी कार्यान्वयनका लागि सम्बन्धित संघसंस्था र सरोकारवालाहरूको सहभागिता, समन्वय र सहकार्यलाई प्रवर्द्वन गर्ने ।

८.५ स्वास्थ्य सन्देश वा सूचनाहरू प्रचारप्रसार गर्न आधुनिक र परम्परागत बहुमाध्यम खासगरी आम, अन्तरव्यक्ति र सामाजिक सञ्चारमाध्यम र तरिकाहरूको उपयुक्तताको आधारमा व्यापक रूपमा प्रयोग गर्ने ।

८.६ स्वास्थ्य सन्देश वा सूचनाहरूलाई आवश्यकता, स्वीकृत मापदण्ड र वर्गीकरणको आधारमा पारदर्शी र समानुपातिक रूपमा सोझै वार्ताद्वारा सम्झौता गरी सबै सञ्चारमाध्यम र तरिकाहरूबाट सबै लक्षित समूहसम्म पुग्ने गरी प्रचारप्रसार गर्ने व्यवस्था मिलाउने।

८.७ स्वास्थ्य सन्देश वा सूचनाहरूलाई शिक्षामूलक, कलात्मक र मनोरन्जनात्मक तवरले स्थानीय भाषा र संस्कृति अनुकूल प्रचारप्रसार गर्ने ।

८.८ स्वास्थ्य सन्देश वा सूचनाहरूको गुणस्तरीयता, शुद्धता, आधिकारिकता, एकरूपता र उपयुक्तता कायम गर्न, दोहोरोपना हटाउन एवं नीतिसंगत बनाउन आवश्यक व्यवस्था मिलाई नेपाल सरकारको पूर्वसहमति बिना स्वास्थ्य सन्देश वा सूचनाहरू प्रचारप्रसारमा ल्याउन रोक लगाउने ।

८.९ स्वास्थ्यसम्बन्धी सन्देश वा सूचनाहरू प्रचारप्रसारमा उल्लेखनीय योगदान दिएका सञ्चारमाध्यम वा निकाय वा स्वास्थ्यकर्मी वा सञ्चारकर्मी वा स्वास्थ्य विषयमै केन्द्रित सञ्चारमाध्यमहरूलाई प्रोत्साहन गर्ने व्यवस्था मिलाउने ।

८.१० संस्थागत सामाजिक उत्तरदायित्व अन्तरगत स्वास्थ्य सन्देश वा सूचना वा सामग्रीहरूलाई विभिन्न सञ्चारमाध्यम वा तरिकाहरूबाट सार्वजनिक निजी साझेदारीमा प्रचारप्रसार गर्न सहजीकरण र प्रोत्साहित गर्ने ।

८.११ मानव स्वास्थ्यलाई प्रतिकूल असर गर्न सक्ने, अतिरञ्जित वा भ्रामक प्रकृतिका वा अनधिकृत कुनै पनि प्रकारका सन्देश वा सूचना प्रचारप्रसार गर्ने कार्यलाई नियमन, नियन्त्रण गर्ने वा रोक लगाउने ।

८.१२ सरकारी, गैरसरकारी वा निजी संघसंस्थाहरूले जनतालाई प्रदान गर्ने स्वास्थ्य सेवा, कार्यक्रम, औषधीको उचित उपयोग एवं औषधी र सेवाहरूको शुल्कहरूलाई प्रचारप्रसारमा ल्याई सुसूचित गर्ने एवं पारदर्शी बनाउने ।

८.१३ शारीरिक तथा मानसिक रूपमा अशक्त व्यक्ति र जेष्ठ नागरिकहरूले पनि स्वास्थ्य सन्देश वा सूचना वा सामग्रीहरू सजिलै प्राप्त गर्ने व्यवस्था मिलाउने ।

८.१४ जीवनशैलीजन्य रोग नियन्त्रण गर्ने र व्यक्तिको सामान्य व्यवहारबाट मानवको दैनिक जीवनयापन सुधार गर्न प्रेरित गर्ने विषयहरूलाई स्वास्थ्य सञ्चार कार्यक्रममा प्राथमिकता दिने ।

८.१५ स्वास्थ्यसञ्चार कार्यक्रमहरूलाई प्रभावकारी ढंगले योजना र कार्यान्वयन गर्नका लागि स्वास्थ्य सेवाका सबै तहका निकायका स्वास्थ्य प्रवर्द्वन तथा सञ्चारको क्षमता वृद्धि गरी व्यवस्थापन एवं सुशासनको प्रत्याभूति गर्ने ।

८.१६ आम नेपाली नागरिक, खासगरी पहुँच नभएका दुर्गम गाउँमा बस्ने तथा भौगोलिक, जातीय, भाषिक, लैंगिक हिसाबले पछाडि परेका वा पारिएका जनमानस एवं गरिब र सीमान्तकृत नागरिकहरूलाई गुणस्तरीय स्वास्थ्य सन्देश वा सूचना उपयुक्त समय, माध्यम तथा तरिकाबाट प्रदान गर्ने ।

८.१७ स्वास्थ्य सन्देश वा सूचनाहरू र कार्यक्रमहरू सामाजिक समावेशी, लैंगिक मैत्री एवं अधिकार, तथ्य र लक्षित समूहमा आधारित हुने र सेवासँग सम्बन्धित गर्ने ।

८.१८ अत्याधुनिक सञ्चार प्रविधिलाई स्वास्थ्य सन्देश वा सूचना प्रचारप्रसारका लागि प्रवर्द्वन र प्रयोग गर्ने ।

८.१९ स्वास्थ्य प्रवर्द्वन र सञ्चार सम्बन्धी जनशक्ति विकास र उत्पादन गरी गुणस्तरीय स्वास्थ्य प्रवर्द्वन र सञ्चारमा जोड दिने ।

८.२० स्वास्थ्य सञ्चार सम्बन्धी सन्देश र सामग्रीहरूको समग्र उपयोग तथा कार्यक्रमहरूको प्रभावकारीताको अनुगमन एवं मूल्यांकन संयन्त्रको विकास र प्रयोग गर्ने ।