९. राजनीति तथा कार्यनीति

९. राजनीति तथा कार्यनीति

      राष्ट्रिय स्वास्थ्य सञ्चार नीतिको कार्यान्वयनको लागि निम्नलिखित रणनीति तथा कार्यनीतिहरू अवलम्बन गरिनेछन् :-

९.१ स्वास्थ्य सञ्चारका कार्यक्रमहरूलाई विकेन्द्रीकृत रूपमा कार्यान्वयन गर्ने । १. स्वास्थ्य सञ्चारका कार्यक्रमहरूलाई विकेन्द्रीकृत रूपमा केन्द्र, क्षेत्र, जिल्ला र समुदायस्तरका स्वास्थ्य संरचनाहरूबाट कार्यान्वयन गरिनेछ।
२. स्वास्थ्य सञ्चारका कार्यक्रमहरूलाई विकेन्द्रीकृत रूपमा कार्यान्वयन गर्नका लागि स्थानीय निकाय र अन्य सरोकारवाला संघसंस्थाहरूसँग समन्वय र सहकार्य गरिनेछ ।
९.२  सबै स्वास्थ्य सेवा र कार्यक्रमहरूका सञ्चार सम्बन्धी कार्यक्रमहरू एकीकृत गरी एकद्वार प्रणालीको आधारमा योजना र कार्यान्वयन गर्ने कार्यलाई निरन्तरता दिने । १. सबै स्वास्थ्य सेवा र कार्यक्रमहरूको सञ्चार सम्बन्धी कार्यक्रमहरू एकद्वार र एकीकृत रूपमा योजना र कार्यान्वयन गर्ने नीतिलाई स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालय, राष्ट्रिय स्वास्थ्य शिक्षा, सूचना तथा सञ्चार केन्द्र मार्फत् कार्यान्वयन गरिनेछ
2. स्वास्थ्य सेवा र कार्यक्रमहरूको एकीकृत रूपमा विषयगत स्वास्थ्य सञ्चार रणनीतिहरू निर्माण गरी पैरवी, सामाजिक परिचालन र व्यवहार परिवर्तन सञ्चार कार्यक्रमहरूलाई विभिन्न तहमा कार्यान्वयन गरिनेछ ।
३. स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयको वार्षिक कार्यक्रम र बजेट तर्जुमा गर्दा विभिन्न स्वास्थ्य सेवा र कार्यक्रमहरूको स्वास्थ्य सञ्चार कार्यक्रमहरूलाई एकीकृत गरी राष्ट्रिय स्वास्थ्य शिक्षा, सूचना तथा सञ्चार केन्द्र मार्फत् कार्यान्वयन गरिनेछ ।
९.३ स्वास्थ्य सञ्चार सम्बन्धी कार्यक्रमहरू कार्यान्वयन गर्न पर्याप्त वित्तीय श्रोत व्यवस्थाका लागि स्वास्थ्य तथा जनसंख्यामन्त्रालयको कूल वार्षिक बजेटको कम्तीमा २ प्रतिशत बजेट वार्षिक रूपमा विनियोजन गर्ने । १. वार्षिक कार्यक्रम तथा बजेट तर्जुमा गर्दा स्वास्थ्य सञ्चार सम्बन्धी कार्यक्रमहरू कार्यान्वयनका लागि नीति बमोजिमको बजेट वार्षिक रूपमा विनियोजन गरिनेछ
2. संयुक्त राष्ट्रसंघ मातहतका निकाय र बाह्य विकासका साझेदार संस्थाहरूलाई स्वास्थ्य सञ्चार कार्यक्रममा लगानी गर्नको लागि सहजीकरण र प्रोत्साहित गरिनेछ ।
३. आम जनताले प्रयोग गर्ने कुनै सेवा वा वस्तु र स्वास्थ्यका लागि प्रतिकूल हुन सक्ने व्यवहार वा वस्तुहरूमा निश्चित कर लगाइने छ र सो करको केही प्रतिशत रकम स्वास्थ्य सन्देश वा सूचना प्रचारप्रसार व्यवस्थापन कोषमा जम्मा गरी स्वास्थ्य प्रवर्द्वन र सञ्चार कार्यक्रमहरू कार्यान्वयनका लागि प्रयोग गरिनेछ ।
४. स्वास्थ्य सम्बन्धी सञ्चार सन्देश वा सूचना, सामग्री, उपकरण र सेवाको मापदण्ड बनाई निःशुल्क वितरण र प्रयोग गर्ने परिपाटीलाई निरुत्साहित र व्यवस्थित गर्दै लगिनेछ ।
९.४. स्वास्थ्य सञ्चार कार्यक्रमहरूको प्रभावकारी कार्यान्वयनका लागि सम्बन्धित संघसंस्था र सरोकारवालाहरूको सहभागिता, समन्वय र सहकार्यलाई प्रवर्द्वन गर्ने । १. उच्चस्तरीय स्वास्थ्य सञ्चार निर्देशन समितिले गरेका निर्णयहरू र नीति कार्यान्वयनमा सहयोग गर्न सरोकारवालाहरू सम्मिलित स्वास्थ्य सञ्चार समन्वय समिति गठन गरिनेछ ।
२. विभिन्न मन्त्रालय तथा निकायहरूसँग समन्वय र सहकार्य गरी स्वस्थ व्यवहार, आधारभूत स्वास्थ्य सेवा र कार्यक्रमहरूको प्रवद्र्धनका लागि किशोरकिशोरी, युवायुवती, पत्रकार, पेशाकर्मी, निकाय र संघसंस्थाहरूलाई परिचालन गरिनेछ ।
९.५. स्वास्थ्य सन्देश वा सूचनाहरू प्रचारप्रसार गर्न आधुनिक र परम्परागत बहुमाध्यम खासगरी आम, अन्तरव्यक्ति रसामाजिक सञ्चारमाध्यम र तरिकाहरूको उपयुक्तताको आधारमा व्यापक रूपमा प्रयोग गर्ने । १. स्वास्थ्य सन्देशहरू प्रचारप्रसार गर्नका लागि रेडियो, टेलिभिजन, एफ एम रेडियो, वेवसाइट, टेलिफोन, मोवाइल आदि आधुनिक विद्युतीय सञ्चार माध्यमलाई पनि समयानुकूल उपयोग गरिनेछ । सबै सरकारी वेवसाइटमा स्वास्थ्य सन्देश र लिंक राख्ने व्यवस्था मिलाइनेछ ।
२. स्वास्थ्य सन्देश वा सूचनाहरू प्रभावकारी रूपमा प्रचारप्रसार गर्न पुस्तिका, पाम्पलेट, पोष्टर, क्यालेण्डर, डायरी, साईनेज, स्टीकर, फ्लिपचार्ट, वालचार्ट, फ्लायर, फ्लास कार्ड, फ्लेक्स, बुलेटिन होर्डिङ्ग बोर्ड आदि उत्पादन, प्रकाशन तथा प्रदर्शन गरिनेछन् । साथै पाठ्यपुस्तक र अभ्यास पुस्तिकाका बाहिरी आवरण पृष्ठ, विभिन्न सामग्री वा खाद्य पदार्थका प्याकेटको खोल तथा झोला, टिकटहरू, हुलाकपत्र, टि(सर्ट आदि विविध साधन र सामग्रीहरूमा स्वास्थ्य सन्देश वा सूचनाहरू प्रकाशन तथा प्रदर्शन गरिनेछन् ।
३. परम्परागत र स्थानीय लोककला, संस्कृति तथा प्रचलनहरू जस्तै मारुनी, रोदी, धान नाच, शाकेवा नाच, नौटंकी, दोहोरी गीत, देउडा, घाटु, धामीझाँक्री, गाइने गायकहरू, चित्रकला, सडकनाटक, कठपुतली नृत्य, माइकिङ्ग आदि लोकसञ्चारका शक्तिशाली माध्यम र यससँग सम्बन्धित कलाहरूलाई स्वास्थ्यसम्बन्धी सन्देश वा सूचनाहरू प्रचारप्रसार गर्नका लागि समयानुकूल प्रयोग गरिनेछ ।
४. स्वास्थ्य सन्देश वा सूचनाहरूलाई प्रभावकारी ढंगले जनसमुदायसम्म लैजानका लागि विभिन्न मेला, पर्व, दिवस, महोत्सव, प्रदर्शनी आदिको उपयोग र आयोजना गरिनेछ ।
५. विषेश परिस्थितिमा स्थानीय स्तरमा स्वास्थ्य सन्देशहरूको पहुँचलाई सुलभ पार्न घुम्ती रेडियो लगायतका सञ्चारका तरिकाहरू प्रयोग गर्न सकिनेछ ।
६. स्वास्थ्य चेतना बढाउनका लागि कलाका नयाँ प्रयोगहरू खासगरी लेखहरू, रेडियो तथा टेलिभिजन कार्यक्रम, अन्तर्क्रिया, नाटक, फिल्म, सन्देशमूलक गीत, नृत्य, चित्रकला, मूर्तिकला आदिलाई प्रोत्साहन गरिनेछ । यस प्रकारको कार्य गर्नका लागि अन्य क्षेत्रलाई पनि प्रोत्साहन गरिनेछ ।
७. स्वास्थ्य सन्देश वा सूचनाहरूलाई व्यापक प्रचारप्रसार गरी जनताको घरदैलोसम्म पु¥याउन अन्तरव्यक्ति सञ्चार कार्यक्रमहरूलाई देहाय बमोजिम बढावा दिइनेछ ।
क. स्वास्थ्य सन्देश वा सूचनाहरूलाई व्यापक प्रचारप्रसारका लागि अन्तरव्यक्ति सञ्चार नै प्रमुख र प्रभावकारी माध्यम भएकोले यस्ता कार्यक्रमहरूलाई बढावा दिनका लागि स्थानीय संघसंस्था, प्रबुद्ध व्यक्ति, शिक्षक, विद्यार्थी, साथी, धार्मिक गुरु, सञ्चारमाध्यम र महिला स्वास्थ्य स्वयं सेविका, उपभोक्ता समूह, आमा समूह, युवा तथा अन्य सामाजिक तथा पेशागत संघसंस्था जस्ता समुदायमा रहेका व्यक्ति तथा समूहहरूलाई परिचालनमा जोड दिइनेछ ।
ख. शिक्षा मन्त्रालयसँग समन्वय र सहकार्य गरी  स्वस्थ व्यवहार, आधारभूत स्वास्थ्य सेवा र कार्यक्रमहरूको प्रवद्र्धनका लागि शिक्षक, विद्यार्थी, किशोरकिशोरी र युवायुवतीहरूलाई स्वास्थ्य सन्देश वा सूचना वा सामग्रीहरू प्रवर्द्वकको रूपमा परिचालन गरिनेछ ।
ग. अन्तरव्यक्ति र सामाजिक सञ्चारका तरिकाहरूबाट स्वास्थ्य सन्देश वा सूचनाहरूलाई प्रभावकारी रूपमा प्रचारप्रसारका लागि पनि आवश्यक मापदण्ड तयार गरिनेछ ।
घ. शैक्षिक पाठ्यक्रमहरूमा अद्यावधिक स्वास्थ्य सन्देश वा सूचनाहरू समावेश र समयानुकूल सुधार गरी पाठशाला स्वास्थ्य शिक्षा कार्यक्रमलाई सुदृढीकरण र प्रभावकारी बनाइनेछ ।
८. शिक्षक, विद्यार्थी, महिला स्वास्थ्य स्वयं सेविका, स्वास्थ्यकर्मी र सम्बन्धित अन्य प्रभावशाली व्यक्ति वा निकायहरूलाई परिचालन गरी स्वास्थ्य शिक्षा कार्यक्रमलाई प्रभावकारी रूपमा कार्यान्वयन गरिनेछ ।
९.६. स्वास्थ्य सन्देश वा सूचनाहरूलाई आवश्यकता, स्वीकृत मापदण्ड र बर्गीकरणको आधारमा पारदर्शी र समानुपातिक रूपमा सोझै वार्ताद्वारा सम्झौता गरी सबै सञ्चारमाध्यम र तरिकाहरूबाट सबै लक्षित समूहसम्म पुग्ने गरी प्रचारप्रसार गर्ने व्यवस्था मिलाउने । १. आमसञ्चार माध्यमहरूलाई स्वास्थ्य सन्देश वा सूचनाहरू प्रचारप्रसारका लागि समानुपातिक रूपमा उपलब्ध गराउन मापदण्ड बनाई लागु गरिनेछ ।
२. आमसञ्चार माध्यमहरूलाई सूचना तथा सञ्चार मन्त्रालय वा प्रेस काउन्सिलले गरेको वर्गीकरण र स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयको आवश्यकताको आधारमा समानुपातिक रूपमा स्वास्थ्य सन्देश वा सूचनाहरू प्रचारप्रसारका लागि उपलब्ध गराइने छ ।
३. स्वास्थ्य सन्देश वा सूचनाहरू प्रचारप्रसार गर्ने कार्यक्रमका लागि वार्षिक कार्यक्रममा सार्वजनिक तथा निजी संघसंस्थाहरूलाई सशर्त अनुदान शीर्षकमा बजेट व्यवस्था गरिनेछ ।
४. स्वास्थ्य सञ्चारसँग सम्बन्धित आवश्यक सन्देश वा सामग्री वा सेवा उत्पादन गर्न, उत्पादित सन्देश वा सामग्रीहरू प्रचारप्रसार गर्न वा त्यस्ता सामग्री खरिद वा उत्पादन गर्न, अध्ययन अनुसन्धान गर्न, जनचेतनामूलक कार्यक्रम सञ्चालन गर्न, प्रोत्साहन कार्यक्रम गर्न, श्रोतजुटाउन र अनुदान रकम परिचालन गर्न “स्वास्थ्य सन्देश वा सूचना प्रचारप्रसार व्यवस्थापन कोष” स्थापना गरिनेछ । यो कोष सञ्चालनका लागि स्वास्थ्य सन्देश वा सूचना प्रचारप्रसार व्यवस्थापन कोष सञ्चालक समिति गठन गरिनेछ ।
९.७. स्वास्थ्य सन्देश वा सूचनाहरूलाई शिक्षामूलक, कलात्मक र मनोरन्जनात्मक तवरले स्थानीय भाषा र संस्कृति अनुकूल प्रचारप्रसार गर्ने । १. स्वास्थ्य सन्देश वा सूचनाहरू वैज्ञानिक सञ्चार प्रकृया अनुशरण गरी विकास, पूर्वपरिक्षण, उत्पादन गरी विभिन्न सञ्चार माध्यम र तरिकाहरूबाट प्रचारप्रसार गरिनेछ ।
२. स्वास्थ्य सन्देश वा सूचनाहरू प्रचारप्रसार गर्दा यथासम्भव स्थानीय भाषामा स्थानीय भाषा र संस्कृति अनुकूल गरिनेछ ।
३. स्वास्थ्य सन्देश वा सूचनाहरू शिक्षामूलक, कलात्मक र मनोरन्जनात्मक तरिका अपनाई विकास र उत्पादन गरिनेछ ।
९.८. स्वास्थ्य सन्देश वा सूचनाहरूको गुणस्तरीयता, शुद्धता, आधिकारिकता, एकरूपता र उपयुक्तता कायम गर्न, दोहोरोपना हटाउन एवं नीतिसंगत बनाउन आबश्यक व्यवस्था मिलाई नेपाल सरकारको पूर्वसहमति विना स्वास्थ्य सन्देश वा सूचनाहरू प्रचारप्रसारमा ल्याउन रोक लगाउने । १. सबै सरकारी वा निजी वा गैरसरकारी संघसंस्था वा संयुक्त राष्ट्रसंघ मातहतका निकाय वा बाह्य विकासका साझेदार संस्थाहरू वा सञ्चारमाध्यमहरूबाट प्रचारप्रसार ल्याउने स्वास्थ्य सन्देश वा सूचना वा सामग्रीहरूलाई प्रचारप्रसारका लागि सहमति दिने सिफारिस गर्न विभिन्न तहमा विशेषज्ञ लगायत सरोकारवालाहरू सम्मिलित स्वास्थ्य सञ्चार प्राविधिक समिति गठन गरिनेछन् ।
२. स्वास्थ्यलाई हानिकारक वा अनधिकृत रूपमा वा पूर्व सहमति विना स्वास्थ्य सन्देश वा सूचना वा सामग्रीहरू प्रचारप्रसार नगर्न सम्बन्धित सबैलाई सुसूचित गराइनेछ । अन्यथा यस प्रकारको प्रचारप्रसारलाई रोक लगाइनेछ ।

 

३. स्वास्थ्य सन्देश वा सूचना वा सामग्रीहरू विकास वा उत्पादन वा प्रचार प्रसारका लागि योगदान दिने सरकारी, निजी तथा गैरसरकारी संघसंस्था वा सञ्चार माध्यमहरूको पहिचानको लागि त्यस्तो कार्य गर्ने संघसंस्थाको लोगो वा नाम उल्लेख गरिनेछ ।
४. स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले प्रचारप्रसारमा ल्याएको स्वास्थ्य सन्देश वा सूचना वा सामग्रीहरू पुनः उत्पादन वा प्रचारप्रसारका लागि योगदान दिने संघसंस्थाको नाम वा लोगो सौजन्यको रूपमा राखी उत्पादन वा प्रचारप्रसार गर्न प्रोत्साहित गरिनेछ ।
५. विषयगत गैरसरकारी संघसंस्था, बाह्य विकासका साझेदार संस्थाहरू र संयुक्त राष्ट्रसंघ मातहतका निकायहरूले सञ्चालन गरिरहेका स्वास्थ्यसञ्चार कार्यक्रमहरूलाई समन्वयात्मक रूपमा सरकारको प्रयाशमा सहयोग पुग्नेगरी सम्बन्धित संयन्त्र वा निकाय मार्फत कार्यक्रम सञ्चालन गर्न प्रोत्साहित गरिनेछ ।
६. सम्बन्धित सरकारी निकायको समन्वय र सहकार्यमा संयुक्त रूपमा कार्ययोजना निर्माण र कार्यान्वयन गर्न प्रोत्साहित गरिनेछ ।
७. सम्बन्धित सरकारी निकायको समन्वय र सहकार्यमा स्वास्थ्य सम्बन्धी सञ्चारका प्राविधिक विषयवस्तुहरू तयार गरी सोको आधारमा सन्देश निर्माण गरिनेछ ।
९.९. स्वास्थ्यसम्बन्धी सन्देश वा सूचनाहरू प्रचारप्रसारमा उल्लेखनीय योगदान दिएका सञ्चारमाध्यम वा निकाय वा स्वास्थ्यकर्मी वा सञ्चारकर्मी वा स्वास्थ्य विषयमै केन्द्रित सञ्चारमाध्यमहरूला ई प्रोत्साहन गर्ने व्यवस्था मिलाउने । १. सञ्चारमाध्यम, सञ्चारकर्मी, स्वास्थ्यकर्मी, स्वास्थ्य सन्देश वा सूचना उत्पादक, कलाकार र निकायहरूलाई उनीहरूले स्वास्थ्यसञ्चारको क्षेत्रमा गरेको योगदानलाई मूल्यांकन गरी वार्षिक रूपमा सम्मानित, पुरस्कृत वा प्रोत्साहित गर्ने व्यवस्था मिलाइनेछ ।
२. स्वास्थ्यकर्मी र स्वास्थ्य सञ्चारकर्मीहरूको स्वास्थ्य सञ्चार सम्बन्धी ज्ञान र सीप अभिवृद्धि गर्न आवश्यकता अनुसार विभिन्न अभिमुखीकरण, तालिम, गोष्ठी र अन्तरक्रिया कार्यक्रमको आयोजना गरिनेछ ।
३. राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्वास्थ्य क्षेत्रमा भएका विकास र कार्यक्रमहरूको अवलोकन, सूचना संकलन र सम्प्रेषण गर्न स्वास्थ्य पत्रकारहरूलाई सहभागी गराइनेछ ।
४. स्वास्थ्य विषयमै केन्द्रित सञ्चारमाध्यम वा सञ्चारकर्मीहरूलाई प्रोत्साहन गर्ने व्यवस्था मिलाउन आवश्यक प्रकृया गरिनेछ ।
५. स्वास्थ्य पत्रकारहरूले सम्प्रेषण गर्ने स्वास्थ्य सम्बन्धी सन्देश वा सूचना वा समाचार वा लेखहरूलाई नीतिसंगत बनाउने परिपाटी विकास गरिनेछ ।
९.१०. संस्थागत सामाजिक उत्तरदायित्व अन्तरगत स्वास्थ्य सन्देश वा सूचना वा सामग्रीहरूलाई विभिन्न सञ्चारमाध्यम वा तरिकाहरूबाट सार्वजनिक निजी साझेदारीमा प्रचारप्रसार गर्नसहजीकरण र प्रोत्साहित गर्ने । १. सार्वजनिक निजी साझेदार संस्थाहरूलाई जनस्वास्थ्य र सरसफाइको प्रवर्द्वनको लागि स्वास्थ्य सञ्चार क्षेत्रमा कार्य गर्न प्रोत्साहित गर्न आवश्यक प्रकृया गरिनेछ ।
२. सार्वजनिक निजी साझेदार संस्थाहरूसँग संयुक्त रूपमा कार्यक्रमको योजना बनाउन प्रयास गरिनेछ ।
३. जनस्वास्थ्य र सरसफाइको प्रवर्द्वन र सञ्चारको क्षेत्र पहिचान गरी संयुक्त लगानीको लागि प्रोत्साहित गरिनेछ ।
४. संस्थागत सामाजिक उत्तरदायित्वलाई सार्वजनिक निजी साझेदारीमा ल्याई स्वास्थ्य सन्देश वा सूचना प्रचारप्रसार कार्यमा प्रोत्साहित गर्न आवश्यक संयन्त्रको विकास गरिनेछ ।
९.११. मानव स्वास्थ्यलाई प्रतिकूल असर गर्न सक्ने, अतिरञ्जित वा भ्रामक प्रकृतिका र अनधिकृत कुनैपनि प्रकारका सन्देश वा सूचना प्रचार प्रसार गर्ने कार्यलाई नियमन, नियन्त्रण गर्ने वा रोक लगाउने । १. स्वास्थ्यलाई प्रतिकूल वा हानिकारक प्रभाव पार्ने व्यक्तिगत वा सामाजिक व्यवहार, औषधीको प्रयोग, उपचार विधि, उपभोग्य वस्तुहरू, सञ्चारका कार्यक्रमहरू, सूचना वा विज्ञापनहरू र अन्य कुनै पनि प्रकारका अनधिकृत प्रचारप्रसारलाई नियमन र नियन्त्रण गरिने वा रोक लगाइनेछ ।
२. स्वास्थ्यको लागि हानिकारक प्रचलन वा व्यवहार, वस्तु र उपभोग्य सामग्रीहरूबारे उपभोक्ताहरूलाई सचेत पार्ने र उपभोक्ता स्वास्थ्य हकहितको पक्षमा आवश्यक स्वस्थ्य सञ्चार कार्यक्रम सञ्चालन गरिनेछ ।
९.१२. सरकारी, गैरसरकारी वा निजी संघसंस्थाहरूले जनतालाई प्रदान गर्ने स्वास्थ्य सेवा, कार्यक्रम, औषधीको उचित उपयोग एवं औषधी र सेवाहरूको शुल्कहरूलाई प्रचारप्रसारमा ल्याई सुसूचित गर्ने एवं पारदर्शी बनाउने । १. स्वास्थ्य सेवा, औषधी र तीनको शुल्क सम्बन्धमा सूचना पाउने नागरिक अधिकारको बारेमा सञ्चार माध्यम र तरिकाहरूबाट सुसूचित गरिनेछ ।
२. सेवा प्रदायक संघसंस्थाहरूले प्रदान गर्ने सेवा, औषधी र तीनको शुल्क बारे नागरिकहरूलाई सुसूचित गराउने व्यवस्था मिलाइनेछ ।
३. सेवा प्रदायक संघसंस्थाहरूले प्रदान गर्ने सेवा, औषधी र शुल्क बारे नागरिकहरूलाई सुसूचित गराए नगराएको सम्बन्धमा अनुगमनलाई प्रभावकारी बनाइनेछ ।
९.१३. शारीरिक तथा मानसिक रूपमा अशक्त व्यक्ति र जेष्ठ नागरिकहरूले पनि स्वास्थ्य सन्देश वा सूचना वा सामग्रीहरू सजिलै प्राप्त गर्ने व्यवस्था मिलाउने । १. अशक्त मैत्री सेवा, स्याहार प्रदान गर्न र Stigma न्यूनीकरणका लागि पैरवी कार्यक्रम सञ्चालन गरिनेछ ।
२. जेष्ठ नागरिक मैत्री सेवा र स्याहार प्रदान गर्नका लागि पैरवी कार्यक्रम सञ्चालन गरिनेछ ।
३. अशक्त व्यक्ति र जेष्ठ नागरिकहरूको लागि उपयुक्त सञ्चार माध्यम र तरिका पहिचान गरी सो माध्यम र तरिकाबाट प्रचारप्रसार गर्ने व्यवस्था मिलाउने ।
९.१४. जीवनशैलीजन्य रोग नियन्त्रण गर्ने र व्यक्तिको सामान्य व्यवहारबाट मानवको दैनिक जीवनयापन सुधार गर्न प्रेरित गर्ने विषयहरूलाई स्वास्थ्य सञ्चार कार्यक्रममा प्राथमिकता दिने । १. सूर्तिजन्य पदार्थ नियन्त्रण कार्यक्रम रणनीतिक योजना बनाई सञ्चार कार्यक्रम सहित कार्यान्वयन गरिनेछ ।
२. मदिरा सेवन नियन्त्रणका लागि स्वास्थ्य क्षेत्रको नीति र आवश्यक कानून तर्जुमा गरी सञ्चार कार्यक्रम सहित कार्यान्वयन गरिनेछ ।
३. स्वस्थ खानपान र घरमै हुने पौष्टिक खानाको प्रवद्र्धन एवं खानामा मिसावट निरुत्साह गर्ने सहित सञ्चार कार्यक्रम कार्यान्वयन गरिनेछ ।
४. शारीरिक अभ्यास, योगाभ्यास, प्राकृतिक चिकित्सा जस्ता विषयहरूलाई प्रवद्र्धन गर्न स्वास्थ्य सञ्चार कार्यक्रममा प्राथमिकता दिइनेछ ।
५. वातावरणीय स्वास्थ्य तथा सरसफाइ, जनस्वास्थ्य सेवा तथा कार्यक्रम र स्वस्थ व्यवहार प्रवर्द्वन लगायतका दैनिक जीवनयापन सुधार गर्न प्रेरित गर्ने विषयहरूलाई पनि स्वास्थ्य सञ्चार कार्यक्रममा प्राथमिकता दिइनेछ ।
९.१५. स्वास्थ्य सञ्चार कार्यक्रमहरूलाई प्रभावकारी ढंगले योजना र कार्यान्वयन गर्नका लागि स्वास्थ्य सेवाका सबै तहकानिकायका स्वास्थ्य प्रवर्द्वन तथा सञ्चारको क्षमता वृद्धि गरी व्यवस्थापन एवं सुशासनको प्रत्याभूति गर्ने । १. स्वास्थ्य सञ्चारकर्मीहरूलाई स्वास्थ्य सञ्चार सम्बन्धी अभिमुखीकरण, गोष्ठी, अवलोकन भ्रमण, प्राज्ञिक एवं व्यावसायिक तालिम लगायतका कार्यक्रमहरू मार्फत् मानव क्षमता विकास गरिनेछ ।
२. आधारभूत भौतिक सामग्रीहरू, अत्याधुनिक विधि र उपकरणहरूकापर्याप्त व्यवस्था गरी भौतिक र प्राविधिक क्षमता अभिवृद्धि गरिनेछ ।
३. स्वास्थ्य शिक्षा र सञ्चारको लागि केन्द्र, क्षेत्र, जिल्ला र समुदायस्तरमा आवश्यक पर्ने थप मानव तथा प्राविधिक श्रोतको व्यवस्था गरिनेछ । क्षेत्रीय स्वास्थ्य निर्देशनालय र जिल्ला स्वास्थ्य/ जनस्वास्थ्य कार्यालयहरूका फाजिलमा परेका स्वास्थ्य शिक्षा टेक्निसियन/अधिकृतहरूको पद पुनःस्थापना गरिनेछ ।
९.१६. आम नेपाली नागरिक, खासगरी पहुँच नभएका दुर्गम गाउँमा बस्ने तथा भौगोलिक, जातीय, भाषिक, लैंगिक हिसाबले पछाडि परेका वा पारिएका जनमानस एवं गरिब र सीमान्तकृत नागरिकहरूलाई गुणस्तरीय स्वास्थ्य सन्देश वा सूचना उपयुक्त समय, माध्यम तथा तरिकाबाट प्रदान गर्ने । १. स्वास्थ्य सन्देश वा सूचना र सामग्रीहरू संकलन, संरक्षण, आधुनिक व्यवस्थापन, अध्ययन, वितरण र प्रचारप्रसारका लागि विभिन्न तहमा व्यवस्थित पुस्तकालय लगायत श्रोत केन्द्रको विकास, स्थापना र सुदृढीकरण गरिनेछ ।
२. स्वास्थ्यसम्बन्धी सन्देश वा सूचना र सामग्रीहरूको लक्षित समूहसम्म प्रभावकारी वितरणका लागि विभिन्न प्रभावशाली व्यक्ति, सञ्जाल र संस्थाहरूलाई समन्वयात्मक रूपमा प्रयोग र परिचालन गरिनेछ ।
३. स्वास्थ्य सञ्चार कायर्यक्रमहरू सन्देश वा सूचनाको पहुँच नभएका नागरिकहरूलाई केन्द्रविन्दुमा राखी योजना र कार्यान्वयन गरिनेछ ।
४. स्वास्थ्य सञ्चार क्षेत्रमा कार्य गर्ने गैरसरकारी संस्था, बाह्य विकासका साझेदार संस्थाहरू र संयुक्त राष्ट्रसंघ मातहतका निकायहरूलाई गरिब र सेवाको पहुँचबाट बञ्चित दुर्गम वा पिछडिएको क्षेत्रमा स्वास्थ्य सञ्चार कार्यक्रम सञ्चालन गर्न प्रोत्साहित गर्ने ।
५. सबै सञ्चार माध्यम (वर्गीकरणमा नपरेका समेत) र तरिकाहरूबाट स्वास्थ्य क्षेत्रको आवश्यकता, सञ्चार माध्यमको पहुँच र क्षमताको आधारमा स्वास्थ्य सन्देश वा सूचनाहरू प्रचारप्रसार गरिनेछ ।
६. शिक्षक, विद्यार्थी, महिला स्वास्थ्य स्वयंसेविका, स्वास्थ्यकर्मी र सम्बन्धित अन्य प्रभावशाली व्यक्ति वा निकायहरूलाई परिचालन गरी स्वास्थ्य सन्देश वा सूचनामा लक्षित समूहको पहुँच वृद्धि गरिनेछ ।
९.१७. स्वास्थ्य सन्देश वा सूचनाहरू र कार्यक्रमहरू सामाजिक समावेशी, लैंगिक मैत्री एवं अधिकार, तथ्य र लक्षित समूहमा आधारित हुने र सेवासँग सम्बन्धित गर्ने । १. स्वास्थ्य सन्देश वा सूचना र सामग्रीहरू सामाजिक समावेशी र लैंगिक मैत्री रूपमा उत्पादन गरी प्रचारप्रसार गर्ने व्यवस्था गरिनेछ ।
२. स्वास्थ्य सञ्चार सन्देश वा सूचना, सामग्री र कार्यक्रमहरूको आवश्यकता पहिचान गरिनेछ ।
३. स्वास्थ्यसम्बन्धी सन्देश वा सूचना, सामग्री र कार्यक्रमहरू बारेमा अध्ययन, अनुसन्धान गरी सूचनाहरू अद्यावधिक गरी कार्यक्रमको योजना तर्जुमा गरिनेछ ।
४. मेडिया अवधारण अध्ययनको आधारमा लक्षित समूह पहिचान गरी स्वास्थ्य सन्देश वा सूचना र सामग्रीहरूको पहुँच विस्तार गरिनेछ ।
५. नेपाल स्वास्थ्य अनुसन्धान परिषद, अनुसन्धान संघसंस्थाहरू र प्राज्ञिक संस्थाहरूसँग समन्वय र सहकार्य गरी अध्ययन अनुसन्धान गरिनेछ ।
६. स्वास्थ्य सेवा र कार्यक्रमहरूसँग समन्वय गर्ने, सेवा र लक्षित समूहबीच पुलको काम गर्ने र चाहेको समयमा सन्देश पाउने संयन्त्र विकास गरिनेछ ।
९.१८. अत्याधुनिक सञ्चार प्रविधिलाई स्वास्थ्य सन्देश वा सूचना प्रचारप्रसारका लागि प्रवर्द्वन र प्रयोग गर्ने । १. नयाँ सञ्चार प्रविधिहरूको पहिचान गरिनेछ ।
२. लक्षित समूहको अवधारणा र माध्यमको छनौटको आधारमा सञ्चार प्रविधि प्रयोगमा व्यापकता ल्याइनेछ ।
९.१९. स्वास्थ्य प्रवद्र्धन र सञ्चार सम्बन्धी जनशक्ति विकास र उत्पादन गरी गुणस्तरीय स्वास्थ्य प्रवर्द्वन र सञ्चारमा जोड दिने । १. स्वास्थ्य प्रवद्र्धन तथा शिक्षा एवं सञ्चारको प्राज्ञिक तथा पेशागत विकास र उत्पादन गर्न प्राज्ञिक निकायहरूसँग समन्वय गरी कार्यक्रम सञ्चालन गरिनेछ ।
२. स्वास्थ्य सेवा र कार्यक्रमका सन्देशहरूको पूर्व अभिमुखीकरणका लागि प्राज्ञिक संस्थाहरूसँग समन्वय गरी कार्यक्रम सञ्चालन गरिनेछ ।
९.२०. स्वास्थ्य सञ्चार सम्बन्धी सन्देश र सामग्रीहरूको समग्र उपयोग तथा कार्यक्रमहरूको प्रभावकारीताको अनुगमन एवं मूल्यांकन संयन्त्रको विकास र प्रयोग गर्ने । १. राष्ट्रिय स्वास्थ्य सञ्चार नीतिको अनुगमन, समीक्षा र निर्देश गर्नका लागि सरोकारवालाहरू सम्मिलित उच्चस्तरीय स्वास्थ्य सञ्चार नीति निर्देशन समिति गठन गरिनेछ ।
२. राष्ट्रिय स्वास्थ्य सञ्चार नीतिको प्रभावकारीताको अनुगमन र मूल्यांकन नियमित र आवधिक रूपमा गरिनेछ ।