भाग–३ नगरपालिका सम्बन्धी व्यवस्था परिच्छेद–१ नगर क्षेत्रको केन्द्र तथा नगर परिषद्को बैठक र कार्यप्रणाली सम्बन्धी व्यवस्था

भाग–३ नगरपालिका सम्बन्धी व्यवस्था परिच्छेद–१ नगर क्षेत्रको केन्द्र तथा नगर परिषद्को बैठक र कार्यप्रणाली सम्बन्धी व्यवस्था

७३. नगर क्षेत्रको केन्द्र तोक्ने ः (१) नेपाल सरकारले नगर क्षेत्रको केन्द्र तोक्दा नगरपालिकाको भवन बनिसकेको क्षेत्रको हकमा सोही भवन रहेको स्थानलाई र भवन बनिनसकेको नगरपालिकाको हकमा नगर परिषद्सँग परामर्श गरी पायक पर्ने स्थानलाई सम्बन्धित नगर क्षेत्रको केन्द्र तोक्नेछ ।

(२) ऐनको दफा ७४ को उपदफा (२) बमोजिम कुनै नगर क्षेत्रको सिमाना हेरफेर भएको अवस्थामा नेपाल सरकारले जिल्ला विकास समितिको सिफारिसमा त्यस्तो नगर क्षेत्रको केन्द्र तोक्न सक्नेछ ।

७४. सांस्कृतिक नगर घोषणा गर्ने ः कुनै नगरपालिकाको सम्पदा विश्व सम्पदा संरक्षण सूचीमा समावेश भएको रहेछ भने सो कुरा समेतको बिचार गरी यस्तो नगरपालिकालाई नेपाल सरकारले सांस्कृतिक नगर घोषणा गर्न सक्नेछ ।

७५. बैठक बस्ने स्थान ः नगर परिषद्को बैठक नगरपालिकाको कार्यालयमा बस्नेछ । कुनै नगरपालिकाको आफ्नोे कार्यालय भवन नभएको वा कार्यालय भवन भए पनि नगर परिषद्को बैठकको लागि आवश्यक स्थान तथा अन्य पूर्वाधारको अभाव भएमा नगरपालिकाले निर्णय गरी तोकिदिएको सम्बन्धित नगर क्षेत्रभित्रको उपयुक्त स्थानमा नगर परिषद्को बैठक बस्नेछ ।

७६. छलफलको विषय ः ऐनको दफा ९० को उपदफा (६) को प्रयोजनको लागि सूचना पठाउँदा त्यस्तो सूचनामा बैठकमा छलफल गरिने विषय समेत स्पष्ट रूपले किटान गर्नु पर्नेछ ।

७७. बैठकको कार्यक्रम ः प्रमुखको निर्देशनमा सचिवले नगर परिषद्को बैठकको कार्यक्रम लिखित रूपमा तयार गर्नेछ ।

७८. उपस्थिति ः बैठकमा उपस्थित सदस्यले उपस्थिति पुस्तिकामा आफ्नोे नाम बुझिने गरी सही गर्नु पर्नेछ ।

७९. सुव्यवस्था ः बैठक सुव्यवस्थित रूपमा सञ्चालन गर्ने काम अध्यक्षता गर्ने व्यक्तिको हुनेछ ।

८०. अध्यक्षता गर्ने व्यक्तिको मर्यादा ः अध्यक्षको आसनको सम्मान र आदर गर्नु नगर परिषद्का सदस्यको कर्तब्य हुनेछ ।

८१. बोल्ने पालो ः बैठकको छलफलमा भाग लिने सदस्यले बोल्ने पालो तथा बोल्न पाउने समयको अवधि बैठकको अध्यक्षता गर्ने व्यक्तिले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ ।

८२. बीचमा कुरा काट्न नहुने ः एकजना सदस्यले बोलिरहेको समयमा कुनै अर्को सदस्यले बीचमा कुरा काट्न हुँदैन ।

८३. प्रस्ताव राख्ने ः कुनै सदस्यले बैठकमा छलफलको लागि कुनै सदस्यको तर्फबाट पेश गर्ने विषय प्रस्तावको रूपमा राख्नु पर्नेछ ।

८४. प्रस्तावको रीत ः बैठकमा छलफलको लागि पेश हुने प्रस्तावको सूचना बैठक सुरु हुनुभन्दा कम्तीमा चौबीस घण्टा अगाडि नै लिखित रूपमा देहायको रीत पु¥याई सचिवलाई दिनु पर्नेछ ः–
(क) नेपाली भाषामा लेखिएको,
(ख) नगर परिषद्का सदस्यहरू मध्येबाट कम्तीमा एक जना प्रस्तावक र एक जना समर्थकको सही भएको,
(ग) प्रस्तावको विषय प्रष्ट र व्यवहारिक भएको,
(घ) नियम ८७ अनुरूप भएको ।
(ङ) अध्यक्षता गर्ने व्यक्तिले छलफलको लागि स्वीकृति दिएको ।

८५. प्रस्तावको क्रम ः (१) बैठकको अध्यक्षता गर्ने व्यक्तिले ऐनको दफा ९४ को उपदफा (१) मा उल्लिखित विषयको प्राथमिकताको आधारमा प्रस्तावको क्रम तयार गर्नेछ ।

(२) एउटै विषयमा दुईवटा प्रस्ताव प्राप्त हुन आएमा पहिले दर्ता भएको प्रस्तावलाई बैठकको कार्यक्रममा राखिने छ ।

८६. प्रस्तावमा छलफलको प्रक्रिया ः (१) नियम ८४ बमोजिम तयार भएको प्रस्तावको प्राथमिकता क्रमको आधारमा अध्यक्षता गर्ने व्यक्तिले बैठकमा प्रस्ताव पेश गर्ने अनुमति दिनेछ र प्रस्तावक सदस्यले सो प्रस्ताव ल्याउनु पर्नाको कारण सहित आफ्नोे भनाइ प्रस्तुत गर्नेछ ।

(२) उपनियम (१) बमोजिम प्रस्तावक सदस्यले आफ्नोे भनाइ राखिसकेपछि सो प्रस्ताव उपर बोल्न चाहने अन्य सदस्यलाई बैठकको अध्यक्षता गर्ने व्यक्तिले बोल्न अनुमति दिनेछ ।

(३) बैठकको अध्यक्षता गर्ने व्यक्तिले बैठकको कार्यक्रम संख्या र त्यसलाई लाग्ने समय समेतलाई बिचार गरी प्रत्येक प्रस्तावमाथि गरिने छलफलको समयावधि र त्यस्तो छलफलमा प्रत्येक सदस्यले बोल्न पाउने समय तोक्न सक्नेछ ।

(४) बोल्न चाहने सदस्यले बोलिसकेपछि बैठकको अध्यक्षता गर्ने व्यक्तिले प्रस्तावक सदस्यलाई पुनः बोल्ने अनुमति दिन सक्नेछ र सो बाहेक अन्य सदस्यलाई सामान्यतया एकपटकभन्दा बढी बोल्ने अनुमति दिइने छैन ।

(५) नियम ८३ बमोजिमको प्रस्ताव नियम ८८ बमोजिम निर्णयको लागि प्रस्तुत हुनु अगावै प्रस्तावक सदस्यले चाहेमा फिर्ता लिन सक्नेछ ।

८७. प्रस्ताव पेश गर्दा वा छलफल गर्दा गर्न नहुने कुराहरू ः बैठकमा प्रस्ताव पेश गर्दा वा छलफल गर्दा देहायका कुरा गर्नु हुँदैन ः–
(क) अशिष्ट शब्दको प्रयोग,
(ख) कसैको व्यक्तिगत प्रतिष्ठामा धक्का पु¥याउने शब्दको प्रयोग,
(ग) तोडफोड वा बलको प्रयोग,
(घ) नेपालको अन्तरिम संविधान, २०६३ को भावना विपरीत हुने विषयमा छलफल ।

८८. प्रस्तावमाथि निर्णय ः (१) नियम ८१ बमोजिम प्रस्तावमाथि बोल्ने क्रम समाप्त भएपछि बैठकको अध्यक्षता गर्ने व्यक्तिले सो प्रस्ताव निर्णयको लागि प्रस्तुत गर्नेछ ।

(२) उपनियम (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि बैठकको अध्यक्षता गर्ने व्यक्तिलाई कुनै प्रस्तावको सम्बन्धमा पर्याप्त छलफल भइसकेको छ भन्ने लागेमा निजले सो प्रस्ताव निर्णयको लागि प्रस्तुत गर्न सक्नेछ ।

८९. निर्णय गर्ने तरिका तथा निर्णयको घोषणा ः (१) बैठकको बहुमत प्रस्तावको पक्ष वा विपक्षमा छ भन्ने कुरा निर्णयको लागि बैठकको अध्यक्षता गर्ने व्यक्तिले देहायको कुनै एक तरिका अपनाइ बैठकको निर्णयको घोषणा गर्नेछ ः–
(क) प्रत्येक सदस्यलाई पालैसँग मौखिक मत प्रकट गर्न लगाएर,
(ख) प्रस्तावको पक्ष र विपक्षमा हात उठाउन लगाएर,
(ग) प्रस्तावको पक्षमा मत प्रकट गर्नेलाई एक समूहमा र विपक्षमा मत प्रकट गर्नेेलाई अर्को समूहमा विभाजन गरेर ।

(२) उपनियम (१) बमोजिमको तरिकाबाट बहुमत छुट्याउन व्यवहारिक नभएमा अध्यक्षता गर्ने व्यक्तिले सदस्यलाई गोप्य मतदान गर्न लगाई निर्णयको घोषणा गर्नेछ ।

९०. निर्णायक मत ः बैठकको अध्यक्षता गर्ने व्यक्तिले मतदान गर्नेछैन ।
तर कुनै प्रस्तावको पक्ष वा विपक्षमा बराबर मत पर्न आएमा बैठकको अध्यक्षता गर्ने व्यक्तिले निर्णायक मत दिनेछ ।

९१. निर्णयको अभिलेख ः सचिवले बैठकमा भएको निर्णयलाई निर्णय पुस्तिकामा अभिलेख गरी बैठकको अध्यक्षता गर्ने व्यक्तिको सही गराई राख्नु पर्नेछ ।

९२. निर्णय प्रमाणित ः (१) बैठकको निर्णय उतार प्रमाणित गर्ने अधिकार सचिवलाई हुनेछ ।
(२) बैठकको निर्णय उतार सचिवले प्रमाणित गरी सदस्य, सम्बन्धित निकाय र जिल्ला विकास समितिमा पठाउनेछ ।

९३. विशेष बैठक सम्बन्धी कार्यविधि ः (१) ऐनको दफा ९० को उपदफा (९) बमोजिम नगर परिषद्को विशेष बैठक बोलाउँदा प्रमुखको लिखित निर्देशनमा सचिवले नगर परिषद्को विशेष बैठक बस्ने मिति, समय, स्थान र जुन विषयमा छलफल गर्नको लागि बैठक बोलाइएको हो सो विषय समेत स्पष्ट रूपले खुलाइएको सूचना नगर परिषद्को सदस्यलाई दिनु पर्नेछ ।

(२) उपनियम (१) बमोजिम बोलाइएको विशेष बैठकमा जुन विषयमा छलफल गर्न विशेष बैठक बोलाइएको हो सो बाहेक अन्य विषयमा छलफल गर्न पाइने छैन ।

(३) यस नियममा लेखिएदेखि बाहेक विशेष बैठक सम्बन्धी अन्य कार्यविधि यसै परिच्छेदका अन्य व्यवस्था बमोजिम हुनेछ ।

(४) यस नियममा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि कार्यान्वयनमा रहेको नगरपालिकाको बजेट, कार्यक्रम तथा नगर परिषद्को सदस्य मनोनयन सम्बन्धी विषयका सम्बन्धमा साविकमा कायम रहेका निर्णयमा प्रभावित गर्ने किसिमका विषयलाई छलफलको विषयवस्तु बनाएर बैठक बोलाउन पाइने छैन ।

९४. अध्यक्षको छनौट प्रक्रिया र बैठक स्थगन ः (१) ऐनको दफा ९० को उपदफा (४) बमोजिम नगर परिषद्को बैठकको लागि अध्यक्षको छनौट गर्ने प्रक्रिया तत्काल अध्यक्षता गरिरहेको अध्यक्षले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ ।

(२) ऐनको दफा ९० को उपदफा (४) को प्रतिबन्धात्मक वाक्यांश बमोजिम जेष्ठ सदस्यले अध्यक्षता गरेको नगर परिषद्को बैठक चौबीस घण्टाभन्दा बढी समयको लागि स्थगित गर्न हुँदैन ।

९५. पद रिक्त भएको सूचना दिनु पर्ने ः ऐनको दफा ७९ र ८६ बमोजिम नगर परिषद् र नगरपालिकाको सदस्यको पद रिक्त हुन आएमा सो कुराको सूचना सचिवले पद रिक्त भएको मितिले एक हप्ताभित्र सम्बन्धित जिल्ला विकास समितिमा दिनु पर्नेछ ।