नेपाल अन्तरिम शासन विधान, दोस्रो संशोधन २००९

नेपाल अन्तरिम शासन विधान, दोस्रो संशोधन २००९

स्वस्ति श्री गिरिराजचक्रचूडामणि नरनारायणेत्यादि विविध विरुदावली विराजमान मानोत्रता ओजस्वी राजन्यप्रोज्जवल नेपालतारा  ॐ रामपट्ट गौरव रामपट्ट अतुलज्योतिर्मय त्रिशक्तिपट्ट अतिप्रबल गोरखादक्षिबाहु, महाधिपति सर्वोच्च कम्याण्डर इन चीफ श्री मन्महाराजाधिराज श्री श्री श्री महाराज त्रिभुवनवीरविक्रम जङ्गबहादुर शाहबहादुर शमशेर जङ्गदेवानाम सदा समरविजयिनाम्‍ ।

नेपालको निमित्त एउटा सल्लाहकार सभाको गठन गर्नाको लागि, नेपाल अन्तरिम शासन विधान, २००७ लाई संशोधन गर्ने —

एउटा ऐन

प्रस्तावना :  देशको शासन प्रबन्धमा जनताको प्रतिनिधिहरुलाई अझ बर्ता सम्मिलित गराउनका निमित्त श्री ५ महाराजाधिराज र मौसुफको मन्त्रिमण्डललाई आफ्नो कार्यको सम्पादनमा सहायता र सल्लाह दिने एउटा सल्लाहकार सभाको गठन आवश्यक तथा वाञ्चनीय भएकाले देहायका अधिनियमहरु बनाइएका छन्‍ ।

१.      (१)        यो ऐनको नाम नेपाल अन्तरिम शासनविधान (दोस्रो संशोधन) २००९ हुनेछ ।

(२)        यो ऐन तुरुन्त लागू हुनेछ ।

परिभाषा

१          प्रसंगबाट अर्कै अर्थ नलागेसम्म, यस ऐनमा—

प्रधान ऐन – नेपाल अन्तरिम शासन विधान २००७ लाई भन्नेछ ।

सभा- सल्लाहकार सभालाई भनिनेछ ।

अरु शब्दहरुको, जसको परिभाषा यहाँ दिइएको छैन, उही अर्थ र महत्व हुनेछ, जो कि उनीहरुको प्रधान ऐनमा थियो ।

प्रधान ऐन भाग ३ को परिच्छेद १ कार्यकारिणी अधिकारपछि निम्नलिखित अर्को परिच्छेद थपिनेछ ।

 

परिच्छेद () सल्लाहकार सभा

साधारण

२८ क. (१) नेपालमा एउटा सल्लाहकार सभाको गठन हुनेछ, जसको सदस्यहरुको संख्या श्री ५ महाराजाधिराजले तोकिबक्सेबमोजिम हुनेछ, र जो कि श्री ५ महाराजाधिराजले नेपालका प्रमाणिक नागरिकहरुमध्येबाट मनोनित हुनेछन्‍ र जसमा नेपाल सरकारका सबै मन्त्री, राज्यमन्त्री तथा उपमन्त्री पदेन सदस्य हुनेछन्‍

(२) संविधान सभाको गठन भएपछि सल्लाहकार सभाको अस्तित्व समाप्त हुनेछ ।

२८ ख. सभाका गैर सरकारी सदस्यहरुमा, सकेसम्म देशको विभिन्न भाग, वर्ग तथा विचारधाराको प्रतिनिधित्व गर्ने व्यक्तिहरु छानिनेछन्‌ ।

२८ ग. (१) नेपालका नागरिक,

(२) २५ वर्ष पुगिसकेका, तथा-

(३) तल २८ घ. मा दिइएको अयोग्यता –रहित-

नभइकन कुनै व्यक्ति पनि सल्लाहकार सभाका सदस्य मनोनित हुन योग्य हुनेछन्‌ ।

२८ घ. (१) देहायका व्यक्तिहरु सल्लाहकार सभाका सदस्य चुनिन अयोग्य हुनेछैन ।

(क)         नेपाल सरकारको मातहतमा कुनै लाभको पद धारण गरेका व्यक्तिहरु ।

(ख)         अदालतद्धारा नैतिक विकृति तथा भ्रष्टाचारको अभियोगमा दोषी सावित भएका    व्यक्तिहरु ।

(ग)          मगज बिग्रेका व्यक्तिहरु ।

तर यस दफाको लागि, नेपालको मन्त्रिमण्डलको सदस्य अथवा राज्यमन्त्री अथवा उपमन्त्री भएको व्यक्तिलाई लाभको पद धारण गरेको व्यक्ति मानिने छैन ।

(२) कुनै व्यक्ति पनि शपथग्रहण नगरिसकेसम्म सभाको सदस्य मानिनेछैन ।

२८ ङ. (१) सल्लाहकार सभाको कुनै सदस्यले पनि निम्नलिखित कुनै अवस्थामा पनि आफ्नो स्थान रिक्त गरेको ठहरिनेछ :-

(क)   आफ्नो हस्ताक्षरमा लिखित त्यागपत्र सभाको अध्यक्षलाई पेश गरेमा, अथवा-

(ख)         दफा २८ ग. मा लेखिएको अयोग्यताको भागी हुन गएमा, अथवा,

(ग)          २५ दिनको अबधिसम्म सभाको बैठकहरुमा, सभाको अनुमति बिना अनुपस्थित रहेमा,

तर २५ दिनको अवधिको गणनामा, सभाको स्थगनकार्य यदि लगातार ४ दिनभन्दा बर्ता छ भने, सम्मिलित गरिनेछैन ।

(२)       कुनै सदस्य, दफा २८ ग. मा वर्णित अयोग्यताको भागी हुन गएको छ अथवा छैन भन्ने कुनै प्रश्र उठ्यो भने, सो प्रश्र निर्णयको निमित्त श्री ५ महाराजाधिराजमा पेश गरिनेछ र मौसुफको निर्णय अन्तिम हुनेछ ।

२८ च. सभाका सदस्यहरुले पाउने वेतन तथा भत्ता श्री ५ महाराजाधिराजले तोकिबक्सेबमोजिम   हुनेछ ।

२८ छ. यदि कुनै व्यक्ति शपथग्रहण गर्नु भन्दा पहिले नै अथवा आफू सदस्यताको निमित्त योग्य छैन अथवा अयोग्य छु भन्ने थाहा पाएर पनि सभाको बैठकमा सदस्यको हैसियतमा बस्दछ अथवा मत दिन्छ भने, सो व्यक्तिलाई सभामा बसेको अथवा मत दिएको प्रत्येक दिनको मोरु १००। का दरले जरिवाना गरिनेछ, जो कि उसँग राज्यलाई देय ऋणको रुपमा असूल गरिनेछ ।

२८ ज. सभामा कुनै स्थान रिक्त भएमा, त्यसको पूर्ति गर्ने अधिकार श्री ५ महाराजाधिराजलाई    रहनेछ ।

 

सभाका पदाकिकारीहरु

२८ झ. श्री ५ महाराजधिराजले तोकिबक्सेको सदस्य अथवा व्यक्तिको सभापतित्वमा, सल्लाहकार सभाले आफ्नो अधिवेशनको प्रथम बैठकमा, दुई जना सदस्यलाई क्रमशः आफ्नो अध्यक्ष तथा उपाध्यक्ष चन्नेछ र पछि पनि जैले जैले अध्यन अथवा उपाध्यक्षको पद रिक्त हुनेछ, कुनै अन्य सदस्यलाई, स्थितिअनुसार अध्यक्ष अथवा उपाध्यक्ष चन्नेछ । अध्यक्ष र उपाध्यक्षको चुनाव सभामा उपस्थित सदस्यहरुको बहुमतले गरिनेछ, तथा सभाका पदेन सदस्यहरु यी पदका चुनावको निमित्त उम्मेदवार खडा पाउनेछैन।

२८ ञ. सल्लाहकार सभाको अध्यष तथा उपाध्यक्षको पद धारण गर्ने सदस्य स्(

१.    यदि सल्लाहकार सभाको सदस्य रहँदैन भने, आफ्नो स्थान रिक्त गर्नेछ ।

२.    आफ्नो हस्तक्षपमा लिखित श्री ५ महाराजधिराजलाई सम्बोधित पत्रद्दारा पद त्याग गर्न सक्नेछ ।

३. आफ्नो पदबाट सभामा उपस्थित सदस्यहरुको ३ खण्डमा २ खण्डको बहुमतले पास भएको प्रस्तावद्धारा हटाउन सक्नेछ ।

२८ ट. (१) सभाको अध्यक्षको पद रिक्त भएमा उपाध्यक्ष तथा उपाध्यक्षको पनि स्थान रिक्त भएमा श्री ५ महाराजधिराजले यस प्रयोजनको निमिक्त खटाइबक्सेको सदस्यले, त्यस पदको कर्तव्यको पालना गर्नेछ ।

(२)    सभाको कुनै बैठकमा , अध्यक्षको अनुपस्थितिमा उपाध्यक्षले तथा उपाध्यक्षको पनि अनुपस्थितिमा, कार्यविधिको नियमानुसार सभाले निर्धारित गरेको व्यक्तिले अध्यक्षको रुपमा कार्य गर्नेछ ।

२८. ठ. सभाको अध्यक्षलाई अथवा अध्यक्षको रुपमा कार्य गरिरहेको उपाध्यक्ष अथवा अन्य कुनै व्यक्तिलाई प्रथमतः मत दिने अधिकार रहने छैन, तर मत बराबर बाँडिएको स्थितिमा, आफ्नो निर्णायक मत दिने अधिकार रहनेछ ।

२८ ड. अध्यक्षलाई हटाउनृ प्रस्ताव विचाराधीन भएको समयमा अध्यक्षले, तथा उपाध्यक्षलाइ हटाउने प्रस्ताव विचाराधिन भएको समयमा उपाध्यक्षले सभामा पदासीन हुन पाउनेछैन ।

२८ ढ. अध्यक्ष तथा उपाध्यक्षले पाउने वेतन र भत्ता श्री ५ महाराजधिराजले तोकिबक्सेबमोजीम हुनेछ ।

 

सभाको आह्वान अधिवेशन

२८ ण.  (१) सल्लाहकार सभा प्रत्येक वर्षमा कमसेकम दुइ पटक आहा्रन गरिनेछ र एक अधिवेशनको अन्तिम बैठक तथा अर्को अधिवेशनको प्रथम बैठकको बिचमा ६ महीनाको काल व्यतीत हुन पाउनेछैन ।

(२)    माथी उपदफा (१) को अधिन रही श्री ५ महाराजधिराजले समय समयमाः

क) उपयुक्त संझिबक्सेको स्थान र समयमा सभालाई आह्रवान गर्न सकिबक्सनेछ ।

ख) सभाको अधिवेशन भङ्ग गर्न सकिबक्सनेछ ।

२८ त. श्री महाराजधिराजले, प्रत्येक अधिवेशनको प्रारभ्ममा, सभालाई सम्बोधन गरिबक्सनेछ, सभाको आह्रवानको कारण ज्ञात गराइबक्सनेछ ।

२८ थ. (१) श्री ५ महाराजधिराजले सभालाई सम्बोधन गर्ने सकिबक्सनेछ र यस प्रयोजनका निमित्त सदस्यहरुको उपस्थिति चाहना सोधिबक्नेछ ।

(२)        श्री ५ महाराजधिराजले सभालाई सभाका समक्ष प्रस्तुत विषय अथवा अन्य कुनै विषयको सम्बन्धमा सन्देश पठाउन सकिबक्सनेछ, र सभाले त्यस सन्देशमा लिखित विषयमाथि सुविधा अनुसार यथाशीघ्र विचार गर्नेछ ।

 

सभाको कार्यसञ्चालन

२८ द. सभाको  प्रत्येक सदस्यले आफ्नो आसन ग्रहण गर्नुभन्दा पहिले श्री ५ महाराजधिराज अथवा मौसुफबाट त्यस कामको निमित्त नियुक्ति गरिबक्सेको व्यक्तीको समक्ष पहिले अनुसूचिमा दिइएको बेहोराअनुसार शपथ ग्रहण गर्नेछ ।

२८ ध. (१) यस ऐनमा अन्यथा लेखिएबाहेक, सभाको बैठकमा सबै प्रश्नहरुको निर्णय अध्यक्ष अथवा अध्यक्षको कार्य गरिरहेको व्यक्तिबाहेक, अरु उपस्थित र मत दिने सदस्यको बहुमद्धारा   गरिनेछ ।

(२)       सभाको कुनै स्थान रिक्त भएकोले अथवा कुनै अनधिकृत व्यक्तिले सभामा मत दिएको अथवा कुनै अन्य प्रकारले भाग लिएको पछि थाहा पाइनगएकोले  सभाको कार्यवाही अमान्य हुनेछैन ।

(३)       सभाको बैठकको निमित्त सदस्यहरुको आवश्यक उपस्थिति संख्या २५ हुनेछ ।

(४)       सभाको बैठक कालमा सदस्यहरुको संख्या यदि आवश्यक उपस्थिति संख्याभन्दा कम हुन गयो भने, अध्यक्षले अथवा अध्यक्षको कार्य गरिरहेको व्यक्तिले या त आवश्यक उपस्थिति संख्या पूरा नहुन्जेलसम्म सभाको कार्यवाही रोकिदेनेछ, अथवा सभालाई स्थगित नै गरिदिनेछ ।

 

सदस्यहरुको विशेषाधिकार

२८ (न) (१) यस ऐनको तथा सभाको कार्यविधिका नियमहरुको भित्र सभामा वाकस्वतन्त्रता  रहनेछ ।

(२)     सभामा अथवा सभाको कुनै समितिमा भनेको कुनै कुरा अथवा दिइएको सम्बन्धमा, सभाको कुनै सदस्यको विरुद्ध कुनै न्यायलयमा पनि केही कार्यवाही चल्न सक्तैन । न कुनै व्यक्तिकै विरुद्धमा सभाको अधिकृतद्धारा अथवा सभाको अधीन रही कुनै रिपोर्ट , पत्र, मत तथा कार्यवाहीको प्रकाशन गरेको सम्बन्धमा नै यस प्रकारको कुनै कार्यवाही चल्न सक्नेछ ।

सल्लाहकार सभाको शक्ति

२८ प. सल्लाहकार सभाले, निम्न लिखित कुराहरुबाहेक सरकारको व्यवस्थापक तथा कार्यकारिणी कृत्यहरुसंग सम्बन्धित कुनै विषयमाथि पनि छलफल गर्न सक्नेछ ।

(१)   यस्ता कुराहरु जसमाथी छलफल गर्दा नेपाल सरकारको कुनै विदेशी राष्ट्रसँगको मैत्रीपूर्ण सम्बन्धमा खलल गर्न सक्नेछ ।

(२)    श्री ५ महाराजधिराज तथा मौसुफको परिवारका सदस्यहरुको व्यक्तिगत आचरणसम्बन्धि कुराहरु ।

(३)     यस्ता कुराहरु जसलाई प्रकट गर्दा सार्वजनिक अहित हुनजाने, सम्भावना हुन्छ । जस्तै कि सैन्यदलको खटन तथा गतिविधि ।

          (४)    कुनै मन्त्री अथवा सम्पूर्ण मन्त्रिमण्डलमाथि अविश्वासको प्रस्ताव।

२८ फ. सल्लाहकार सभामा छलफल नगराई तथा मत नलिई, कुर्न पनि कानून श्री ५ महाराजधिराजको स्वीकृतीको निमित्त मौसुफमा पेश गर्न सकिनेछैन ।

२८ ब. सल्लाहकार सभाको कुनै सदस्यले पनि, दफा २८ घ  मा  लेखिएका कुराहरुबाहेक, सरकारको व्यवस्थापक तथा कार्यकारिणी कृत्यहरुसँग सम्बन्धित कुनै अरु विषयको बारेमा पनि प्रश्न सोध्न पाउनेछ।

२८ भ. सभाको कुनै सदस्यले पनि अध्यक्षको अनुज्ञा लिई तथा सभाको कार्यविधिको नियमानुसार चली सभाका विचारार्थ, कुर्न बीलमा प्रस्ताव प्रस्तुत गर्न सक्नेछ ।

२८ म. श्री ५ महाराजधिराजले आफ्नो विवेकले, सभाद्धारा पास गरिएको कुनै बील प्रस्तावलाई आफ्नो अनुमती दिन अस्वीकार गर्न सकिबक्सनेछ । अथवा आफूले उचित सक्झिबक्सेको हेरफेर तथा संशोधनसहित सभाको पुनः विचारार्थ फर्काइदिन सकिबक्सनेछ ।

२८ य. सभाले यदि कुनै सरकारी बील या प्रस्तावलाई अस्वीकार गर्दछ अथवा श्री ५ महाराजधिराजले सो बील, प्रस्ताव हेरफेर तथा संशोधनलाई स्वीकार गर्दैन र यदि श्री ५ महाराजधिराजले सो बील, प्रस्ताव हेरफेर तथा संशोधनलाई पास गर्नु सार्वजनिक हितको दृष्टिले उचित सम्झिबक्सिन्छ भने, मौसुफले सो बील प्रस्ताव हेरफेर तथ संशोधनलाई, सभाले पास गरेको प्रमावणीत गर्न सकिबक्सनेछ ।

२८ र. श्री ५ महाराजधिराजले यस ऐनको दफाहरुको अधीन रही, सभाको कार्यविधि तथ कार्यसञ्चालनको समबन्धमा नियमहरु बनाउन सकिबक्सनेछ ।

४.       प्रधान ऐनको दफा २८ रद्द गरिनेछ र त्यसको ठाँउमा निम्न लिखित दफा २८ राखिनेछ ।

२८.      वार्षिक आर्थिक विवरण वा बजेट सल्लाहकार सभाको समक्ष राखिनेछ र सभालाई सो आर्थिक विवरण वा बजेटमाथी छलफल गर्न अथवा मत दिने अधिकार रहनेछ ।

परन्तु, श्री ५ महाराजधिराजको व्यक्तिगत कोष अथवा त्यससँग सम्बन्धित विषयहरुमाथि सभाले छलफल गर्न सक्नेछैन ।

र, दफा २८ म तथा य.भ का नियमहरु, यस दफाका अधिन कुराहरुमाथि पनि लागु  हुनेछन् ।

५.       अन्तरीम विधानको दफा २९ को उपदफा (२) क रद्द गरिई त्यसको ठाँउमा निम्नलिखित उपदफा २क. राखिनेछ ।

सल्लाहकार सभाको अर्को अधिवेशन सुरु भएको तीन महीना पुगेपछि खारेज हुनेछ ।

 

अनूसूची १

१.    मन्त्री, राज्यमन्त्री तथा उप-मन्त्रीको निमित्त पदको शपथको बेहोरा

म ……………..ईश्ररको नाउँमा शपथ लिन्छु कि म श्री ५ महाराजाधिराज,

सत्यनिष्ठाले प्रतिज्ञान गर्दछु

मौसूफको उत्तराधिकारीहरु, तथा कानूनद्धारा स्थापित अन्तरिम विधानप्रति श्रद्धा र निष्ठा राख्‍नेछु र नेपालको मन्त्री, राज्यमन्त्री, उपमन्त्रीको रुपमा आफ्नो कर्तव्यको पालन श्रद्धापूर्वक तथा अन्तःकरणले गर्नेछु र भए या पक्षपात, अनुराग या द्धेष नराखी , म सब प्रकारका व्यक्तिहरुप्रति विधान र कानूनको अनुसार न्याय गर्नेछु ।

२.    मन्त्री, राज्यमन्त्री र उपमन्त्रीको निमित्त गोपनियताको शपथको बेहोरा

म ……………..ईश्ररको नाउँमा शपथ लिन्छु कि कुनै पनि यस्तो कुरा जो

सत्यनिष्ठाले प्रतिज्ञान गर्दछु

कि, -मन्त्री । राज्यमन्त्री । उपमन्त्री । को रुपमा विचारार्थ मकहाँ ल्याइन्छ अथवा मलाई ज्ञात हुन्छ, आफ्नो कर्तव्यको उचित पालन गर्दा आवश्यक परेबाहेक, अन्य कुनै अवस्थामा कसैलाई पनि कुनै कुरा पनि प्रत्यक्ष अथवा अप्रत्यक्ष रुपले सूचित अथवा प्रकट गर्दिन ।

३.    सल्लाहकार सभाको सदस्यको निमित्त शपथको बेहोरा

सल्लाहकार सभाको सदस्य मनोनीत भएको म ‍‍‍‍‍‍…………………………..

ईश्ररको नाउँमा शपथ लिन्छु

सत्यनिष्ठाले प्रतिज्ञान गर्दछु

कि म श्री ५ महाराजाधिराज र मौसूफको उत्तराधिकारीहरुको तथा कानूनद्धारा स्थापित अन्तरीम विधानप्रति श्रद्धा र निष्ठा राख्नेछु र आफूले ग्रहण गर्न लागेको पदको कर्तब्यहरुको पालना श्रद्धापूर्वक गर्नेछु ।

(नेपाल गजेट २००९।३।१७)