परिच्छेद–२७ गोला प्रथाद्वारा सदस्यको पदावधि कायम गर्ने सम्बन्धी व्यवस्था

परिच्छेद–२७ गोला प्रथाद्वारा सदस्यको पदावधि कायम गर्ने सम्बन्धी व्यवस्था

 208. पदावधि :- (१) राष्ट्रिय सभाका सदस्यको पदावधि छ वर्षको हुनेछ । राष्ट्रिय सभाका एक तिहाई सदस्यको पदावधि प्रत्येक दुई वर्षमा समाप्त हुनेछ ।
(२) उपनियम (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि पहिलो पटकको लागि गोला प्रथाद्वारा उन्नाइस जना सदस्यको पदावधि दुई वर्ष, अर्को बीस जना सदस्यको चार वर्ष र बाँकी बीस जना सदस्यको छ वर्ष कायम हुनेछ ।
स्पष्टीकरण :- यस परिच्छेदको प्रयोजनको लागि “गोला प्रथा” भन्नाले नेपालको संविधानको धारा ८६ को उपधारा (३) को प्रतिबन्धात्मक वाक्यांश बमोजिम पहिलो पटक राष्ट्रिय सभाका सदस्यको एक तिहाइको दुई वर्ष, अर्को एक तिहाइको चार वर्ष र बाँकी एक तिहाइको छ वर्षको पदावधि कायम गर्न अपनाईने छनौट सम्बन्धी विधि वा प्रक्रिया सम्झनु पर्छ ।
209.  समूह विभाजन :- नियम २०८ को उपनियम (२) बमोजिम पदावधि कायम गर्ने प्रयोजनको लागि संविधानको धारा ८६ को उपधारा (२) को खण्ड (क) र (ख) बमोजिमका सदस्यलाई देहाय बमोजिमको छुट्टाछुट्टै समूहमा विभाजन   गरिनेछ :–
(क) प्रत्येक प्रदेशबाट निर्वाचित तीन जना महिला सदस्यको समूह,
(ख) सबै प्रदेशबाट निर्वाचित सात जना दलित सदस्यको समूह,
(ग) सबै प्रदेशबाट निर्वाचित सात जना अपाङ्गता भएका व्यक्ति वा अल्पसङ्ख्यक सदस्यको समूह,
(घ) खण्ड (क), (ख) र (ग) मा समावेस भएका बाहेक प्रत्येक प्रदेशबाट निर्वाचित तीन जना अन्य सदस्यको समूह, र
(ङ) राष्ट्रपतिबाट मनोनीत तीन जना सदस्यको समूह ।
210.  गोला प्रथाबाट कायम हुने पदावधि :- (१) नियम २०९ बमोजिम विभाजन गरिएको प्रत्येक समूहको लागि अलगअलग गोलाद्वारा देहाय बमोजिमका सदस्यको पदावधि देहाय बमोजिम कायम हुनेछ :–
(क) प्रत्येक प्रदेशबाट निर्वाचित महिला समूहका तीन जना सदस्यमध्ये एक जनाको दुई वर्ष, एक जनाको चार वर्ष र एक जनाको छ वर्ष,
(ख) सबै प्रदेशबाट निर्वाचित दलित समूहका सात जना सदस्यमध्ये दुई जनाको दुई वर्ष, दुई जनाको चार वर्ष, दुई जनाको छ वर्ष र बाँकी एकजनाको शून्य वर्ष,
(ग) सबै प्रदेशबाट निर्वाचित अपाङ्गता भएका व्यक्ति वा अल्पसङ्ख्यक समूहका सात जना सदस्यमध्ये दुई जनाको दुई वर्ष, दुई जनाको चार वर्ष, दुई जनाको छ वर्ष र बाँकी एकजनाको शून्य वर्ष,
(घ)  प्रत्येक प्रदेशबाट निर्वाचित खण्ड (क), (ख) र (ग) मा समावेस भएका सदस्य बाहेक तीन जना सदस्यमध्ये एक जनाको दुई वर्ष, एक जनाको चार वर्ष र एक जनाको छ वर्ष,
(ङ)  खण्ड (ख) र (ग) बमोजिम पदावधि कायम गर्दा शून्य वर्ष पर्ने खण्ड (ख) र (ग) बमोजिमको एक–एक जना गरी जम्मा दुई जना सदस्यमध्ये एक जनाको चार वर्ष र एक जनाको छ वर्ष
(च) राष्ट्रपतिबाट मनोनित तीन जना सदस्यमध्ये एक जनाको दुई वर्ष, एक जनाको चार वर्ष र एक जनाको छ वर्ष ।
(२) उपनियम (१) को खण्ड (ख) र (ग) को प्रयोजनको लागि प्रत्येक खण्डको सात वटा गोला मध्ये एकएक वटा गोलामा कुनै पदावधी उल्लेख नगरिएको गोला प्रयोग गरिनेछ र त्यस्तो गोला झिक्ने प्रत्येक समूहको एक एक जना गरी दुई जना सदस्यको हकमा सोही उपनियमको खण्ड (ङ) बमोजिमको पदावधि पुनः गोला प्रथाद्वारा कायम गरिनेछ ।
211.  सूचना प्रकाशन :- (१) गोला प्रथाद्वारा पदावधि कायम गर्ने कार्य अध्यक्षले तोकेको मिति, समय तथा स्थानमा हुनेछ र त्यसको सूचना पाँच दिन अगावै महासचिवले प्रकाशन गर्नेछ ।
(२) उपनियम (१) बमोजिमको सूचना महासचिवले सार्वजनिक सञ्चारको माध्यमबाट समेत जानकारी गराउन सक्नेछ ।
212.  सदस्यको उपस्थिति  ः (१) नियम २११ बमोजिम प्रकाशित सूचनामा उल्लेख भएको मिति, समय र स्थानमा सदस्य उपस्थित हुनु पर्नेछ ।
तर कुनै सदस्य काबु बाहिरको परिस्थिति परी उपस्थित हुन नसक्ने भएमा त्यस्तो सदस्यले अर्को कुनै सदस्यलाई अनुसूची–७ बमोजिमको ढाँचामा लिखित अख्तियारी दिन सक्नेछ ।
(२) उपनियम (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि कुनै सदस्य उपस्थित नभएको वा अर्को सदस्यलाई अख्तियारी नदिएको कारणले गोला प्रथाको कार्य रोकिने छैन र त्यस्तोे सदस्यले गोला प्रथाबाट यस परिच्छेद बमोजिम कायम भएको निजको पदावधि सम्बन्धमा कुनै प्रश्न उठाउन सक्ने छैन ।
213.  गोला प्रथाको विधि :- (१) नियम २०९ मा उल्लेख भएका प्रत्येक समूहको सदस्यको पदावधिको लागि अक्षरमा दुई वर्ष, चार वर्ष र छ वर्ष उल्लेख गरी  कम्प्यूटर प्रिन्ट गरिएकोे समान आकार र रंगको कागजलाई कुनै बलभित्र राखी उक्त बललाई समूह अनुरुपको छुट्टाछुट्टै बाकस वा बट्टामा राखिनेछ ।
(२) सदस्यको नाम वर्णानुक्रम अनुसार बोलाए पछि उपनियम (१) बमोजिम राखिएको बलमध्ये सम्बन्धित सदस्य वा निजबाट अख्तियारी पाएको सदस्यले सम्बन्धित समूहको बाकस वा बट्टाबाट एउटा मात्र बल झिकी महासचिवलाई दिनेछ ।
तर वर्णानुक्रमानुसार सदस्यको नाम बोलाउँदा सम्बन्धित सदस्य वा निजको अख्तियारी प्राप्त सदस्य पनि उपस्थित नभएमा महासचिव वा निजले तोकेको सचिवालयको कुनै अधिकृतले उपस्थित नहुने सदस्यको हकमा सम्बन्धित बाकस वा बट्टाबाट एउटा बल झिक्नेछ ।
(३) उपनियम (२) बमोजिम बाकस वा बट्टाबाट झिकेको बलभित्रको गोलामा लेखिएको पदावधिलाई महासचिव वा निजले तोकेको सचिवालयको अधिकृतले पढेर सुनाउनेछ  र सो सम्बन्धी अभिलेख तत्काल राखिनेछ ।
(४) यस नियम बमोजिमको बल तथा गोला कुन साइजको हुने र कस्तो प्रकारको बाकस वा बट्टामा राख्ने भन्ने विषय सचिवालयले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ ।
214.  गोला प्रथाको कार्य सञ्चालन :- गोला प्रथा सम्बन्धी कार्यको संयोजन महासचिव वा महासचिवले तोकेको सचिवालय सचिवले गर्नेछ र महासचिवले सो कार्यको लागि सचिवालयको वरिष्ठ अधिकृत र आवश्यकता अनुसार अन्य कर्मचारीलाई समेत खटाउन सक्नेछ ।
215.  सदस्यको पदावधिको अभिलेख तथा सूचना प्रकाशन :- (१) यस परिच्छेद बमोजिम गोला प्रथाद्वारा कायम भएको सदस्यको पदावधिको विवरणको अभिलेख संघीय संसद सचिवालयमा रहनेछ ।
(२) उपनियम (१) बमोजिमको अभिलेखको जानकारी महासचिवले नेपाल सरकार, मन्त्रिपरिषद् तथा निर्वाचन आयोगलाई दिनु पर्नेछ र सो सम्बन्धी सूचना नेपाल राजपत्रमा प्रकाशन गर्नु पर्नेछ ।
216.  अन्य कार्यविधि :- यस परिच्छेदको प्रयोजनको लागि गोला प्रथा सम्बन्धी अन्य कार्यविधि महासचिवले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ ।