परिच्छेद –५ सूचीकरण तथा धितोपत्र कारोबार सञ्चालन सम्बन्धी व्यवस्था

परिच्छेद –५ सूचीकरण तथा धितोपत्र कारोबार सञ्चालन सम्बन्धी व्यवस्था

परिच्छेद –५
सूचीकरण तथा धितोपत्र कारोबार सञ्चालन सम्बन्धी व्यवस्था

२२.२२. धितोपत्र सूचीकरण गराउन निवेदन दिनु पर्नेर्ः(१) ऐनको दफा ८ बमोजिम संगठित संस्थाले धितोपत्र बजारमा धितोपत्र सूचीकरण गराउन शेयर सूचीकरणको निमित्त अनुसूची–८ को फाराम नं. १ बमोजिमको ढाँचामा र डिवेन्चर, बण्ड, एकांक वा अन्य धितोपत्र सूचीकरण गराउन अनुसूची–८ को फाराम नं. २ बमोजिमको ढाँचामा अनुसूची–९ बमोजिमको सूचीकरण शुल्क सहित निवेदन दिनु पर्नेछ ।

(२) धितोपत्र सूचीकरणका लागि निवेदन साथ संलग्न गर्नुपर्ने अन्य विवरण तथा कागजातहरू सम्बन्धित धितोपत्र बजारको विनियमावलीमा तोकिएबमोजिम हुनेछ ।

२३.२३. धितोपत्रको सूचीकरण तथा नवीकरण ः

(१) धितोपत्रको सूचीकरणको निमित्त नियम २२ बमोजिम निवेदन प्राप्त हुन आएपछि धितोपत्र बजारले आवश्यक जाँचबुझ
गरी धितोपत्र सूचीकरण गर्न उपयुक्त देखेमा निवेदन प्राप्त भएको मितिले तीस दिन भित्र धितोपत्र सूचीकरण गरी निवेदकलाई अनुसूची–१० बमोजिमको ढाँचामा जानकारी दिनु पर्नेछ र धितोपत्र सूचीकरण गर्न नमिल्ने भए निवेदकलाई सोही कुराको जानकारी दिनु पर्नेछ ।
(२) उपनियम (१) बमोजिम धितोपत्र सूचीकरण गराएका संगठित संस्थाले प्रत्येक आर्थिक वर्ष समाप्त भएको मितिले तीन महीना भित्र अनुसूची–९ मा तोकिए बमोजिमको वार्षिक शुल्क बुझाई धितोपत्र सूचीकरणको नवीकरण गराउनु पर्नेछ ।

(३) उपनियम (२) बमोजिम सूचीकरण नवीकरण नगराइएको धितोपत्र विनिमय गर्न पाइने छैन ।
(४) उपनियम (१) र (२) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि ऐन बमोजिम सूचीकरण गर्नु नपर्ने गरी छुट पाएका धितोपत्र विनिमय

२३क.३क. सम्झौता गर्नु पर्ने ः

(१) धितोपत्र बजारले नियम २३ बमोजिम धितोपत्रको सूचिकरण गर्नु अघि धितोपत्र सूचीकरण गराउने संगठित संस्थासंग सम्झौता गर्नु पर्नेछ । त्यस्तो सम्झौतामा धितोपत्र कारोबार मूल्यका सम्बन्धमा प्रभाव पार्ने किसिमका सूचना वा जानकारी सम्बन्धित संगठित संस्थाले तुरुन्त धितोपत्र बजारलाई दिनुपर्ने र त्यस्तो सूचना वा जानकारी सम्बन्धित सबैले थाहा पाउने गरी सार्वजनिक गराउनु पर्ने तथा धितोपत्र बजार मार्फत हुने आफ्नो धितोपत्र कारोबारलाई नियमित र व्यवस्थित गर्ने गराउने कार्यमा सघाउने कुराको बचनबद्धता समेत प्रकट गरेको
हुनुपर्नेछ ।

(२) उपनियम (१) बमोजिमको सम्झौता गरी धितोपत्रको सूचीकरण गरिसकेपछि धितोपत्र बजारले सो कुराको जानकारी बोर्डलाई दिनु पर्नेछ र उक्त कुरा लगानीकर्ताको जानकारीको निमित्त पत्र–पत्रिकामा समेत प्रकाशित गर्नु पर्नेछ ।

२३ख. सूचना गर्नु पर्ने ः धितोपत्र सूचीकरण गराएका संगठित संस्थाले देहायका विषयका सम्बन्धमा धितोपत्र बजारलाई समय–समयमा सूचना गर्नु पर्नेछ ः–

(क) प्रबन्धपत्र वा नियमावली संशोधन गर्ने भएमा,
(ख) धितोपत्रमा अन्तरिम लाभांश वितरण गर्ने भएमा,
(ग) लाभांशको रूपमा बोनस शेयर वितरण गर्ने भएमा,
(घ) धितोपत्रहरूको नामसारी, नवीकरण, एकीकरण वा विभाजन रोक्नु पर्ने भएमा,
(ङ) संगठित संस्थाको काम दैवीप्रकोप, आकस्मिक घटना, तालाबन्दी वा अन्य कुनै कारणले रोक्नुपर्ने भएमा ।

२४.२४. विवरणहरू पेश गर्नु पर्ने ः

(१) धितोपत्र सूचीकरण गराएका संगठित संस्थाले आर्थिक वर्ष समाप्त भएको चार महिनाभित्र गत आर्थिक वर्षको आय व्यय विवरण, नाफा नोक्सानको वासलात तथा वार्षिक प्रगति प्रतिवेदनको अतिरिक्त देहाय बमोजिमको आर्थिक विवरण बोर्ड तथा सम्बन्धित धितोपत्र बजारमा पेश गर्नु पर्नेछ ः–

(क) गत आर्थिक वर्षको नगद प्रवाह सम्बन्धी विवरण,
(ख) संगठित संस्थाको उत्पादन क्षमता वा कारोवार क्षमता सम्बन्धी विवरण,
(ग) खरीद, बिक्री तथा अन्तिम मौज्दातको विवरण,
(घ) आयात तथा निर्यात भएका मुख्य मुख्य सामानहरूको विवरण,
(ङ) विदेशी मुद्रामा कारोवार भएको भए त्यसको आय व्यय सम्बन्धी विवरण,
(च) आफूले गरेको कारोवार, त्यस सम्बन्धमा व्यवस्थापनको धारणा, संगठित संस्थाको उत्पादन वा कारोबार क्षमतामा पच्चीस प्रतिशतभन्दा बढी फरक परेको भए त्यस सम्बन्धमा व्यवस्थापनको प्रतिक्रिया,

(छ) बोर्ड वा सम्बन्धित धितोपत्र बजारले तोकिदिएको अन्य विवरण ।

(२) उपनियम (१) बमोजिमको विवरणको अतिरिक्त संगठित संस्थाले साधारण सभा समाप्त भएको ३६सात दिन भित्र सो साधारण सभामा पेश भएका प्रस्ताव, छलफल भएका विषय तथा लिइएका निर्णय सम्बन्धी पूर्ण विवरण ३७बोर्ड र सम्बन्धित धितोपत्र बजारमा पेश गर्नु पर्नेछ ।

(३) उपनियम (१) बमोजिम पेश गरिने विवरणको अतिरिक्त प्रत्येक वर्ष अर्ध वार्षिक अवधि समाप्त भएको एक महीना भित्र सो अवधि भित्रको काम कारवाही सहितको अर्ध वार्षिक प्रगति प्रतिवेदन समेत पेश गर्नु पर्नेछ ।

(४) कुनै सञ्चालकले लिएको शेयरको स्वामित्व परिवर्तन भएमा वा कुनै सञ्चालकले लिएको शेयर संख्यामा थपघट भएमा त्यसको सूचना सात दिन भित्र बोर्ड र धितोपत्र बजारलाई दिनु पर्नेछ ।

(५) कुनै संगठित संस्थाले आफूले सूचिकरण गराएको धितोपत्रको मूल्य वा कारोबारमा कुनै किसिमको असर पर्ने गरी संगठित संस्थाको हक वा दायित्वमा असर पर्ने गरी सम्पत्तिमा थपघट भएमा वा व्यवस्थापन सम्बन्धी कुनै सम्झौता वा करार गरेमा त्यसको जानकारी बोर्ड र धितोपत्र बजारलाई दिनु पर्नेछ ।

(६) यस नियममा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि धितोपत्र बजारले आफू कहाँ सूचीकृत भएका धितोपत्रका सम्बन्धमा सम्बन्धित संगठित संस्थासंग जहिलेसुकै पनि आवश्यक विवरण, तथ्याङ्क वा सूचना माग गर्न सक्नेछ र त्यस्तो विवरण, तथ्याङ्क वा सूचना बोर्ड र धितोपत्र बजारलाई उपलब्ध गराउनु सम्बन्धित संगठित संस्थाको कर्तव्य हुनेछ ।

२५.२५. विवरण पेश गर्नु पर्ने जिम्मेवारी ः

नियम २४ बमोजिम धितोपत्र सम्बन्धी विवरण, तथ्याङ्क वा सूचना पठाउनु पर्ने सम्बन्धित संगठित संस्थाको अधिकारीले त्यस्तो विवरण, तथ्याङ्क वा सूचना समयमा नपठाएको वा झुठ्ठा वा गलत रूपमा पठाएको कारणबाट कुनै लगानीकर्तालाई कुनै हानी नोक्सानी हुन गएमा निज व्यक्तिगत तथा सामूहिक रूपमा उत्तरदायी हुनेछ ।

२६.२६. भित्री कारोबार गर्न नहुनेः कुनै संगठित संस्थाको व्यवस्थापनमा संलग्न रहेको व्यक्तिले भित्री सूचना वा खबरको आधारमा आफू वा आफूसंग सम्बन्धित कुनै व्यक्तिलाई फाइदा पु¥याउने उद्देश्यले भित्री कारोबार गर्नु, गराउनु हुँदैन ।

२६क.करार गर्नु पर्ने ः

(१) धितोपत्र व्यवसायीले ग्राहकसंग धितोपत्र विनिमय गर्नु अघि सम्बन्धित धितोपत्र बजारको विनियमावलीमा व्यवस्था भए बमोजिमको ढाँचा र शर्तहरूको अधीनमा रही धितोपत्र व्यवसायीले ग्राहकसंग करार गर्नु पर्नेछ ।

(२) धितोपत्र व्यवसायीले ग्राहकसंग बिक्रीका लागि लिएको धितोपत्रको भर्पाई वा निस्सा ग्राहकलाई दिनु पर्नेछ र तत्सम्बन्धी अभिलेख अद्यावधिक बनाई राख्नु पर्नेछ ।

२६ख.बोर्डले व्यवसायिक मर्यादा तोक्न सक्नेः

(१) बोर्डले धितोपत्रको विनिमयलाई स्वच्छ, स्वस्थ्य र व्यवस्थित गराउन धितोपत्र व्यवसायीले धितोपत्र विनिमय गर्दा
पालन गर्नु पर्ने व्यावसायिक मर्यादा तोक्न सक्नेछ ।
(२) धितोपत्र बजारले धितोपत्र व्यवसायीलाई आफ्नो सदस्यता प्रदान गर्नु अघि उपनियम (१) बमोजिम तोकिएको व्यावसायिक मर्यादा पालन गर्ने गराउने सम्बन्धमा आवश्यक कबुलियत गराउन सक्नेछ ।

२६ग. धितोपत्र सम्बन्धी विवरण तथा कागजातहरू हेर्न वा सार्न दिनु पर्नेर्ः

ग्राहक वा धितोपत्र व्यवसायीले गरेको धितोपत्र कारोबार सम्बन्धी विवरण बाहेक लगानीकर्ताले धितोपत्र बजारमा रहेका धितोपत्र सम्बन्धी विवरण तथा कागजातहरू हेर्न वा सार्न चाहेमा सम्बन्धित धितोपत्र बजारको विनियमावलीमा तोकिए बमोजिम दस्तुर हेर्न वा
सार्न दिनु पर्नेछ ।

२६घ.धितोपत्र कारोवारको बीमा गर्नुपर्नेर्ः

धितोपत्र व्यवसायीले बोर्डले तोकिदिए बमोजिम धितोपत्र कारोबारको बीमा गराउनु पर्नेछ ।

२७.२७. विवरण प्रकाशित गर्नु पर्ने ःधितोपत्र बजारले सूचिकृत भएका धितोपत्रहरूको विवरण तथा धितोपत्र सम्बन्धी अन्य सूचना लगानीकर्ताहरूको जानकारीको लागि प्रकाशित गर्नु पर्नेछ ।

२७क.धितोपत्र दाखिला खारेज ः

(१) धितोपत्र बजारमा सूचिकरण भएका धितोपत्रहरू धितोपत्र व्यवसायी मार्फत खरीद बिक्री भएकोमा त्यस्तो धितोपत्रहरूको दाखिला खारेजका निमित्त बिक्री गरेको लिखत र धितोपत्रको प्रमाणपत्र समेत संलग्न राखी दाखिल खारेजका लागि धितोपत्र बजारबाट लेखी आएमा सम्बन्धित संगठित संस्थाले त्यस्तो धितोपत्र बिक्री गर्नेको नामबाट खारेज गरी खरीद गर्नेको नाममा दर्ता गरिदिनु पर्नेछ ।

(२) कुनै शेयरवाला वा ४७धितोपत्र व्यवसायीले शेयर प्रमाणपत्रमा उल्लेखित शेयरहरू एकीकरण गरी वा विभाजन गरी धितोपत्र कारोबारको निमित्त निर्धारित लटमा परिणत गरी छुट्टाछुट्टै प्रमाणपत्र माग गरेमा सम्बन्धित संगठित संस्थाले नियमानुसार दस्तुर लिई छुट्टाछुट्टै प्रमाणपत्र बनाई दिनु पर्नेछ ।

(३) कुनै व्यक्तिले आफूले खरीद गरेको धितोपत्र आफ्नो नाममा दाखिल खारेज गर्नु अघि नै बिक्री गर्न चाहेमा सो धितोपत्र बिक्री गर्ने प्रयोजनको निमित्त आफूले प्राप्त गरेको लिखत र धितोपत्रको प्रमाणपत्र संलग्न राखी निवेदन दिएमा सो धितोपत्र संगठित संस्थामा दर्ता रहेको कुरा प्रमाणित गरी दिनु पर्नेछ ।

(४) कुनै व्यक्तिले आफूले खरीद गरेको धितोपत्र आफ्नो नाममा दाखिल खारेज हुनु अगावै अरु कसैलाई बिक्री गरिदिएमा त्यसरी बिक्री गरिदिएको लिखत र धितोपत्रको प्रमाणपत्र संलग्न राखी निवेदन दिएमा सम्बन्धित संगठित संस्थाले त्यस्तो धितोपत्र अन्तिम खरीदकर्ताको नाममा सोझै दाखिल खारेज गरिदिनु पर्नेछ ।

(५) उपनियम (१), (२), (३) र (४) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भएतापनि देहायका अवस्थामा सम्बन्धित संगठित संस्थाले धितोपत्रको दाखिल खारेज गर्न इन्कार गर्न सक्नेछ ।

(क) कुनै अदालत वा अधिकार प्राप्त अधिकारीबाट धितोपत्र हस्तान्तरण गर्न रोक्का गरिएकोमा,
(ख) संगठित संस्थाले तोकेको न्यूनतम इकाई भन्दा कम संख्यामा खरीद गरी बिक्री भएमा,
(ग) एकै व्यक्तिका नाममा रहन सक्ने अधिकतम संख्या भन्दा बढी हुने गरी खरीद बिक्री भएकोमा ।

२७ख.ब्याज, मुनाफा वा लाभांशमा हकदार ःधितोपत्रमा ब्याज, मुनाफा बोनस शेयर वा लाभांश घोषणा गर्दा त्यसको ब्याज, मुनाफा बोनस शेयर वा लाभांश घोषणा गर्दाको बखत धितोपत्र जसको स्वामित्वमा रहेको उसैलाई दिइनेछ ।

२७ग. धितोपत्र बजार बाहिर धितोपत्र कारोबार गर्न सकिने ः धितोपत्र सूचिकरण गराएको कुनै संगठित संस्थाले निष्काशन गरेको शेयरको पाँच प्रतिशत भन्दा बढी शेयरको एक लटमा धितोपत्र कारोबार गर्ने भएमा त्यस्तो कारोबार धितोपत्र बजार बाहिर पनि गर्न सकिनेछ । तर त्यस्तो कारोबार गर्दा लिखित रूपमा धितोपत्र बजारको पूर्व स्वीकृति लिई धितोपत्र व्यवसायी मार्फत गर्नु पर्नेछ ।