परिच्छेद –५ विद्यतु उपकरणहरुको सुरक्षात्मक व्यवस्था

परिच्छेद –५ विद्यतु उपकरणहरुको सुरक्षात्मक व्यवस्था

४८. भुइँदेखि विजुलीको तारसम्म हुनु पर्ने न्यूनतम दुरी ः

(१) विद्युत वितरण तथा प्रसारण प्रणलीको विभिन्न भोल्टको विद्युत तार तथा भुइँको बीचमा रहने दूरी अनुसूची –१२ मा
लेखिएको भन्दा कम हुनु हँदैन ।

(२) सडक माथि तथा सडकको छेउमा विद्युत लाइन लैजानु परेमा उपयुक्त प्राविधिक दृष्टिकोण अपनाई लैजानु पर्नेछ ।
(३) ३३,००० भोल्ट भन्दा बढी भोल्टको लाइन लैजानु आवश्यक भएमा अनुसूची –१२ मा उल्लेखित ३३,००० भोल्टको लागि तोकिएको न्यूनतम दूरीमा प्रत्येक ३३,००० भोल्टको लागि थप ०.३०५ मिटरको दूरीमा लैजानु पर्छ ।

४९. सडकको वारपार विद्युत लाइन लैजाने सम्बन्धमा ः घनावस्ती भएको ठाउँमा ११,००० भोल्ट भन्दा बढी क्षमताको विद्युत लाइन सडकको वारपार गर्नु पर्दा डबल इन्सुलेटर प्रणालीको प्रयोग गर्नु पर्नेछ ।

५०. विद्युत लाइनको दायाँ बायाँ हुनु पर्ने फरक ः

(१) विद्युत प्रसारण तथा वितरणको लाइन लैजाुन पर्दा घर वा रुखबाट अनुसूची –१३ मा उल्लेखित दूरीभन्दा कम दूरीमा लैजानु हुँदैन ।
(२) ३३,००० भोल्ट भन्दा बढी भोल्टको लाइन लैजानु आवश्यक भएमा अनुसूची –१३ मा उल्लेखित ३३,००० भोल्टको लागि तोकिएको न्यूनतम दूरीमा प्रत्येक ३३,००० भोल्टको लागि ०.३०५ मिटर थप गरी लैजानु पर्नेछ ।

५१. विद्युत लट्ठाहरुको बीचमा हुनु पर्ने फरक ः विद्युत लट्ठाहरुको एक अर्को बीचको दूरी कायम गर्दा बिजुलीको तारको अन्तिम टेनसाइल स्ट्रेन्थ, फ्याक्टर अफ सेफ्टी तथा भुइँबाट तारसम्म हुने दूरी समेत विचार गरी लट्ठा गाड्नु पर्नेछ ।

५१. घर माथिबाट बिजुली लाइन लैजान नहुने ः घर माथिबाट कुनै किसिमको विद्युत लाइन लैजानु हुँदैन । तर ग्यारेज टहरा वा पर्खाल माथिबाट विद्युत लाइन लैजान आवश्यक परेमा ४००÷२३० भोल्टसम्मको लाइन लैजान सकिनेछ । यसरी लगिएको विद्युत लाइन ग्यारेज,
टहरा वा पर्खालको सबैभन्दा अग्लो ठाउँबाट कम्तीमा ३ मिटरको दूरीमा पर्ने गरी लैजानु पर्नेछ ।

५३. एउटै लट्ठाबाट विभिन्न भोल्टेजको लाइन लैजाने सम्बन्धमा ः (१) एउटै लट्ठाबाट विभिन्न भोल्टेजको लाइनहरु लैजाँदा हार्ड भोल्टेजको लाइन माथिबाट र लो भोल्टेजको लाइन तलबाट जडान गरी लैजानु पर्नेछ ।

(२) उपनियम (१) बमोजिम लाइन जडान भएकोमा लो भोल्टेजको तारमा हार्ड भोल्टेजको तारबाट कुनै प्रकारको लिकेज वा अन्य कुनै किसिमबाट खतरा वा चार्ज हुन नपाउने गरी जडान गर्नु पर्नेछ ।

(३) हाई भोल्टेज तथा लो भोल्टेजको तारको बीचमा प्राविधिक दृष्टिकोणले रहनु पर्ने फरक कायम गर्नु पर्नेछ ।

५४. विमानस्थलतिर विद्युत लाइन लैजाने सम्बन्धमा ः विमानस्थलतिर विद्युत लाइन लैजान सम्बन्धित विमानस्थल प्रमुखसँग छलफल गरी निर्णय भए अनुसार लैजानु पर्नेछ ।

५५. विद्युत लाइन र टेलिफोन लाइन नजिकबाट लैजाने सम्बन्धमा ः विद्युत लाइनको नजिकबाट टेलिफोन लाइन वा टेलिफोन लाइनको नजिकबाट विद्युत लाइन लैजानु परेमा अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्ति तथा सम्बन्धित दूर संचार निकाय बीच आपसमा छलफल गरी विद्युत वा टेलिफोन लाइनलाई प्राविधिक दुष्टिकोणबाट बाधा वा चार्ज नहुने गरी लैजानु पर्नेछ ।

५६. आकाश बिजुलीबाट बचावट ः अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्तिले सुहाउँदो ठाउँहरुमा आकाश बिजुलीबाट हुने नोक्सानी र विद्युत शक्तिको घटबढ हुन नदिनको लागि आकास बिजुली रक्षक यन्त्र वा अरु सुहाउँदो साधनको व्यवस्था गरी उक्त साधनहरुबाट आकास बिजुलीको भूयोजन हुने व्यवस्था समेत गर्नु पर्नेछ ।

५७. अदली बदली संचालन यन्त्र (चेन्ज ओभर स्वीच) राख्नु पर्ने ः आकस्मिक प्रयोगको लागि विद्युत उत्पादन यन्त्र राख्ने प्रत्येक व्यक्तिले सो यन्त्र राख्ने ठाउँमा अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्तिको सल्लाह अुनसार अदली बदली संचालन यन्त्र राख्नु पर्नेछ ।

५८. भूयोजन गर्नु पर्ने ः (१) हार्ड भोल्टेज प्रसारण प्रणाली अन्तर्गत सबै प्रकारका धातु निर्मित सपोर्टहरुलाई अविछिन्न अर्थ वायर प्रयोग गरी स्थायी तथा प्रभावकारी भूयोजन गर्नु पर्नेछ ।

(२) प्रसारण तथा वितरण प्रणालीको सपोर्टहरुमा प्रयोग हुने स्टे वायरमा भूइँबाट ३ मीटर उचाई भन्दा घटी नहुने गरी इन्सुलेटर राख्नु पर्नेछ ।
५९. कटआउट राख्नु पर्ने ः (१) अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्तिले ग्राहकको घरमा जडान गरिने उर्जामापक यन्त्रको साथमा सुरक्षा तथा लोड लिमिटेडको हिसाबले कटआउट वा सर्किट ब्रेकर जडान गरी उर्जामापक यन्त्रसँग सिल गरी राख्नु पर्नेछ ।

(२) उर्जामापक यन्त्रको नजीकै ग्राहकको तर्फबाट एउटा आइसोलेटीङ्ग स्वीच जडान गर्नु पर्नेछ ।

६०. ग्राहक कहाँ प्रयोग गरिने विद्युत सामग्रीको भूयोजन ः

(१) ग्राहकको घरभित्र प्रयोग गरिने वाटर–हिटर, वातानुकुलीत यन्त्र (यअर–कन्डिसनर) जस्ता उपकरणहरु जडान भइराखेकोमा त्यस्ता उपकरणहरुको लागि छुट्टै सुहाउँदो विद्युत परिपथ (सर्किट) बाट विद्युत आपूर्ति गरी भूयोजनको व्यवस्था गर्नु पर्नेछ ।

(२) ग्राहककहाँ विभिन्न किसिमको धातु मिसिएको विद्युत सामग्री प्रयोगमा ल्याउने भएमा थ्रीपिन प्लग सकेट प्रयोग गर्नु पर्नेछ र यस्तो प्लग सकेट भूयोजन प्रणलीसँग जोड्नु पर्नेछ ।

(३) ग्राहककहाँ जडान गरिएको भूयोजन प्रणाली प्राविधिक विधि अनुसारको हुनु पर्नेछ ।

६१. आन्तरिक वायरिङ्गको सुरक्षा ः ग्राहकले आफ्नो आन्तरिक वायरिङ्गगको सुरक्षाको लागि राखेको विद्युत सामानहरु तथा वायरिङ्ग तरिका प्रचलित प्राविधिक मापदण्ड बमोजिम हुनु पर्नेछ ।

६२. इन्सुलेसन भएको तार प्रयोग गर्नुपर्ने ः ग्राहकको घरमा विद्युत लाइन लैजाँदा इन्सुलेसन भएको तारको प्रयोग गर्नु पर्नेछ ।

६३. विद्युतको लाइन लट्ठाबाट दिनुपर्ने ः (१) ग्राहकको घरमा विद्युत लाइन दिँदा विद्युतको लट्ठाबाट मात्र दिनु पर्नेछ ।

(२) उपनियम (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि इन्सुलेटेड केबुलबाट ग्राहकको घरमा विद्युत लाइन दिनुपर्दा प्रचलित प्राविधिक मापदण्ड बमोजिमको सुरक्षाको व्यवस्था गरी दिनु पर्नेछ ।

६४. २३०÷४०० भोल्टमा लिकेजको खतरा ः २३०÷४०० भोल्टको विद्युत प्रणली तथा वायरिङ्गको इन्सुलेशन रेजिस्टायन्स कम्तीमा ५ मेगाओहम हुनु पर्नेछ ।

६५. हाई भोल्टेजमा लिकेजको खतरा ः (१) ३,३०० भोल्टको विद्युत प्रणलीको इन्सुलेशन रेजिस्टायन्स कम्तीमा २० मेगाओहम हुनु पर्नेछ ।
(२) ३,३०० भोल्ट भन्दा माथि प्रत्येक थप १००० भोल्टको विद्युत प्रणालीको इन्सुलेशन रेजिस्टायन्सको हिसाब गर्दा २० मेगाओहममा १ मेगाओहम थप गरी इन्सुलेशन रेजिस्टायन्सको हिसाब गर्नु पर्नेछ
(३) उपनियम (१) र (२) बमोजिम इन्सुलेशन रेजिस्टायन्स नभएको विद्युत प्रणाली संचालन गर्नु हुँदैन ।

६६. विद्युत उत्पादन, प्रसारण तथा वितरण सम्बन्धी निर्माण स्थलको वरीपरि घरजग्गा प्रयोग गर्न निषेध गर्न सक्ने ः (१) ऐनको दफा ३३ को उपदफा (३) को प्रयोजनको लागि विद्युतको उत्पादन, प्रसारण वा वितरण सम्बन्धी कुनै निर्माण कार्य भएकोमा त्यस्तो निर्माण
कार्य भएको ठाउँ वा सो ठाउँको वरीपरिको निश्चित दूरीभित्र पर्ने घरजग्गा अरु कसैले कुनै खास कामको निमित्त प्रयोग गर्न नपाउने गरी नेपाल सरकारले समय समयमा नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशित गरी निषेध गर्न सक्नेछ ।

(२) विद्युत प्रसारण वा वितरण गर्नको लागि जडान गरेको विद्युत लाइन मुनी तथा त्यस्तो लाइनको दायाँ बायाँ अनुसूची–१२ र १३ मा उल्लेखित दूरी भित्र घर बनाउन वा रुख रोप्न हुँदैन ।

६७. विद्युत उपकरणको गुणस्तर तथा उपयोग गर्ने तरिका ः अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्तिले विद्युत उत्पादन, प्रसारण तथा वितरण सम्बन्धी काम गर्दा प्रयोग गरिने विद्युत उपकरणको गुणस्तर तथा सुरक्षाको दृष्टिकोणले देहायका कुराहरु पालन गर्नु पर्नेछ ः–

(क) राम्रो गुणस्तरको उपकरण तथा सामग्रीको प्रयोग गर्नुपर्ने,
(ख) कुनै नयाँ प्रतिष्ठान संचालन गर्दा वा भैरहेको प्रतिष्ठानलाई मर्मत सुधार गरी पुनः संचालन गर्दा प्राविधिक दृष्टिकोणबाट गर्नु पर्ने सम्पूर्ण परीक्षण गरी ठीक देखिएमा मात्र संचालन गर्नुपर्ने,

(ग) विद्युतका तारहरु जुन कामको लागि प्रयोग गरिने हो सो कामको लागि उपयुक्त क्षमता भएको हुनुपर्ने,
(घ) विद्युत तार जोड्दा खतरा उत्पन्न नहुने किसिमबाट मान्य प्राविधिक मापदण्ड बमोजिम गर्नु पर्ने,
(ङ) भूमिगत तारको ज्वाइन्ट बक्स, मेटालिक कन्ड्यूट ज्वाइन्ट र मेटालिक सिथको ज्वाइन्टहरु आवश्यक परेको समयमा सजिलैसँग निरीक्षण गर्न सकिने गरी जडान भएको हुनु पर्ने,

(च) विद्युत सम्बन्धी परिपथ (सर्किट) वा उप–परिपथ (सब–सर्किट) मा तोकिएको करेन्टभन्दा बढी करेन्ट प्रवाह हुन गएमा त्यस्तो सर्किट वा सब–सर्किटको हानी नोक्सानी हुन नपाउने गरी विद्युत करेन्टको प्रवाह बन्द गर्न फ्यूज वा सर्र्किट ब्रेकर वा अन्य सुहाउँदो उपकरणहरु जडान गर्नु पर्नेछ । यस्ता उपकरणहरु संचालन हुँदा अत्यधिक गरम नहुन, स्पार्क नगर्ने, तथा बदल्दा खतरा नहुने किसिमको हुनुपर्ने,
(छ) सिङ्गल फेज स्वीच जीवित तारमा बाहेक न्युटल तारमा लगाउनु हुँदैन ।