परिच्छेद–३ खाद्य निरीक्षक सम्बन्धी व्यवस्था

परिच्छेद–३ खाद्य निरीक्षक सम्बन्धी व्यवस्था

५. खाद्य निरीक्षकको नियुक्ति ः (१) नेपाल सरकारले समय समयमा नेपाल राजपत्रमा
सूचना प्रकाशित गरी तोकिदिएको खाद्य पदार्थको सम्बन्धमा ऐन र यस नियमावलीमा
उल्लेखित काम कुराहरु गर्न निमित्त विभागले खाद्य निरीक्षक नियुक्ति गर्नेछ ।

(२) उपनियम (१) बमोजिम नियुक्त भएको खाद्य निरीक्षकले आफूलाई तोकिएको
क्षेत्रभित्र ऐन र यो नियमावली बमोजिम आफूलाई तोकिएको काम कर्तव्य गर्नेछ ।

(३) नेपाल सरकारले आवश्यक देखेमा कुनै व्यक्तिलाई कुनै निर्देशित क्षेत्रको
सम्बन्धमा ऐन र यस नियमावलीमा लेखिए बमोजिम खाद्य निरीक्षकको अधिकार
प्रयोग गर्न पाउने गरी तोक्न सक्नेछ ।

(४) उपनियम (१) र (३) बमोजिम नियुक्ति गरिएको खाद्य निरीक्षक वा
तोकिएको व्यक्तिलाई अनुसूची–१ मा तोकिएको ढा“चाको परिचय पत्र दिइनेछ ।

६. खाद्य निरीक्षकको योग्यता ः खाद्य निरीक्षकको पदमा नियुक्ति हुनको लागि
देहायबमोजिमको हुनु पर्नेछ ः–

(क) खाद्य प्रौद्योगिकी वा खाद्य विज्ञानमा स्नातक, वा
(ख) साधारण विज्ञान वा प्रयोगशाला प्रौद्योगिकी (ल्याब टेक्नोलोजी) वा खाद्य
प्रौद्योगिकी (फूड टेक्नोलोजी) विषयमा प्रमाणपत्र तह उत्तीर्ण गरी खाद्य
परीक्षण वा निरीक्ष्ँण सम्बन्धी कम्तीमा छ महिनाको तालीम प्राप्त गरेको,वा

(ग)प्रवेशिका वा सो सरहको परीक्षा उत्तीर्ण गरी खाद्य परीक्षण वा निरीक्षण
सम्बन्धी कम्तीमा एक वर्षको तालीम प्राप्त गरी तत्सम्बन्धी काममा तीन
वर्षको अनुभव प्राप्त गरेको ।

७. खाद्य निरीक्षकको काम कर्तव्य ः खाद्य निरीक्षकको काम तथा कर्तव्य देहाय बमोजिम
हुनेछ ः–
(क)ऐन वा यो नियमावली उल्लंघन गरी खाद्य पदार्थ उत्पादन गरिएको वा
संचय गरिएको वा बिक्री वितरण गरिएको वा त्यस्तो काम कुरा गर्न
लागेको शंका लागेमा त्यस्तो खाद्य पदार्थको नमूना लिई अनुसूची–२
बमोजिमको सूचना खाद्य पदार्थको धनीलाई दिने र तुरुन्तै विश्लेषण
परीक्षणको लागि सार्वजनिक विश्लेषक समक्ष पठाउने,

(ख) कुनै व्यक्ति वा संस्था वा फर्मले ऐन वा यो नियमावलीको विपरीत कुनै
काम कारवाई गरेको छ भन्ने उजूरी वा सूचना प्राप्त भएमा त्यसको
छानबीन गर्ने, तर कसैले झुठो उजूरी वा सूचना दिनु हु“दैन,
(ग) आफूले निरीक्षण गरेको ऐन वा यो नियमावली बमोजिम कारवाई गरिएको
वा जफत भएको खाद्य पदार्थको रेकर्ड राख्ने,
(घ) स्थानीय जिल्ला अधिकारीको सामान्य नियन्त्रणमा रही यो नियमावली र
प्रचलित कानून बमोजिम आफूलाई तोकिएको तथा आफूले गर्नु पर्ने काम
कर्तव्य गर्ने ।

८. खाद्य निरीक्षकको अधिकार ः (१) खाद्य निरीक्षकले आÇनो कर्तव्य पालनको
सिलसिलामा देहाय बमोजिमको अधिकार प्रयोग गर्न सक्नेछ ः–
(क)खाद्य पदार्थ उत्पादन गर्ने वा सञ्चय गर्ने वा बिक्री वितरण गर्ने
ठाउँहरुबाट खाद्य पदार्थको नमूना लिन सक्ने,
(ख) कुनै खाद्य पदार्थको बिक्री बितरणबाट सरुवा रोग फैलिने सम्भावना छ
भन्ने कुरा निजलाई लागेमा र निजको रायमा स्थानीय स्वास्थ्य अधिकृत
समेतको सहमती भएमा स्थानीय जिल्ला अधिकारीको स्वीकृति लिई
त्यस्तो खाद्य पदार्थको बिक्री वितरणमा रोक लगाउन सक्ने,
(ग) कुनै खाद्य पदार्थ दूषित वा न्यूनस्तरको छ भन्ने मनासिब माफिकको
शंका भएमा स्थानीय जिल्ला अधिकारीको स्वीकृति लिई त्यस्तो खाद्य
पदार्थ बिक्री वितरण गर्नमा रोक लगाउन सक्ने,
(घ) खाद्य पदार्थ जा“च गर्ने सम्बन्धमा कुनै खाद्य पदार्थ राखिएको भा“डा वा
वर्तन वा प्याकेट वा पोको वा त्यस्तो कुनै माल वस्तु भा“डा राखिएको
घर जग्गामा प्रवेश गर्नु पर्ने भएमा सो घर जग्गाको मालिक वा सो
ठाउँको जिम्मा लिएका कुनै व्यक्तिको अनुमति प्राप्त भएमा अनुमति लिई

र त्यस्तो व्यक्तिले अनुमति नदिएमा सम्बन्धित गाउ“ विकास समिति वा
नगरपालिका वा नजीकको प्रहरी कार्यालयको प्रतिनिधि साछी राखी
प्रचलित कानून बमोजिम प्रवेश गर्न सक्ने,

(ङ) खाद्य पदार्थ उत्पादन गर्ने व्यक्तिस“ग वा खाद्य पदार्थ उत्पादन गर्ने ठाउ“मा
पाइएको अन्य कुनै खाद्य वा अखाद्य पदार्थको सम्बन्धमा उत्पादनकर्ताले
सन्तोषजनक उपयोग बताउन नसकी सो पदार्थ त्यहाँ रहँदा उत्पादन भै
राखेको खाद्य पदार्थस“ग सम्मिश्रण हुन सक्ने सम्भावना देखेमा वा शंका
लागेमा त्यस्तो पदार्थलाई अबिलम्ब त्यहा“बाट हटाउन आदेश दिन सक्ने,

(च) निकासी वा पैठारी वा ढुवानी भै राखेको कुनै खाद्य पदार्थलाई आवश्यक
देखेमा रोकी जा“चबुझ गर्ने र त्यस्तो खाद्य पदार्थ दूषित वा न्यूनस्तरको छ
भन्ने मनासिब माफिकको शंका लागेमा यस नियमावली बमोजिम गर्ने,

(छ) खाद्य विश्लेषणको लागि यस नियमावली बमोजिम लिइएको नमूनालाई
कुनै पनि सरकारी वा गैर सरकारी यातायातका साधन वा हुलाकद्वारा
विश्लेषणको लागि पठाउने सक्ने,
(२) उपनियम (१) को खण्ड (ख), (ग) र (च) बमोजिम गरिएको कारवाईको
सूचना खाद्य निरीक्षकले तुरुन्त महानिर्देशक, क्षेत्रिय खाद्य प्रविधि तथा गुण नियन्त्रण
कार्यलयको प्रमुख र स्थानीय जिल्ला अधिकारी समक्ष पठाउनु पर्नेछ ।

९. सरुवा तथा संक्रामक रोग लागेको व्यक्तिको सम्बन्धमा खाद्य निरीक्षक को अधिकारी ः
(१) सरुवा तथा संक्रामक रोग लागेको वा त्यस्तो रोग फैलाउन सक्ने खालको कुनै
व्यक्तिबाट खाद्य पदार्थ बिक्री भै राखेको वा तैयार भै रहेको वा खाद्य पदार्थ तैयार भै
रहेको ठाउ“मा बसी राखेकोछ भन्ने खाद्य निरीक्षकलाई लागेमा निजले त्यस्तो
व्यक्तिलाई डाक्टरी जा“च गर्न लगाउन सक्नेछ ।

(२) उपनियम (१) बमोजिमको व्यक्तिलाई डाक्टरी जा“च गराउ“दा रोग फैलन वा
फैलाउन सक्ने ठहरिएमा त्यस्तो व्यक्तिलाई खाद्य पदार्थ बेच्न वा बनाउन वा सो
स्थानमा बस्न रोक्न सक्नेछ ।

९क.खाद्य पदार्थ नष्ट गर्न सक्ने ः कुनै खाद्य पदार्थ उत्पादन वा बिक्री भैरहेको वा
बिक्रीको लागि रहेको अवस्थामा आ“खाले स्पष्ट देखिने गरी सडेको गलेको, कुहिएको
वा कीरा परेको वा अन्य कुनै कारणबाट खान नहुने स्थिति भई परीक्षणको लागि
पठाइएकोमा त्यस्तो खाद्य पदार्थ प्रतिवेदन प्राप्त नभएसम्म राखिछोड्दा झन् बिग्रिन
सक्ने अवस्था भएमा स्थानीय प्रशासन वा नगरपालिका वा गाउ“ विकास समितिको
प्रतिनिधिसमेत राखी खाद्य निरीक्षकले उक्त खाद्य पदार्थ तत्कालै गाडेर, जलाएर वा
अन्य कुनै उपायद्वारा नष्ट गर्न सक्नेछ ।