परिच्छेद–३

परिच्छेद–३

परिच्छेद–३
उम्मेदवारको मनोनयन

६. ६. पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचनको लागि मनोनयनपत्र दर्ता गराउन सक्नेः

(१) पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन प्रणाली अन्तर्गत हुने निर्वाचनमा उम्मेदवार हुनचाहने संविधान र अध्यादेश बमोजिम योग्यता पुगेको व्यक्तिले आफैले वा निजको प्रतिनिधि मार्फत निर्वाचन कार्यक्रमको सूचनामा उल्लिखित मिति र समयमा निर्वाचन अधिकृतको कार्यालयमा अनुसूची–३ बमोजिमको ढाँचामा मनोनयनपत्र दर्ता गर्न वा गराउन सक्नेछ । यसरी मनोनयनपत्र दर्ता गर्दा गराउँदा एक व्यक्तिले बढीमा दुई निर्वाचन क्षेत्रका लागि उम्मेदवारको मनोनयनपत्र दर्ता गर्न गराउन सक्नेछ ।

(२) कुनै राजनीतिक दलका तर्फबाट उम्मेदवार हुने व्यक्तिको हकमा उपनियम

(१) बमोजिम मनोनयनपत्र दर्ता गर्दा सो दलबाट प्रदान गरिएको अनुसूची–४ बमोजिमको ढाँचाको औपचारिक पत्र समेत दाखिला गर्नु पर्नेछ र त्यस्तो औपचारिक पत्र प्रदान गर्ने अधिकार पाएको सो दलको पदाधिकारीले त्यस्तो औपचारिक पत्रको एक प्रति निर्वाचन
अधिकृतलाई पठाउनु पर्नेछ ।

(३) उपनियम (१) बमोजिम मनोनयनपत्र दर्ता गर्दा गराउँदा एक जनाले प्रस्ताव र अर्को एक जनाले समर्थन गरी सहिछाप गरेको हुनुपर्नेछ । त्यस्तो प्रस्तावक र समर्थक सोही निर्वाचन क्षेत्रको मतदाता नामावलीमा नाम दर्ता भएकोे मतदाता भएको व्यहोरा खुल्ने प्रमाण समेत मनोनयनपत्र साथ संलग्न गरेको हुनु पर्नेछ ।

(४) कुनै व्यक्तिलाई एउटै निर्वाचन क्षेत्रको निर्वाचनको लागि भिन्नाभिन्नै प्रस्तावक र समर्थक रहेका बढीमा तीन वटा मनोनयनपत्रद्वारा मनोनयन गर्न सकिनेछ ।
(५) उम्मेदवार हुन मनोनयन भएको व्यक्तिले मनोनयनपत्रमा आफ्नो मञ्जुरी लेखी सहिछाप समेत गर्नुपर्नेछ ।
(६) यस नियम बमोजिम मनोनयनपत्र दर्ता गर्न तीन हजार रुपैयाँ धरौटी राखेको बैंक भौचर वा नगदी रसिद समेत पेश गर्नुपर्नेछ । तर उपनियम (४) बमोजिम एक निर्वाचन क्षेत्रमा एक भन्दा बढी मनोनयनपत्र दर्ता गराउन चाहने व्यक्तिले तीन हजार रुपैयाँ भन्दा बढी धरौटी राख्नुपर्ने छैन ।
(७) मतदाता नामावलीमा आफ्नो नाम रहेको निर्वाचन क्षेत्र बाहेक अर्को निर्वाचन क्षेत्रमा उम्मेदवार हुन उपनियम (१) बमोजिम मनोनयनपत्र दर्ता गर्न चाहने व्यक्तिले मतदाता नामावलीमा आफ्नो नाम रहेको व्यहोरा आयोग वा सम्बन्धित जिल्ला निर्वाचन
अधिकारीबाट प्रमाणित गराई मतदाता नामावलीको उतार समेत मनोनयनपत्रको साथमा पेश गर्नुपर्नेछ ।
(८) उपनियम (१) बमोजिम पेश भएको मनोनयनपत्र जाँच गर्दा रीतपूर्वकको देखिएमा निर्वाचन अधिकृतले त्यस्तो मनोनयनपत्र दर्ता गरी सो दर्ता गर्न ल्याउने व्यक्तिलाई सोको निस्सा दिनुपर्नेछ ।

(९) उपनियम (८) बमोजिम जाँच गर्दा मनोनयनपत्रमा प्रस्तावक वा समर्थक नभएको वा दोहोरिएको वा धरौटी राखेको निस्सा नभएकोे वा प्रस्तावक वा समर्थक वा उम्मेदवार हुने व्यक्तिको सहिछाप नभएकोे वा अन्य रीत नपुगेको देखिएमा निर्वाचन अधिकृतले रीत नपुगेको जति सच्याउन लगाई सो मनोनयनपत्र दर्ता गर्नुपर्नेछ । यसरी रीत नपुगेको कुरा सच्याउनुपर्ने व्यहोरा नसच्याई मनोनयनपत्र दर्ता गराउन चाहेमा सोही व्यहोरा मनोनयनपत्रमा जनाई दर्ता गरी सोको निस्सा दिनुपर्नेछ ।

७. ७. दस्तखतको नमूना उपलब्ध गराउनु पर्नेः

(१) निर्वाचन प्रयोजनको लागि आयोगमा दर्ता भएकोे राजनीतिक दलको तर्फबाट पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचनका लागि उम्मेदवार हुने व्यक्तिलाई मनोनयनपत्र दर्ता गर्ने औपचारिक पत्र प्रदान गर्न अधिकार पाएको पदाधिकारीको नाम, थर, पद र निजको दस्तखतको नमूना सो राजनीतिक दलको केन्द्रीय कार्यकारिणी समितिले तोकेको पदाधिकारीले प्रमाणित गरी उम्मेदवारको लागि मनोनयनपत्र दर्ता गर्ने अन्तिम मिति भन्दा कम्तिमा सात दिन अगावै आयोगलाई उपलब्ध गराउनुपर्नेछ ।

(२) उपनियम (१) बमोजिम औपचारिक पत्र प्रदान गर्ने पदाधिकारीको दस्तखत भिडाउन त्यस्तो दस्तखतको नमूनाको छायाँप्रति आयोगले निर्वाचन अधिकृतलाई उपलब्ध गराउनेछ ।

८. ८. समानुपातिक निर्वाचनको लागि मनोनयनपत्र कायम हुनेः

(१) यस नियमावलीमा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली अनुसार हुने निर्वाचनका लागि राजनीतिक दलले आयोगमा पेश गरेको उम्मेदवारको बन्दसूचीलाई नै उम्मेदवारको मनोनयनपत्र कायम गरिनेछ ।

(२) राजनीतिक दलले समानुपातिक निर्वाचनको उम्मेदवारको लागि मनोनयन गर्ने प्रयोजनले आयोगमा उम्मेदवारीको बन्दसूची पेश गर्दा त्यस्तो बन्दसूचीमा समावेश प्रत्येक उम्मेदवारको कुन ठाउँको मतदाता नामावलीमा नाम समावेश भएको छ सो र निजको नेपाली नागरिकताको प्रमाणपत्रको प्रतिलिपि एवं ठेगाना समेत पेश गर्नुपर्नेछ ।

९. ९. उम्मेदवारको बन्दसूचीसँग सम्बन्धित कार्यविधिः

(१) नियम ४ बमोजिम निर्वाचन कार्यक्रम प्रकाशन भएपछि समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली अन्तर्गत हुने निर्वाचनमा भाग लिन चाहने राजनीतिक दलले अध्यादेशको दफा ७ बमोजिम तयार गरेको उम्मेदवारको बन्दसूची निर्वाचन कार्यक्रममा उल्लिखित मिति र समयभित्र आयोग समक्ष पेश गर्नु पर्नेछ ।
(२) उपनियम (१) बमोजिम आयोग समक्ष पेश गरिने उम्मेदवारको बन्दसूचीमा समानुपातिक निर्वाचन प्रणाली अन्तर्गत निर्वाचित हुने कूल सदस्य संख्याको कम्तिमा दश प्रतिशत सदस्यका लागि उम्मेदवारी दिने गरी तयार नगरिएको उम्मेदवारको बन्दसूची
आयोगले दर्ता गर्ने छैन ।
(३) राजनीतिक दलबाट आयोग समक्ष पेश भएको उम्मेदवारको बन्दसूची अध्यादेशको दफा ७ को उपदफा (३) मा उल्लेख भए बमोजिम समानुपातिक र समावेशी सिद्धान्तका आधारमा प्रतिनिधित्व भए नभएको आयोगले यकिन गरी नभएको भए समानुपातिक र समावेशी प्रतिनिधित्व हुने गरी उम्मेदवारको बन्दसूची सच्याउनको लागि सम्बन्धित राजनीतिक दललाई सात दिनको समय दिई सूचित गर्नुपर्नेछ । यसरी सूचित गरेको व्यहोरा आयोगले सर्वसाधारणको जानकारीको लागि प्रकाशनमा ल्याउन सक्नेछ ।
(४) उपनियम (३) बमोजिमको म्याद भित्र सम्बन्धित राजनीतिक दलले उम्मेदवारको बन्दसूची सच्याई आयोग समक्ष पठाएमा त्यस्तो बन्दसूचीलाई आयोगले अन्तिम सूचीको रुपमा कायम गर्नेछ । आयोगले त्यस्तो सूची सर्वसाधारणको जानकारीको लागि प्रकाशनमा ल्याउनेछ ।
(५) उम्मेदवारको बन्दसूची छानबीन गर्ने अन्य प्रकृया तथा कार्यविधि आयोगले निर्धारण गरे बमोजिम हुनेछ ।

१०. उम्मेदवारको नामावलीको सूची प्रकाशन गर्नेः पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन प्रणाली अन्तर्गत हुने निर्वाचनका सम्बन्धमा मनोनयनपत्र दर्ता गर्ने समय समाप्त भएपछि निर्वाचन अधिकृतले नियम ६ बमोजिम दर्ता भएकोे मनोनयनपत्रमा उल्लिखित उम्मेदवारहरूको नामावलीको सूची अनुसूची–५ बमोजिमको ढाँचामा आफ्नो कार्यालयमा प्रकाशन गर्नुपर्नेछ र सो को एक प्रति आयोगमा पठाउनुपर्नेछ ।

११. ११. उम्मेदवारको विरोधमा उजुरी दिन सक्नेः नियम १० बमोजिम प्रकाशित उम्मेदवारको नामावलीको सूचीमा नाम समावेश भएकोे उम्मेदवारको योग्यताको सम्बन्धमा कुनै उम्मेदवार वा निजको निर्वाचन प्रतिनिधिले उजुरी दिन चाहेमा निर्वाचन कार्यक्रममा उल्लिखित मिति र समयमा निर्वाचन अधिकृत समक्ष अनुसूची–६ बमोजिमको ढाँचामा उजुरी दिन सक्नेछ ।

१२. १२. मनोनयनपत्रको जाँच गर्नेः

(१) निर्वाचन अधिकृतले नियम ६ बमोजिम दर्ता भएको मनोनयनपत्र निर्वाचन कार्यक्रममा उल्लिखित मिति, समय र स्थानमा जाँच गर्नेछ ।
(२) उपनियम (१) बमोजिम मनोनयनपत्र जाँच गर्दाका बखत प्रस्तावक, समर्थक वा उम्मेदवार स्वंय वा निजले लिखित रुपमा अधिकार दिएको एकजना प्रतिनिधि उपस्थित हुनुपर्नेछ । तर प्रस्तावक, समर्थक वा उम्मेदवार वा निजको प्रतिनिधि उपस्थित नभएमा पनि मनोनयनपत्र जाँच गर्न र सो सम्बन्धमा निर्णय गर्न यस उपनियमले वाधा पु¥याएको मानिने छैन ।

(३) उपनियम (१) बमोजिम मनोनयनपत्रको जाँच गर्दा नियम ११ बमोजिम कुनै उम्मेदवारको विरोधमा उजुरी परेको रहेछ भने सो सम्बन्धमा समेत आवश्यक जाँचबुझ गरी निर्णय गर्नुपर्नेछ ।

(४) उपनियम (१) बमोजिम मनोनयनपत्रको जाँच गर्दा कुनै निर्वाचन क्षेत्रमा एकै व्यक्तिको एक भन्दा बढी मनोनयनपत्रहरू दर्ता भएकोेमा त्यस्ता मनोनयनपत्रहरू रीतपूर्वकका रहेछन् भने निर्वाचन अधिकृतले सम्बन्धित उम्मेदवार वा निजको प्रतिनिधिको इच्छा अनुसार कुनै एउटा मनोनयनपत्र कायम गर्नुपर्नेछ ।

१३. १३. उम्मेदवारको नामावली तयार गर्नेः निर्वाचन अधिकृतले नियम १२ बमोजिम मनोनयनपत्रहरूको जाँच गरिसकेपछि कानून बमोजिम रीत पुगेका मनोनयनपत्र बमोजिमका उम्मेदवारहरूको नामावली अनुसूची–७ बमोजिमको ढाँचामा तयार गरी एक प्रति आफ्नो कार्यालयमा प्रकाशन गर्नुपर्नेछ र एक प्रति आयोगमा तुरुन्त पठाउनुपर्नेछ ।

१४. नाम फिर्ता लिन सक्नेः (१) नियम १३ बमोजिम प्रकाशित उम्मेदवारको नामावलीको सूचीमा नाम समावेश भएकोे कुनै उम्मेदवारले नाम फिर्ता लिन चाहेमा उम्मेदवार आफै वा निजको प्रतिनिधि मार्फत निर्वाचन कार्यक्रममा उल्लिखित मिति र समयभित्र निर्वाचन अधिकृत समक्ष अनुसूची–८ बमोजिमको ढाँचामा नाम फिर्ता लिने सूचना दिन सक्नेछ ।

(२) उपनियम (१) बमोजिम नाम फिर्ता लिने सूचना निर्वाचन अधिकृतको कार्यालयमा दर्ता गरिनेछ र त्यसरी दर्ता भएको सूचना वदर गर्न वा फिर्ता लिन सकिने छैन ।

(३) उपनियम (२) बमोजिम दर्ता भएकोे सूचनाको सत्यतामा निर्वाचन अधिकृत सन्तुष्ट भएमा नाम फिर्ता लिने उम्मेदवारको नाम उम्मेदवारको नामावलीको सूचीबाट हटाउनुपर्नेछ ।

(४) कुनै राजनीतिक दलले खडा गरेको कुनै उम्मेदवारको सम्बन्धमा सो दलको तर्फबाट उम्मेदवारको मनोनयनपत्र दर्ता गर्न नियम ७ बमोजिम अधिकार प्राप्त पदाधिकारीले निजको नाम फिर्ता लिने गरी निर्वाचन अधिकृतलाई निर्वाचनको कार्यक्रममा उल्लिखित मिति र समयभित्र लेखी पठाएमा निजलाई सो दलको उम्मेदवारको रुपमा कायम राखिने छैन ।

(५) निर्वाचन अधिकृतले उपनियम (३) वा (४) बमोजिम नाम हटाइएको सूचना अनुसूची–९ बमोजिमको ढाँचामा आफ्नो कार्यालयमा प्रकाशन गर्नुपर्नेछ ।

(६) यस नियमावलीमा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि उम्मेवारको बन्दसूचीमा सूचीकृत कुनै उम्मेदवारले समानुपातिक निर्वाचनको लागि निर्धारित निर्वाचन कार्यक्रममा उल्लिखित मिति र समयभित्र आफ्नो नाम उम्मेदवारको बन्दसूचीबाट हटाउन आयोग समक्ष निवेदन दिएमा आयोगले त्यस्तो उम्मेदवारको नाम उम्मेदवारको बन्दसूचीबाट हटाई सो को जानकारी सम्बन्धित राजनीतिक दललाई दिनुपर्नेछ ।

१५. उम्मेदवारको अन्तिम नामावलीः

(१) पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन प्रणाली अन्तर्गतको निर्वाचनको निर्वाचन कार्यक्रम बमोजिम उम्मेदवारको नाम फिर्ता लिने समय
समाप्त भएपछि निर्वाचन अधिकृतले बाँकी रहेका उम्मेदवारहरूको नामावली अनुसूची–

१० बमोजिम तयार गरी सो नामावलीको एक प्रति आफ्नो कार्यालयमा प्रकाशन गरी सोको एक प्रति आयोगमा तुरुन्त पठाउनुपर्नेछ ।
(२) उपनियम (१) बमोजिम उम्मेदवारको अन्तिम नामावली तयार गर्दा उम्मेदवारको नाम वर्णानुक्रम अनुसार लेखिनेछ र कुनै राजनीतिक दलबाट मनोनीत उम्मेदवार भएमा निजहरूको मनोनयनपत्रमा लेखिएको ठेगानामा सो दलको नाम समेत उल्लेख गरिनेछ ।

१६. १६. उम्मेदवारको बन्दसूचीको अन्तिम प्रकाशनः

(१) आयोग समक्ष प्राप्त हुन आएको उम्मेदवारको बन्दसूची आयोगले अध्यादेश तथा यस नियमावली बमोजिम जाँचबुझ गरी सार्वजनिक गरेपछि त्यस्तो सूचीमा नाम समावेश भएका कुनै उम्मेदवार संविधान तथा अध्यादेश बमोजिम योग्यता नपुगेको भनी अध्यादेशको दफा २९ बमोजिम कुनै राजनीतिक दल वा समानुपातिक निर्वाचनका लागि उम्मेदवारको बन्दसूचीमा नाम समावेश भएको कुनै व्यक्तिले आयोग समक्ष अनुसूची–११ बमोजिमको ढाँचामा दावी विरोध गर्न सक्नेछ ।

(२) उपनियम (१) बमोजिम पर्न आएको दावी विरोध उपर आयोगले आवश्यक जाँचबुझ गरी कुनै उम्मेदवारको योग्यता नपुगेको देखिएमा त्यस्तो उम्मेदवारको नाम उम्मेदवारको बन्दसूचीबाट हटाई आयोगले उम्मेदवारको बन्दसूची अन्तिम रुपमा प्रकाशन
गर्नेछ ।तर यसरी कुनै उम्मेदवारको नाम उम्मेदवारको बन्दसूचीबाट हटाउनु अघि
निजलाई आफ्नो भनाई पेश गर्ने मौका दिनुपर्नेछ ।
(३) उपनियम (२) बमोजिमको बन्दसूची अनुसूची–१२ बमोजिमको ढाँचामाप्रकाशन गर्नु पर्नेछ ।
(४) उपनियम (२) बमोजिम अन्तिम रुपमा प्रकाशित उम्मेदवारको बन्दसूचीआयोगले सम्बन्धित राजनीतिक दलको जानकारीको लागि पठाउनुपर्नेछ ।

१७. निर्विरोध निर्वाचित भएको घोषणाः (१) पहिलो हुने निर्वाचित हुने निर्वाचन प्रणाली अन्तर्गत देहायका अवस्थामा उम्मेदवार निर्विरोध निर्वाचित हुनेछ ः–

(क) कुनै निर्वाचन क्षेत्रमा एक जना उम्मेदवारको मात्र रीतपूर्वकको मनोनयनपत्र दर्ता भएमा, वा
(ख) कुनै निर्वाचन क्षेत्रमा एक भन्दा बढी मनोनयनपत्र दर्ता भएकोेमा मनोनयनपत्र जाँच गर्दा एउटा मनोनयनपत्र मात्र रीतपूर्वक भई अन्य मनोनयनपत्र रीत नपुगेको वा मनोनीत उम्मेदवारको योग्यता नपुगेको भएमा, वा

(ग) उम्मेदवारको नामावलीमा उल्लिखित उम्मेदवारहरू मध्ये नाम फिर्ता लिने उम्मेदवारको नाम सो नामावलीबाट हटाएपछि
अन्तिम नामावलीमा एउटा मात्र उम्मेदवारको नाम कायम रहेमा ।

(२) उपनियम (१) को खण्ड (क) वा (ख) को अवस्थामा नियम १३ बमोजिम उम्मेदवारको नामावली प्रकाशित गरेपछि र सोही उपनियमको खण्ड (ग) को अवस्थामा नियम १५ बमोजिम उम्मेदवारको अन्तिम नामावली प्रकाशित गरेपछि उम्मेदवार निर्विरोध निर्वाचित भएकोे घोषणा गर्नुपर्नेछ ।
(३) उपनियम (२) बमोजिम निर्विरोध निर्वाचित भएमा निर्वाचन अधिकृतले अनुसूची–१३ बमोजिमको ढाँचामा घोषणा गरी सोको जानकारी आयोगलाई तुरुन्त दिनुपर्नेछ ।

१८. उम्मेदवारलाई परिचयपत्र दिनेः नियम १५ बमोजिम प्रकाशित उम्मेदवारको अन्तिम नामावलीमा कायम उम्मेदवारलाई निर्वाचन अधिकृतले अनुसूची–१४ बमोजिमको ढाँचामा परिचयपत्र दिनेछ ।