नेपाली पानी जहाज दर्ता नियमावली, २०२८

नेपाली पानी जहाज दर्ता नियमावली, २०२८

ेपाली पानी जहाज दर्ता नियमावली, २०२८
नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित मिति
२०२८/११/१५
संशोधन
नेपाली पानी जहाज दर्ता (पहिलो संशोधन) नियमावली, २०७० २०७०।१।३०
पानी जहाज दर्ता ऐन, २०२७ को दफा २९ ले दिएको अधिकार प्रयोग गरी नेपाल सरकारले
देहायको नियमहरू बनाएकोछ ।
१. संÔिप्त नाम र प्रारम्भ ः (१) यी नियमहरूको नाम “नेपाली पानी जहाज दर्ता नियमावली,
२०२८” रहेकोछ ।
(२) यो नियमावली नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित भएको मितिदेखि प्रारम्भ हुनेछ ।
२. परिभाषा ः विषय वा प्रसंगले अर्को अर्थ नलागेमा यस नियमावलीमा –
(क) “ऐन” भन्नाले पानी जहाज दर्ता ऐन, २०२७ सम्झनु पर्छ ।
(ख) “कार्यालय” भन्नाले ऐनको दफा ४ को उपदफा (३) बमोजिम स्थापना भएको
नेपाल पानी जहाज कार्यालय सम्झनुपर्छ ।
३. दरखास्त दिनु पर्ने ः कुनै पानी जहाज दर्ता गर्न चाहने व्यक्ति वा संस्थाले अनुसूची–१ को ढा“चामा
कार्यालयमा दरखास्त दिनुपर्छ ।
४. दर्ता दस्तुर ः नियम ३ अनुसार दिइने प्रत्येक दरखास्तको साथमा अनुसूची–२ मा लेखिए
बमोजिमको दस्तुर समेत दाखिला गर्नुपर्नेछ ।
५. दरखास्त दिन पाउने व्यक्ति ः (१) नियम ३ बमोजिम दिइने दरखास्तमा देहायमा लेखिएका कुनै
व्यक्तिले दरखास्त गरी पेश गरेको हुनुपर्छ ः–
(क) त्यस्तो पानी जहाज कुनै एक व्यक्तिको मात्र स्वामित्व भए निजले वा
निजको अधिकृत प्रतिनिधि वा वारिसले, वा
(ख) एक भन्दा बढी व्यक्तिको स्वामित्व भए त्यस्ता सबै व्यक्तिहरूले वा
व्यक्तिहरूको अधिकृत प्रतिनिधि वा वारिसले, वा
(ग) कुनै संगठित संस्थाको स्वामित्व भए त्यस्तो संगठित संस्थाको
सञ्चालकहरूले वा सञ्चालक समितिले कुनै सञ्चालक वा व्यक्तिलाई
अधिकार दिएमा त्यस्तो अधिकृत प्रतिनिधिले ।
(२) उप–नियम (१) अनुसार अधिकृत प्रतिनिधि वा वारिसले दरखास्त दिंदा आ˚ूलाई प्राप्त
अधिकारपत्र वा अख्तियारपत्र समेत पेश गर्नु पर्नेछ ।
६. स्वामित्व सम्बन्धी विवरण ः नियम ३ अनुसार दिइने प्रत्येक दरखास्तको साथमा अनुसूची–३
बमोजिमको ढांचामा स्वामित्व सम्बन्धी विवरण समेत पेश गर्नु पर्नेछ ।
७. जहाज निर्माणको प्रमाणपत्र ः कुनै नया“ बनेको पानी जहाज दर्ता गर्नको लागि पेश गरिने
दरखास्तको साथमा सो जहाज निर्माण गर्ने कम्पनीले प्रदान गरेको निर्माण सम्बन्धी प्रमाणपत्र
समेत पेश गर्नु पर्नेछ ।
८. अन्यत्र दर्ता भइरहेको पानी जहाज दर्ता गराउ“दा निस्सा प्रमाण पेश गर्नु पर्ने ः अन्य मुलुकमा
दर्ता भइरहेको कुनै पानी जहाजलाई नेपाली पानी जहाजको रूपमा दर्ता गर्नको लागि दरखास्त
दिंदा सो जहाजको अघिल्लो दर्ता सम्बन्धी निस्सा प्रमाण र त्यस्तो जहाज उपर दर्ता गराउनेलाई
स्वामित्व प्राप्त भएको लिखित कागजपत्र समेत पेश गर्नु पर्नेछ ।
९. टनेज सम्बन्धी प्रमाणपत्र ः कुनै पानी जहाज दर्ता गर्नको लागि दिइने दरखास्तको साथमा सो
जहाजको सम्बन्धमा सन् १९४७ मा ओस्लोमा भएको पानी जहाजको टनेज मापन सम्बन्धी
सन्धिपत्र अनुसार प्रदान गरिएको नवीनतम अन्तर्राष्ट्रिय टनेज प्रमाणपत्र समेत पेश गर्नु पर्नेछ ।
१०. पानी जहाजको नाम ः (१) कुनै पानी जहाज दर्ता गर्नको लागि दिइने दरखास्तमा सो पानी
जहाजको निमित्त प्रस्तावित नाम समेत उल्लेख गर्नुपर्छ ।
(२) उप–नियम (१) अनुसार प्रस्तावित नाम पहिले नै अरू पानी जहाजलाई प्रदान
गरिएको नामसंग मिल्दोजुल्दो भएमा वा राष्ट्रिय हितको दृष्टिबाट त्यस्तो नाम राख्न अनुपयुक्त हुने
भनी रजिष्ट्रारले ठहराएमा निजले सो नामको सट्टा अर्को नाम प्रस्ताव गर्न लगाउन सक्नेछ ।
(३) उप–नियम (१) र (२) अनुसार प्रस्तावित नाम स्वीकृत भएमा सो पानी जहाजलाई
सोही नामले दर्ता गरिनेछ ।
(४) यस नियम अनुसार एउटा पानी जहाजलाई प्रदान गरिएको नाम सो पानी जहाजको
दर्ता जुनसुकै कारणबाट समाप्त भए तापनि अर्को कुनै पानी जहाजलाई प्रदान गरिनेछैन ।
तर कुनै पानी जहाजको दर्ता कुनै कारणबाट बदर भै पछिबाट सोही पानी जहाज ˚ेरि
दर्ता गर्नको लागि दरखास्त दिंदा साविकमा रहेको नाम राख्न यस नियमले बाधा पु¥याएको
मानिनेछैन ।
११. दर्ता किताबको ढा“चा ः नेपाली पानी जहाजको दर्ता किताबको ढा“चा अनुसूची–४ बमोजिम हुनेछ

१२. पानी जहाजको दर्ता र त्यसको प्रमाणपत्र ः (१) कुनै पानी जहाज दर्ता गर्नको लागि प्राप्त
भएको दरखास्त र कागजपत्र जा“चबुझ गर्दा गर्न उपयुक्त देखिएमा रजिष्ट्रारले सो पानी
जहाजलाई नेपाली पानी जहाजको दर्ता किताबमा दर्ता गरिदिनेछ ।
(२) उपनियम (१) बमोजिम पानी जहाजलाई दर्ता गरेपछि पचास रुपैया“ दस्तुर लिई
त्यस्तो पानी जहाजलाई अनुसूची–५ बमोजिम दर्ताको प्रमाणपत्र प्रदान गरिनेछ ।
१३. दर्ता गर्नको लागि पेश गरिएका प्रमाणपत्रहरू कार्यालयमा राखिने ः नियम १२ बमोजिम कुनै
पानी जहाज दर्ता भएमा सो पानी जहाज दर्ता गर्ने सम्बन्धमा नियम ७, ८ र ९ बमोजिम पेश
गरिएका सक्कल प्रमाणपत्र निस्सा र लिखतहरू कार्यालयमै राखिनेछ ।
१४. राष्ट्रियताको अस्थायी प्रमाणपत्र प्राप्त गर्नुपर्ने ः (१) ऐनको द˚ा १६ को उप–द˚ा (१) को खण्ड
(क) बमोजिम अवस्थामा नेपाली राष्ट्रियताको अस्थायी प्रमाणपत्रको लागि दरखास्त गर्न पाउने
व्यक्तिले सबैभन्दा नजिकको ……………. नेपाली वाणिज्य दूतावास वा कूटनैतिक कार्यालयमा
अनुसूची–६ बमोजिमको ढा“चामा दरखास्त दिनुपर्छ ।
(२) उप–नियम (१) बमोजिम दिइने दरखास्तको साथमा पचास रुपैया“ वा सो बराबर
मूल्यको स्थानीय मुद्रा दाखिल गर्नुपर्छ ।
(३) उप–नियम (१) बमोजिम दिएको दरखास्तमा लेखिएको व्यहोरा ठीक ठहरे सम्बन्धित

………… वाणिज्य दूतावास वा कूटनैतिक कार्यालयले त्यस्तो पानी जहाजलाई अनुसूची–७
बमोजिमको नेपाली राष्ट्रियताको अस्थायी प्रमाणपत्र प्रदान गर्नेछ ।
(४) उप–नियम (३) बमोजिम राष्ट्रियताको अस्थायी प्रमाणपत्र प्रदान गर्ने ……….
नेपाली वाणिज्य दूतावास वा कूटनैतिक कार्यालयले त्यस्तो प्रमाण पत्र प्रदान गरेको सूचना
यथाशीघ्र कार्यालयलाई दिनुपर्छ ।
१५. दर्ताको क्रमसंख्या ः नियम १२ बमोजिम दर्ता गरिने प्रत्येक नेपाली पानी जहाजको परिचयको
निमित्त अङ्क वा अÔर वा दुवै भएको व्रmम संख्या कायम गरी सोही व्रmममा सो पानी जहाजलाई
दर्ता गरिनेछ ।
१६. दर्ताको नाम पानी जहाजमा लेख्ने ः (१) प्रत्येक नेपाली पानी जहाजमा सो जहाजको दर्ताको
नाम र दर्ताको स्थान समेत देवनागरी र रोमन लिपिमा सेतो तेल र·द्वारा कालो पृष्ठभूमिमा
ऐनको द˚ा १९ को उपद˚ा (३) अनुसार तोकिएको स्थानमा लेख्नु पर्छ ।
(२) उप–नियम (१) बमोजिम लेखिने प्रत्येक अÔरहरूको आकार र आपस्तको अन्तरको
नाम रजिष्ट्रारले तोकिदिए बमोजिमको हुनेछ । तर दर्ताको स्थान सम्बन्धी अÔरहरूको आकार
भन्दा नामको अÔरको आकार स्पष्ट रूपमा ठूलो हुनुपर्नेछ र यी अÔरहरू चौडाई दश सेन्टीमिटर
र उचाई चालिस सेन्टीमिटरभन्दा कम हुनेछैन ।
(३) यस नियम बमोजिम पानी जहाजमा लेखिने अÔरहरू जुन अनुपातमा कुनै जहाजमा
लेखिएकोछ सोही अनुपातमा सो जहाजको साथमा रहने डु·ा तथा डि·ोहरूमा पनि लेख्नु पर्नेछ ।
१७. पानी जहाजको नाममा परिवर्तन ः (१) कुनै पानी जहाजलाई पहिलो पटक दर्ता गर्दाको नाममा
 पहिलो संशोधनद्वारा झिकिएको ।
परिवर्तन गर्न आवश्यक परेमा त्यस्तो परिवर्तन गर्नु परेको कारण स्पष्ट रूपमा उल्लेख गरी दश
रुपैया“ दस्तुर समेत राखी पानी जहाजको धनीले कार्यालयमा दरखास्त दिनुपर्छ ।
(२) उप–नियम (१) बमोजिम नाम परिवर्तन गर्न खोजिएको पानी जहाज बन्धकीमा वा
कुनै भार वा प्रतिबन्धयुक्त भएमा त्यस्तो बन्धकी लिने साहू वा सम्बन्धित अन्य व्यक्तिको स्वीकृति
समेत त्यस्तो दरखास्त साथ पेश गर्नुपर्छ ।
(३) उप–नियम (१) बमोजिम परेको दरखास्त उपर रजिष्ट्रारले जा“चबुझ गर्दा त्यस्तो नाम
परिवर्तन गर्न मुनासिब ठहराएमा सोही व्यहोरा निजले दर्ता किताबमा र प्रमाणपत्रमा जनाई
स्वीकृति दिनेछ ।
१८. अन्य विवरणमा हेर˚ेर ः (१) पानी जहाजको टनेज, श्रेणी वा अन्य कुनै विवरणमा हेर˚ेर भएको
खण्डमा त्यस्तो हेर˚ेर भएको एक महिनाभित्र पानी जहाजको धनीले कार्यालयमा दरखास्त
दिनुपर्छ ।
(२) उप–नियम (१) बमोजिम दिइने दरखास्तमा सो पानी जहाजको कुन कुन कुरामा के
कस्तो हेर˚ेर भएको हो सो खुलस्त लेख्नुपर्छ ।
(३) उप–नियम (१) बमोजिमको दरखास्त प्राप्त भएपछि रजिष्ट्रारले जा“चबुझ गर्दा
मुनासिब ठहरे त्यस्तो हेर˚ेरको व्यहोरा दर्ता किताबमा जनाई अघिल्लो दर्ताको प्रमाणपत्र खारेज
गरी पचास रुपैया“ दस्तुर लिई पुनः अर्को दर्ताको प्रमाणपत्र प्रदान गर्नेछ ।
१९. स्वामित्वमा हेर˚ेर भएमा सूचना दिनुपर्ने ः (१) ऐनको द˚ा २२ को अवस्थामा नियम ६
बमोजिम पेश भएको स्वामित्व सम्बन्धी विवरणमा उल्लेखित कुनै व्यक्तिको स्वामित्व कुनै
कारणले अर्को व्यक्तिमा सर्न आएमा त्यस्तो स्वामित्व प्राप्त गर्ने व्यक्तिले तत्सम्बन्धी सूचना
कार्यालयलाई दिनुपर्नेछ ।
(२) उप–नियम (१) बमोजिमको सूचना प्राप्त भएपछि रजिष्ट्रारले आवश्यक जा“चबुझ
गरी त्यस्तो सूचना दिने व्यक्तिको नाउ“मा स्वामित्व दर्ता गर्न कुनै बाधा नदेखिएमा मुख्य दर्ता
किताबको स्वामित्व सम्बन्धी पानामा र दर्ताको प्रमाणपत्रमा सम्बन्धित व्यक्तिको नाउ“ जनाइदिनेछ

२०. दर्ता किताबको निरीÔण ः कार्यालयमा रहेको पानी जहाजको दर्ता किताब हेर्न चाहने व्यक्तिले
पा“च रुपैया“ दस्तुर साथ राखी रजिष्ट्रारको समÔ दरखास्त दिनुपर्छ र रजिष्ट्रारले निजलाई
कार्यालयको समय भित्र आफ्नो रोहवरमा निरीÔण गराउन सक्नेछ ।
२१. दर्ता प्रमाणपत्र हराएमा अस्थायी प्रमाणपत्र लिनुपर्ने ः (१) ऐनको द˚ा १६ को उपद˚ा (१) को
खण्ड (ख) बमोजिम कुनै नेपाली पानी जहाजको दर्ताको प्रमाणपत्र हराएमा Ôतिग्रस्त भएमा वा
त्यस्तो प्रमाणपत्रमा उल्लिखित विवरणहरूमा कुनै परिवर्तन भएमा सो पानी जहाजको माष्टर
मुख्य अधिकृत) ले भन्दा नजिकको ………. नेपाली वाणिज्य दुतावास वा कुटनैतिक कार्यालयमा
कारण समेत उल्लेख गरी दरखास्त दिनुपर्छ ।
(२) उप–नियम (१) बमोजिम दिइने दरखास्तको साथ पचास रुपैया“ वा सो बराबर
मूल्यको स्थानीय मुद्रामा दस्तुर दाखिला गर्नुपर्नेछ ।
(३) उप–नियम (१) बमोजिम दिएको दरखास्तमा उल्लेखित व्यहोरा मुनासिब ठहरे
सम्बन्धित वाणिज्य दूतावास वा कुटनैतिक कार्यालयले नियम १४ बमोजिमको राष्ट्रियताको
अस्थायी प्रमाणपत्र प्रदान गर्नेछ ।
२२. जहाज सञ्चालन गर्ने संगठित संस्थाको नाम दर्ता गर्ने ः (१) आफ्नै स्वामित्वमा रहेको वा
भाडामा लिइएको नेपाली पानी जहाज सञ्चालन गर्न चाहने कुनै संगठित संस्थाले संगठित
संस्थाका रूपमा दर्ता भएको दर्ताको प्रमाणपत्रको प्रतिलिपि समेत राखी कार्यालयमा आफ्नो
व्यवसाय दर्ता गराउनु पर्छ । सो बमोजिम दर्ता नगरिएको संगठित संस्थालाई पानी जहाज
सञ्चालन व्यवसाय गर्न दिइनेछैन ।
(२) यस नियम बमोजिम जहाज सञ्चालन गर्न आफ्नो व्यवसाय दर्ता नगराएको कुनै
संगठित संस्थालाई नेपाल सरकारबाट समय समयमा प्रदान गरिने पानी जहाज व्यवसायको
विकास सम्बन्धी विशेष सुविधा प्रदान गरिनेछैन ।
(३) यस नियम बमोजिम व्यवसाय दर्ता गराउनको लागि अनुसूची – ८ बमोजिमको
ढा“चामा दरखास्त दिनुपर्छ र त्यस्तो संस्थाले ऐनको द˚ा २८ को योग्यता प्राप्त गरेको भए
अनुसूची – ९ बमोजिमको प्रमाणपत्र प्रदान गरिनेछ ।
२३. भार तथा प्रतिबन्ध सम्बन्धमा सूचना दिनु पर्ने ः (१) यस नियमावली बमोजिम दर्ता भएको वा
दर्ता गर्नको लागि प्रस्तुत गरिएको पानी जहाजलाई बन्धकीमा दिइएको वा त्यस्तै अन्य कुनै
प्रकारको लिखतद्वारा पानी जहाज धनीको हक दावी सीमित गर्ने गरी राखिएकोमा वा ऐनको द˚ा
१२ को उप–द˚ा (१) मा उल्लेखित हक प्रदान गर्ने वा कायम गर्ने वा प्रतिबन्ध लगाउने गरी
दिइएकोमा पानी जहाज दर्ता गर्नको लागि दिने दरखास्त साथै वा त्यस्तो कुरा भए गरेको ३०
दिनभित्र कार्यालयमा सूचना दिनुपर्छ ।
(२) उप–नियम (१) मा उल्लेखित भार वा प्रतिबन्ध लिखित रूपमा तयार गरिएको त्यस्तो
लिखितमा भार वा प्रतिबन्धको मूल्याङ्कन अङ्क समेत उल्लेख भएको हुनुपर्छ । त्यस्तो सूचनाको
साथमा सो लिखतको प्रमाणित प्रतिलिपि समेत प्रस्तुत गर्नु पर्नेछ ।
(३) यस नियम अनुसार प्राप्त भएका सूचनाहरूलाई रजिष्ट्रारले पानी जहाजको दर्ता
किताबको भार तथा प्रतिबन्ध सम्बन्धी पानामा मिति र समयको क्रमअनुसार जनाई राख्नेछ ।
 पहिलो संशोधनद्वारा झिकिएको ।धधध।बिधअयmmष्ककष्यल।नयख।लउ
९ट०
त्यस्तो भार वा प्रतिबन्धहरू मध्ये एकै समान कुरामा आपस्तमा अग्राधिकारको प्रश्न उठेमा सोही
पानामा जनिएको मिति र समयको व्रmमअनुसार कायम गरिनेछ ।
तर त्यस्तो भार वा प्रतिबन्धको दायित्वको हद सम्बन्धित लिखतमा लेखिएको अङ्कभन्दा
बढी हुनेछैन ।
(४) यस नियम अनुसार दर्ता भएको कुनै पानी जहाज बन्धकी वा करारद्वारा कुनै
प्रयोजनको लागि लिइएकोमा त्यस्तो बन्धकी वा करारमा लिने व्यक्तिलाई सो पानी जहाज उपरको
स्वामित्व सम्बन्धी कुनै हक प्राप्त हुनेछैन र निजलाई सो पानी जहाज बिव्रmी गर्ने वा रजिष्ट्रारको
स्वीकृति भएमा बाहेक अन्य कुनै प्रकारबाट हस्तान्तरण गर्ने अधिकार हुनेछैन ।
(५) कुनै पानी जहाजको सम्बन्धमा यस नियमअनुसार दर्ता किताबको सम्बन्धित पानामा
जनिएको कुनै भार वा प्रतिबन्ध समाप्त भएपछि सो कुराको सूचना यथाशीघ्र कार्यालयलाई
दिनुपर्छ र त्यस्तो सूचना प्राप्त भएपछि रजिष्ट्रारले सोही कुरा दर्ता किताबको सम्बन्धित पानामा
जनाउनेछ ।
२४. डु·ाको दर्ता ः (१) ऐनको द˚ा ७ बमोजिम दर्ता गरिने प्रत्येक डु·ा दर्ता गर्नको लागि त्यस्तो
डु·ाको धनीले अनुसूची–१० बमोजिमको ढा“चामा कार्यालयमा दरखास्त दिनुपर्नेछ ।
(२) उप–नियम (१) बमोजिम डु·ा दर्ता गर्नको लागि पचास रुपैया“ दस्तुर दरखास्त साथ
पेश गर्नु पर्नेछ ।
(३) उप–नियम (१) बमोजिम परेको दरखास्त उपर जा“चबुझ गरी दर्ता गर्न उपयुक्त
देखेमा रजिष्ट्रारले सो डु·ालाई अनुसूची–११ बमोजिमको ढा“चाको डु·ाको दर्ता किताबमा दर्ता
गर्नेछ र अनुसूची–१२ बमोजिमको ढा“चाको प्रमाणपत्र दिनेछ ।
२५. डु·ाको परिचयको चिन्ह ः (१) नियम २४ अनुसार दर्ता गरिने प्रत्येक नेपाली डु·ाको परिचयको
चिन्हको रूपमा अङ्क वा अÔर वा दुवैको व्रmमले सूचीबद्ध गरी दर्ता किताबमा दर्ता गरिनेछ ।
(२) प्रत्येक नेपाली डु·ामा सो डु·ाको निमित्त दर्ता भएको परिचयको चिन्ह दाया“ बाया“
तर्˚बाट प्रष्ट देखिनेगरी लेखिएको हुनुपर्नेछ ।
२६. नियमावलीका अन्य व्यवस्था लागू हुने ः यस नियमावलीको नियम ८, १७, १९, २० र २३ मा
पानी जहाजको सम्बन्धमा उल्लेखित व्यवस्थाहरू डु·ाको सम्बन्धमा पनि यथानुरूप लागू हुनेछ ।
२७. निरीÔक तथा कर्मचारीहरूको नियुक्ति ः (१) यस नियमावली बमोजिम दर्ता गरिने नेपाली पानी
जहाज वा डु·ाहरूको वर्गीकरण र त्यस सम्बन्धी अन्य व्यवस्थाहरूको सम्बन्धमा निरीÔण गरी
कार्यालयमा प्रतिवेदन पेश गर्ने कामको निमित्त नेपाल सरकारले आवश्यक संख्या तथा प्रकारका
तत्सम्बन्धी योग्यता प्राप्त भएका नौ परिवहन निरीÔक वा कर्मचारीहरू नियुक्त गर्न सक्नेछ ।
(२) उप–नियम (१) बमोजिम नौ परिवहन निरीÔक वा कर्मचारी नियुक्त नहुञ्जेल यस