परिच्छेद–४ तारेख तथा प्रमाण बुझ्ने सम्बन्धी व्यवस्था

परिच्छेद–४ तारेख तथा प्रमाण बुझ्ने सम्बन्धी व्यवस्था

१४. तारेख दिने व्यवस्था :- (१) प्रतिवादीलाई तारेख तोक्दा सो तोकिएको तारेखका दिन
गरिने कामको व्यहोरा तारेख भर्पाई र तारेख पर्चामा खुलाउनु पर्नेछ ।
(२) तारेखमा तोकिएको समयमा मुद्दाको प्रतिवादी उपस्थित हुन नआए पनि
मुद्दामा गर्नु पर्ने कारबाही गर्न वाधा पर्ने छैन ।

१५. प्रमाण बुझने आदेश :- (१) प्रतिवादीको बयान भएपछि पेश भएको मुद्दामा दाखिल
भएका लिखत र प्रमाणहरु हेरी के कति कुरामा निर्णय दिनु पर्ने हो आदेशमा उल्लेख
गरी त्यसको लागि कुन कुन प्रमाण बुझ्नु पर्ने हो प्रष्ट गरी प्रमाण बुझ्ने आदेश गर्नु पर्नेछ ।
(२) उपनियम (१) बमोजिम प्रमाण बुझ्ने आदेश भइसके पछि मुद्दाका पक्षले
मुद्दाको पेशी अगावै आफ्नो प्रमाण पेश गर्नु पर्नेछ ।

१६. छुट प्रमाण पेश गर्ने :- प्रचलित कानून बमोजिम प्रमाण लाग्न सक्ने कागजपत्र कुनै
कारणले न्यायाधिकरण समक्ष पेश हुन सकेको रहेनछ भने त्यस्तो प्रमाण पक्षले
मुद्दाको पेशी चढ्नु पूर्व न्यायाधिकरण समक्ष पेश गर्नु पर्नेछ ।

१७. लिखत जाँच :- (१) न्यायाधिकरण समक्ष पेश भएको लिखत सद्दे कीर्ते छुट्टाउनु पर्ने
भई रेखा वा हस्ताक्षर विशेषज्ञलाई जा“च गराउनु परेमा ल्याप्चे कीर्ते वा लेख कीर्ते
भन्नेबाट चाहिने दस्तुर दाखिल गर्न लगाई रेखा वा हस्ताक्षर विशेषज्ञ कहाँ पठाउनु
पर्नेछ ।
(२) उपनियम (१) बमोजिमको लिखत कीर्ते ठहरिएमा सद्दे भन्नेबाट कीर्ते
भन्नेलाई ल्याप्चे वा हस्ताक्षर ज“चाउदा लागेको दस्तुर भराई दिनु पर्नेछ ।

१८. साक्षी बुझ्ने :- (१) अभियोगपत्रमा वा प्रतिवादीको बयानमा साक्षीको उल्लेख भएमा
प्रतिवादीको बयान लिई सकेपछि अदालतबाट साक्षी वकाउने तारेख तोकेको दिन
सम्बन्धित पक्षले साक्षी बकाई पाउँ भनी निवेदन गरेमा न्यायाधिकरणले त्यस्तो
साक्षीको बकपत्र गराउनु पर्नेछ ।
(२) उपनियम (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि कुनै साक्षी मुलक
बाहिर जानु पर्ने भै तोकिएको समयमा उपस्थित हुन नसक्ने मनासिब माफिकको
कारण देखाई न्यायाधिकरण समक्ष लिखित अनुरोध गरेमा न्यायाधिकरणले तत्काल
साक्षीको बकपत्र गराउनु पर्नेछ ।
(३) उपनियम (१) बमोजिम निवेदन परेमा रजिष्ट्रारले साक्षीको नाउ“मा
न्यायाधिकरणमा उपस्थित हुने दिन तोकी सात दिनको म्याद पठाउनु पर्नेछ ।
(४) उपनियम (३) बमोजिमको साक्षीलाई न्यायाधिकरण समक्ष उपस्थित
गराउने दायित्व सम्बन्धित पक्षको हुनेछ ।
(५) उपनियम (४) बमोजिम तोकिएको तारेखमा उपस्थित नहुने साक्षीको
वकपत्र हुने छैन ।

(६) उपनियम (५) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि मुद्दामा नवुझी
नहुने साक्षीको हकमा मुलुकी ऐन अदालती वन्दोवस्तको ११५ नं. बमोजिम म्याद
जारी गरी साक्षी वुझ्न सकिनेछ ।

१९. साक्षी बकाउने : -(१) तारेखको दिन हाजिर रहेका पक्ष विपक्षस“ग साक्षीको नामावली
लिई मिसिलसाथ राखी बकपत्र गराउनका लागि इजलास सहायकले इजलास
समक्ष पेश गर्नु पर्नेछ ।
(२) उपनियम (१) बमोजिम साक्षीको वकपत्र गराउ“दा सदस्यको रोहवरमा
मात्र वकपत्र गराउनुपर्नेछ ।
(३) उपनियम (२) बमोजिम साक्षीकोबकपत्र गराउदा साक्षीको परिचय खुल्ने-
परिचयपत्रको प्रतिलिपि मिसिल संलग्न गर्नु पर्नेछ ।
(४) यस नियम बमोजिम साक्षी बुभ्न तोकिएको दिन अपरान्ह १.०० बजेसम्म
पनि अर्को पक्ष उपस्थित नभए उपस्थित पक्षको साक्षीको बकपत्र गराउने कार्य रोक्नु
हुँदैन ।
(५) साक्षीको बकपत्र गराउँदा निज साक्षीले कुनै खास प्रकारको हाउभाउ
देखाएमा वा अस्वभाविक मानवीय कृयाकलाप प्रदर्शन गरेमा सो कुरा सदस्यले
बकपत्रमा जनाई सही गरी राख्नु पर्नेछ ।
(६) साक्षीको बकपत्र गराउ“दा कुनै साक्षीलाई अनुचित, असम्बद्ध वा वेइज्जत
गर्ने वा झिझ्याउने किसिमको प्रश्न सोधिएकोमा प्रतिवादी तर्फबाट आपत्ति
नगरिएको अवस्थामा पनि सदस्य आफैले त्यस्तो प्रश्न सोध्न मनाही गर्नु पर्नेछ ।
(७) प्रतिवादीको उपस्थिति वा अन्य कुनै मनासिव कारणले कुनै साक्षीलाई
बकपत्र गर्न अनुचित दवाव परेको वा दवाव पर्ने प्रवल सम्भावना छ भन्ने कुरा
न्यायाधिकरणलाई लागेमा त्यस्तो प्रतिवादीको उपस्थितिलाई अप्रत्यक्ष तुल्याउने, निज
प्रतिवादीको कानून व्यवसायी वा निजले रोजेको मानिसको रोहवरमा बकपत्र गराउने
गरी न्यायाधिकरणले आवश्यक व्यवस्था मिलाउन सक्नेछ ।