भाग १५ – विशेष परिस्थिति तथा संकटकालीन अधिकार

भाग १५ – विशेष परिस्थिति तथा संकटकालीन अधिकार

८१. विशेष परिस्थितिमा मन्त्रिपरिषद्को गठनः

(१) यो संविधानको अन्य धारामा जुनसुकै कुरा लेखिएको भएतापनि प्रधान मन्त्रीको राजीनामा स्वीकृत भएमा वा निज आफ्नो पदमा छँदै मृत्यु भएमा वा अन्य कुनैकारणले निजको पद रिक्त हुन आएको अवस्थामा तत्काल राष्ट्रिय पञ्चायतको अधिवेशन नभएकोअवस्था परेमा श्री ५ बाट मन्त्रिपरिषद्को कार्य सञ्चालनको लागि आवश्यकता अनुुसार मौसूफबाटउपयुक्त सम्झिबक्सेको आवश्यक व्यवस्था गरिबक्सन सकिबक्सनेछ । तर त्यस्तो व्यवस्था तीनमहीनाभन्दा बढी रहने छैन ।

(२) उपधारा (१) मा उल्लेख नगरिएका अरु नै कारणवश तत्काल विशेष परिस्थिति उत्पन्न भएकोछ भन्ने कुरामा श्री ५ बाट चाहिबक्सेमा राष्ट्रिय पञ्चायतको निर्देशक समिति तत्काल कायम रहेछ भने सो समितिका सदस्यहरु र राजसभा स्थायी समितिका सदस्यहरुसंग परामर्श गरिबक्सीदेहायका कुराहरु गरिबक्सन सकिबक्सनेछ र त्यस्तो आदेश नेपाल राजपत्रमा प्रकाशित हुनेछः–

(क) धारा २५, २६, २६क, २७, २८ र २९ मात्र निलम्बन गरिबक्सन वाआवश्यकतानुसार धारा २५, २६, २६क, २७, २८ र २९ लाई निलम्बन गरीराष्ट्रिय पञ्चायत समेतलाई विघटन गरिबक्सन र पुनः अर्को निर्वाचन गराइबक्सन समेत सकिबक्सनेछ । सो गर्न चाहिने व्यवस्थाका लागि यो धाराबाहेक यो संविधानका अन्य कुनै आवश्यक धारा वा सो धाराका कुनै कुरानिलम्बन गरिबक्सन सकिबक्सनेछ ।

(ख) खण्ड (क) अनुसार निलम्बित वा विघटन भएको निकाय वा पदाधिकारीमानिहीत वा ती द्वारा प्रयोग हुने सबै वा कुनै अधिकार मौसूफबाट ग्रहणगरिबक्सन सकिबक्सनेछ वा मौसूफबाट तोकिबक्से बमोजिम हुनेछ ।

(३) उपधारा (२) बमोजिमको आदेश लागू रहेसम्म मौसूफबाट देहाय बमोजिमको व्यवस्था गरिबक्सन सकिबक्सनेछ ।

(क) श्री ५ बाट चाहिबक्सेमा राजसभा स्थायी समितिसंग परामर्श गरिबक्सी मन्त्रिपरिषद्बाट गरिने काम कारवाही मौसूफबाट तोकिबक्से बमोजिम सञ्चालन गरिबक्सने व्यवस्था ; र

(ख) श्री ५ बाट चाहिबक्सेमा आवश्यकता अनुुसार प्रधान मन्त्री, उपप्रधान मन्त्री,मन्त्री, राज्य मन्त्री र सहायक मन्त्री नियुक्त गरिबक्सने व्यवस्था ।

(४) उपधारा (३) बमोजिम नियुक्त व्यक्तिहरुको अवस्था देहाय बमोजिम हुनेछः–

(क) आफूलाई सुम्पिएको विभागीय कार्यभार वा कामको लागि श्री ५ प्रति उत्तरदायी हुनेछन् ;

(ख) श्री ५ को इच्छानुुसारको अवधिसम्म आफ्नो पदमा वहाल रहनेछन् ;

(ग) राष्ट्रिय पञ्चायत विघटन नभएको अवस्थामा राष्ट्रिय पञ्चायत र सोअन्तर्गतका समितिहरुमा उपस्थित हुन र काम कारवाहीमा भागलिन सक्ने छन्। तर राष्ट्रिय पञ्चायतको सदस्य रहनेछन् भने मत दिन पाउने छैनन् ; र

(घ) श्री ५ बाट तोकिबक्से बमोजिम पारिश्रमिक पाउनेछन् ।

(५) उपधारा (२) अनुसारको विशेष परिस्थिति विद्यमान छैन भनी श्री ५ सन्तुष्ट होइबक्सेमामौसूफबाट अर्को आदेशद्वारा उपधारा (२) अनुुुसार जारी गरिबक्सेको आदेश खारेज गरिबक्सनसकिबक्सनेछ ।

८१क.संकट कालीन अधिकारः

(१) श्री ५ को विचारमा नेपालको सम्पूर्ण वा कुनै भागको सुरक्षालाई युद्ध,वाह–आक्रमण वा आन्तरिक उपद्रवको खतरा परी गम्भीर संकट उत्पन्न भएकोछ भनी मौसूफलाई लागेमा मौसूफबाट सो कुराको घोषणा गरी देहायका कुराहरु गर्न सकिबक्सनेछः–

(क) यो धारा बाहेक यस संविधानको सबै वा कुनै धारा वा सो धाराका कुनै कुरानिलम्बित गर्न ; र

(ख) राष्ट्रिय पञ्चायत वा अन्य कुनै सरकारी निकाय वा पदाधिकारीमा निहित वाती द्वारा प्रयोग हुने सबै वा कुनै अधिकार मौसूफले नै ग्रहण गरिबक्सन ।

(२) उपधारा (१) अन्तर्गतको कुनै पनि घोषण अर्को घोषणाद्वारा परिवर्तित वा खारेज हुन सक्नेछर श्री ५ बाट राष्ट्रिय पञ्चायतको निर्देशक समिति तत्काल कायम रहेछ भने सो समितिकासदस्यहरु र राजसभाको स्थायी समितिका सदस्यहरुसंग चाहिबक्सेमा परामर्श गरी गम्भीर संकटकालीन परिस्थिति अब विद्यमान छैन भनी मौसूफ सन्तुष्ट होइनबक्सेसम्म त्यस्तो घोषणा चालू रहनेछ ।

(३) यस धारा अन्तर्गत अधिकार ग्रहण गरी श्री ५ बाट बनाइबक्सेको कानून उपधारा (२)बमोजिम घोषणा कायम नरहेको ६ महीनापछि यो संविधानको अन्य धारासंग बाझिए जति स्वतःनिष्क्रिय हुनेछन् ।