परिच्छेद – ५ खास खनिज पदार्थ सम्बन्धी व्यवस्था

परिच्छेद – ५ खास खनिज पदार्थ सम्बन्धी व्यवस्था

२४. खास खनिज पदार्थको खनिज कार्यको लागि खनिज सम्झौता गर्न सूचना प्रकाशन गरी प्रस्ताव आव्हान गर्नु पर्नेः (१) ऐनको दफा ५ को उपदफा (३) बमोजिम खास खनिज पदार्थको सम्बन्धमा विभागले खनिज सम्झौता गरी खनिज कार्य गर्न अनुमतिपत्र दिने प्रयोजनको लागि आवश्यक विवरण सहित कम्तीमा तीस दिनको म्याद दिई राष्ट्रिय स्तरको  पत्रपत्रिकामा सूचना प्रकाशन गरी छुट्टा–छुट्टै सिलबन्दी प्राविधिक र आर्थिक  प्रस्ताव आव्हान गर्नु पर्नेछ ।

(१क) उपनियम (१) बमोजिम सूचना प्रकाशन गर्नु पूर्व प्रस्ताव आह्वान सम्बन्धी कागजात र प्रस्ताव मूल्याङ्कनको आधार विभागले स्वीकृत गर्नु पर्नेछ ।
(२) उपनियम (१) बमोजिम प्रस्ताव आव्हान गरी प्रकाशन गरिने सूचनामा अन्य कुराका अतिरिक्त देहायका कुराहरु खुलाउनु पर्नेछ :–

(क) खनिज कार्यको लागि आव्हान गरिएको खनिज क्षेत्र ।

(ख) खास खनिज सम्बन्धी आधारभूत प्राविधिक विवरण, सूचना तथा जानकारी ।
(ग) भौतिक पूर्वाधार सम्बन्धी उपलब्ध आधारभूत जानकारी ।
(घ) प्रस्ताव दस्तुर ।

(घ१) नियम ५ बमोजिमको योग्यता ।

(घ२) प्राविधिक प्रस्तावको मूल्याङ्कन गरेपछि आर्थिक प्रस्ताव खोलिने कुरा ।
(ङ) अन्य आवश्यक कुराहरु ।
(३) विभागले कुनै खनिजको खोजतलास कार्य गर्दा लागेको प्रत्यक्ष खर्चको वर्तमान मूल्य कायम गरी सो मूल्यलाई न्यूनतम मूल्य मानी बढाबढ गर्दा प्रस्तावकले कबोल गरेको रकम वा सो बराबरको शेयर लिन चाहेको भए सो कुरा समेत उपनियम (१) बमोजिम प्रकाशन गरिने सूचनामा उल्लेख गर्नु पर्नेछ।
(४) उपनियम (१) बमोजिम प्रकाशित सूचनामा तोकिएको समयावधिमा तीनवटा भन्दा कम प्रस्ताव प्राप्त हुन आएमा पन्ध्र दिनको म्याद दिई पुनस् प्रस्ताव आह्वान गर्नु पर्नेछ । पुनः प्रस्ताव आह्वान गर्दा सो भन्दा पहिला दर्ता हुन आएका प्रस्तावलाई कायमै राख्न सकिनेछ । त्यसरी पुनः प्रस्ताव आह्वान गर्दा पनि तीनवटा प्रस्ताव नपुगेमा प्राप्त भएजति प्रस्तावको मूल्याङ्कन गर्नु पर्नेछ ।
(५) उपनियम (१) वा (४) बमोजिम प्रस्ताव पेश गर्दा प्रस्तावकले उपनियम (३) बमोजिम विभागले कायम गरेको न्यूनतम मूल्यको दुई प्रतिशतले हुन आउने रकम नगदै वा वाणिज्य बैङ्कले जारी गरेको सो रकम बराबरको जमानत (बैङ्क ग्यारेन्टी) प्रस्तावसाथ पेश गर्नु पर्नेछ ।
(६) उपनियम (१) वा (४) बमोजिम प्राप्त प्रस्तावको मूल्याङ्कन गर्दा प्राविधिक र आर्थिक प्रस्तावको कुल अङ्कभार एक सय मानी त्यस्तो अङ्कभारमध्ये प्राविधिक प्रस्तावको अङ्कभार साठी र आर्थिक प्रस्तावको अङ्कभार चालीस कायम गर्नु पर्नेछ।

२५. प्राविधिक तथा आर्थिक प्रस्तावमा खुलाउनु पर्ने कुराहरु :-

(१) नियम २४ बमोजिम प्रस्ताव आव्हान भएको म्यादभित्र ईच्छुक व्यक्तिले देहाय बमोजिमका विवरण खुलाई विभागमा प्रस्ताव पेश गर्नु
पर्नेछ :–

(१) नियम २४ बमोजिम पेश गरिने प्राविधिक प्रस्तावमा देहायका विवरण खुलाउनु पर्नेछ :–
(क) नियम ५ बमोजिम सम्बन्धित खनिज पदार्थको खनिज कार्यको लागि तोकिएको योग्यता,
(ख) खानी तथा खनिज परियोजना कार्यान्वयन गर्ने तरिका र समय तालिका,
(ग) प्रस्तावकसँग खनिज कार्यको लागि आवश्यक यन्त्र उपकरण, जनशक्ति वा विशेषज्ञको व्यवस्था गर्न सक्ने क्षमता र पूँजी,
(घ) खनिज कार्यको अवधिमा गरिने विभिन्न चरणको न्यूनतम कार्यक्रम,
(ङ) अन्वेषणात्मक विकास तथा सम्भाव्यता अध्ययनको योजना,
(च) लगानी, रोजगारी र सामाजिक विकासको योजना,
(छ) अन्वेषण वा उत्पादन गर्दा प्रयोग गरिने प्रविधि, लगानीको स्रोत र प्रस्तावकको क्षमता,
(ज) खनिज कार्य गरेको र खनिज बिक्री वितरण सम्बन्धी अनुभव,
(झ) कबोल गरेको रकम वा शेयर एकमुष्ठ वा चरणबद्ध रूपमा कसरी दाखिला गर्ने हो त्यसको समय तालिका,
(ञ) अन्य आवश्यक कुराहरू ।
(२) नियम २४ बमोजिम पेश गरिने आर्थिक प्रस्तावमा सोही नियमको उपनियम (३) बमोजिम बढाबढद्वारा कबोल गरेको रकम वा सो रकम बराबरको शेयरको हिस्साको विवरण खुलाउनु पर्नेछ।
२६. प्रस्तावको मूल्याङ्कन :- (१) प्रस्तावको मूल्याङ्कन गर्दा नियम ५ बमोजिम सम्बन्धित खनिज पदार्थको खनिज कार्यको लागि तोकिएको योग्यता पुगेका प्रस्तावकले पेश गरेको प्राविधिक प्रस्ताव मात्र मूल्याङ्कनमा समावेश गरिनेछ । प्राविधिक प्रस्तावलाई कायम गरिएको अङ्कभारलाई एक सय मानी देहाय बमोजिमको आधारमा मूल्याङ्कन गर्नु पर्नेछ ।
(क) खानी तथा खनिज परियोजना कार्यान्वयन गर्ने तरिका र समय तालिका बापत अङ्क बीस,
(ख) प्रस्तावकसँग खनिज कार्यको लागि आवश्यक यन्त्र, उपकरण, जनशक्ति वा विशेषज्ञको व्यवस्था गर्न सक्ने क्षमता र पूँजी बापत अङ्क बीस,
(ग) खनिज कार्यको अवधिमा गरिने विभिन्न चरणको न्यूनतम कार्यक्रम बापत अङ्क दश,
(घ) अन्वेषणात्मक विकास तथा सम्भाव्यता अध्ययनको योजना बापत अङ्क दश,
(ङ) लगानी, रोजगार र सामाजिक विकासको योजना बापत अङ्क दश,
(च) अन्वेषण वा उत्पादन गर्दा प्रयोग गरिने प्रविधि, लगानीको स्रोत र प्रस्तावकको क्षमता बापत अङ्क पाँच,
(छ) खनिज कार्य गरेको र खनिज बिक्री वितरण सम्बन्धी अनुभव बापत अङ्क दश,
(ज) कबोल गरेको रकम वा शेयर एकमुष्ठ वा चरणबद्ध रूपमा कसरी दाखिला गर्ने हो त्यसको समय तालिका बापत अङ्क दश,
(झ) अन्य आवश्यक कुरा बापत अङ्क पाँच ।
(२) आर्थिक प्रस्तावको मूल्याङ्कन गर्दा प्राविधिक प्रस्तावमा कम्तीमा पचास प्रतिशत वा सो भन्दा बढी अङ्क प्राप्त गर्ने प्रस्तावकले पेश गरेको आर्थिक प्रस्ताव मात्र खोल्नु पर्नेछ । आर्थिक प्रस्तावको मूल्याङ्कन गर्दा प्रस्तावकले कबोल गरेको रकमलाई आर्थिक प्रस्तावलाई छुट्याइएको अङ्कभारले गुणन गरी प्राप्त गुणनफललाई सबभन्दा बढी कबोल गरेको रकमले भाग गर्दा आउने भागफल अङ्क आर्थिक प्रस्तावको खुद प्राप्ताङ्क हुनेछ ।
(३) उपनियम (१) वा (२) बमोजिम प्रस्तावको मूल्याङ्कन गर्ने सिलसिलामा विभागले प्रस्तावकसँग थप विवरण वा जानकारी माग गर्न  सक्नेछ ।
(४) उपनियम (१) र (२) अनुसार क्रमशः प्राविधिक र आर्थिक प्रस्तावमा प्राप्त अङ्क जोड्दा सबैभन्दा बढी अङ्क प्राप्त गर्ने प्रस्तावकको प्रस्ताव सम्झौताको लागि छनौट गर्नु पर्नेछ । छनौट भएको प्रस्तावकलाई तीस दिनको समयावधि तोकी सम्झौता गर्न सूचना दिनु पर्नेछ ।
(५) उपनियम (४) बमोजिम सबैभन्दा बढी अङ्क प्राप्त गर्ने प्रस्तावकले विभागले तोकेको अवधिभित्र सम्झौता गर्न नआएमा निजले राखेको जमानत जफत गरी दोस्रो उच्चतम अङ्क प्राप्त गर्ने प्रस्तावकको प्रस्ताव छनौट गरिनेछ । त्यसरी सम्झौता गर्न नआउने प्रस्तावकलाई कालोसूचीमा राख्न सम्बन्धित निकायमा लेखी पठाउनु पर्नेछ।

२७. वार्ता :-

नियम २६ बमोजिम प्रस्तावको मूल्याङ्कन गरिसकेपछि विभागले चाहेमा प्रस्तावकसँग वार्ता गर्न सक्नेछ ।

२८. प्रस्ताव स्वीकृत गरी सम्झौता गर्ने र अनुमतिपत्र दिनेः

(१) नियम २६ बमोजिम प्रस्तावको  मूल्याङ्कन तथा नियम २७ बमोजिम सम्बन्धित प्रस्तावकसँग गरेको वार्ताको आधारमा विभागले
प्रस्ताव स्वीकृत गर्न उचित देखेमा प्रस्ताव स्वीकृत गरी प्रस्तावकसँग खास खनिज पदार्थको खनिज कार्य गर्न दिने सम्बन्धमा सम्झौता गर्न सक्नेछ ।
(२) उपनियम (१) बमोजिम खनिज सम्झौता गरेपछि विभागले सम्झौता गर्ने पक्षलाई अनुसूची–११ बमोजिमको ढा“चामा खास खनिज पदार्थको खनिज कार्य गर्ने अनुमतिपत्र दिन सक्नेछ ।

(३) उपनियम (१) र (२) बमोजिम सम्झौता गरी खनिज कार्य गर्ने अनुमतिपत्र दिँदाविभागले सम्झौता गर्ने पक्षसँग आवश्यकता अनुसार अनुमतिपत्रको नवीकरण, खनिज क्षेत्रको आकार र क्षेत्रफल, खोजतलास तथा उत्खनन् अवधि, खनिज कार्यको सञ्चालन जस्ता विशेष शर्त राख्न वा निजलाई विशेष सुविधा दिने गरी सम्झौता गर्न सक्नेछ ।

(४) उपनियम (१) र (२) बमोजिम सम्झौता गरी खनिज कार्य गर्ने अनुमतिपत्र दिँदा विभागले सम्झौता गर्ने पक्षसँग यस नियमावली बमोजिमको रोयल्टी, स्थानीय विकास शुल्क लगायत अन्य दस्तुर वा रकम लिने गरी सम्झौता गर्न सक्नेछ ।

२९. सम्झौता पत्रमा उल्लेख हुनु पर्ने कुराहरु :-

नियम २८ बमोजिम सम्झौता गर्दा त्यस्तो सम्झौतामा अन्य कुराका अतिरिक्त देहायका कुराहरु उल्लेख हुनुपर्नेछ :–

(क) सम्झौताको उद्देश्य ।
(ख) खनिज कार्यको अवधि र अवधि थप सम्बन्धी ।
(ग) विभिन्न चरणमा क्षेत्र परित्याग गर्नसक्ने सम्भावना भए सो कुरा ।
(घ) क्षेत्र परित्याग गर्दाको दायित्व ।
(ङ) सम्झौताका पक्षहरुको कार्य र दायित्व ।
(च) कार्य सम्पादन प्रत्याभूति सम्बन्धी ।
(छ) विभिन्न चरणको खनिज कार्यको कार्यक्रम बजेट तथा सिमा संशोधन ।
(ज) खोज तलास कार्य र त्यसको नतिजा ।
(झ) खनिज उत्पादन अवधि र अवधि थप सम्बन्धी ।
(ञ) वातावरण संरक्षण, खनिज संरक्षण तथा जिउधनको सुरक्षा सम्बन्धी ।
(ट) उत्पादन गरेको खनिज पदार्थको नाप तौल सम्बन्धी ।
(ठ) खनिज कार्य सम्बन्धी प्रतिवेदन पेश गर्ने कुरा ।
(ड) खनिज कार्य सञ्चालन गर्ने र चालु राख्ने सम्बन्धी ।
(ढ) कामदारहरुको सुरक्षा सम्बन्धी ।
(ण) खनिज पदार्थको विक्री तथा आन्तरिक मागको आपूर्ति ।
(त) कर्मचारी तथा तालिम सम्बन्धी ।
(थ) मालसामान खरिद सम्बन्धी ।
(द) जग्गाको उपयोग र सरकारी सहयोग सम्बन्धी ।
(ध) संयुक्त लगानीमा खनिज कार्य सञ्चालन गर्ने भए सो सम्बन्धी ।
(न) सम्झौता बमोजिमको कार्यको संयुक्त पुनरावलोकन सम्बन्धी ।
(प) हिस्सेदारी र हस्तान्तरण सम्बन्धी ।
(फ) खनिज कार्य स्थगित वा रद्द सम्बन्धी ।
(ब) विवाद समाधान सम्बन्धी ।
(भ) खनिज कार्य गर्दा लागू हुने कानून ।

(म) काबू बाहिरको परिस्थितिमा गर्ने कुरा ।

(म१) कबोल गरेको बढाबढ रकम वा शेयर दाखिला तालिका ।

(म२) लगानी, रोजगारी र सामाजिक विकासको योजना ।
(य) विभागले आवश्यक ठानेका अन्य कुरा ।

३०. खास खनिज पदार्थको खनिज कार्य गर्न नेपाल सरकारले तोक्न सक्ने :-

यस परिच्छेदमा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि ऐनको दफा १२ को उपदफा (३) बमोजिम नेपाल सरकारले कुनै खास खनिज पदार्थको खनिज कार्य विभाग वा विभागले तोकेको अन्य सरकारी निकायले मात्र गर्न पाउने गरी तोक्न सक्नेछ ।