परिच्छेद – ६ खनिज सम्पदा तथा वातावरण संरक्षण

परिच्छेद – ६ खनिज सम्पदा तथा वातावरण संरक्षण

३१. खनिज सम्पदा संरक्षण :-

(१) अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्तिले खनिज कार्य गर्दा न्यूनतम भूमिलाई असर पर्ने गरी र खनिज सम्पदाको अधिकतम उपयोग (रिकभरी) हुनेगरी गर्नु पर्नेछ ।

(२) अनुमतिपत्र प्राप्त व्यक्तिले खनिज कार्य गर्दा सकेसम्म उच्च मूल्ययुक्त खनिज पदार्थ उत्पादनमा जोड दिनु पर्छ ।
(३) खनिज कार्य गर्ने व्यक्तिले खनिज कार्य गर्दा सो कार्यबाट निस्किने अन्य पदार्थलाई सकेसम्म बढी उपयोग गरी बिकारयुक्त (वेष्ट) लाई न्यूनतम गर्नु पर्नेछ ।

३२. वातावरणमा उल्लेखनिय (सिग्निफिकेन्ट) प्रतिकूल असर परेको मानिनेः ऐनको दफा ११क. को प्रयोजनको लागि खनिज कार्य गर्ने व्यक्तिले कुनै खनिज कार्य गर्दा वातावरणमा पार्न सक्ने देहायका असरलाई वातावरणमा उल्लेखनीय (सिग्निफिकेन्ट) प्रतिकुल असर पारेको  मानिनेछ :–

(क) खानी तथा आधारभूत संरचानाको विकास गर्दा भू–उपयोग तथा भू–सतहमा विचलन ल्याउन सक्ने ।
(ख) वन विकास तथा वन्य जन्तु लोप हुन सक्ने ।
(ग) खानीबाट बग्ने पानी तथा धाउ प्रशोधन गर्दा निस्कने झोल विकारहरुले पानी प्रदूषित हुन सक्ने ।
(घ) धुवाँ धुलोले हावा प्रदूषित हुन सक्ने ।
(ङ) ड्रिलि·, व्लाष्टि· तथा ठूला मेसिनहरुको प्रयोगले ध्वनी प्रदूषण तथा कम्पन हुन सक्ने ।
(च) ओभर बर्डेन टेलिङ्ग आदिले ठोस विकारको समस्या पैदा हुन सक्ने ।
(छ) भू–क्षय, पैरो, भिरालो जमिन बग्ने, माटो बगाउने तथा बोटो बन्द हुने जस्था समस्या पैदा हुन सक्ने ।
(ज) जल प्रवाहमा परिवर्तन तथा पानीको उपयोगमा असुविधा हुन सक्ने ।
(झ) सांस्कृतिक, पुरातात्विक स्थल तथा वनस्पति उद्यानहरुमा क्षति पुग्न सक्ने ।

३३. वातावरण संरक्षणका सम्बन्धमा बचाउका उपायहरु अपनाउनु पर्ने :-

खनिज कार्य गर्ने व्यक्तिले वातावरण संरक्षणका सम्बन्धमा देहाय बमोजिमका बचाउका उपायहरु अपनाउनु पर्नेछ :–

(क) खनिज क्षेत्र वरिपरि सतडी तथा भूमिगत जलस्रोतमा कम प्रभाव पर्ने गरी कार्य गर्ने ।
(ख) फोहोर थिग्य्राउने, पोखरी तथा पानी बग्ने उपयुक्त नालीको व्यवस्था गर्ने ।
(ग) आवश्यकतानुसार एफ्ल्युएण्ट ट्रिटमेण्टको उपाय प्रयोग गर्ने ।
(घ) विषालु ग्या“स वा अत्यधिक धूलो निस्कने खानीहरुमा प्रदूषण उत्पन्न हुने स्रोतमा सकेसम्म प्रदूषण न्यूनतम गर्ने उपाय अवलम्बन गर्ने ।
(ङ) विषालु ग्यास वा अत्याधिक धुलो निस्कने खानीहरुमा काम गर्ने कामदारहरुलाई ग्या“स फिल्टर वा डष्ट मास्क प्रयोग गर्न लगाउने ।
(च) खनिज कार्य गर्दा सकेसम्म कम मात्रामा ध्वनी उत्पन्न हुने विष्फोटक पदार्थ वा यन्त्र उपकरण प्रयोग गर्ने ।
(छ) विष्फोटक पदार्थको बैकल्पिक व्यवस्थाको रुपमा पाईने आवाज नआउने साधन प्रयोग गर्ने ।
(ज) खनिज कार्य गर्दा निस्कने अनावश्यक पदार्थ (वेष्ट) उपयुक्त ठाउ“मा जम्मा गरी सो वरिपरि पर्खाल वा अन्य तरिकाबाट घेरी बोटबिरुवा लगाउने ।
(झ) खनिज कार्य गर्दा सतही माटो (टप सोयल) निकाल्नु पर्ने भएमा सो माटो अलग्गै ठाउ“मा जम्मा गरी सुव्यवस्थित गर्ने ।
(ञ) उत्खनन् कार्य समाप्त भएपछि सो ठाउ“मा सतही माटो मिलाएर बोटबिरुवा लगाउने ।
(ट) खतरापूर्ण पदार्थ प्रयोग हुने वा खनिज पदार्थ उत्पादन गर्दा खतरापूर्ण अवस्था सृजना हुने खानीहरुमा आवश्यक सुरक्षात्मक उपाय अवलम्बन गर्ने ।
(ठ) खनिज कार्य गर्दा वन बनस्पति तथा जीवजन्तुमा सकेसम्म न्यून असर पर्ने गरी कार्य गर्ने ।
(ड) खनिज कार्य गर्दा प्राकृतिक सौन्दर्य र सांस्कृतिक सम्पदामा सकेसम्म न्यून असर पर्ने गरी कार्य गर्ने ।