परिच्छेद -४

परिच्छेद -४

मन्त्रिपरिषद्बाट कामको फछर्यौट

२१. मन्त्रिपरिषद्मा पेश गर्नुपर्ने विषयः (१) अनुसूची — १ मा उल्लिखित विषयहरुको निर्णय गर्दा त्यस्ता विषय निर्णय
गर्न मन्त्रिपरिषद्मा प्रस्ताव पेश गर्नु पर्नेछ ।
तर त्यस्ता विषयहरु मध्ये कुनै विषयमा नियम ३१ बमोजिम गठित समितिबाट निर्णय लिन सक्ने गरी
मन्त्रिपरिषद्ले जिम्मेवारी सुम्पन सक्नेछ ।
(२) कुनै एक मन्त्रालयले उपनियम (१) बमोजिम प्रस्तुत गर्नु पर्ने प्रस्तावको विषय अन्य मन्त्रालयसँग
पनि सम्बन्धित भएमा त्यस्तो मन्त्रालयको राय सहित पेश गर्नु पर्नेछ ।
(३) मन्त्रिपरिषद्मा प्रस्तुत भएको प्रस्तावका सम्बन्धमा मन्त्रिपरिषद्बाट मन्त्रिपरिषद् समितिको राय
माग भएमा सम्बन्धित मन्त्रिपरिषद् समितिको सिफारिस सहित मन्त्रिपरिषद्को निर्णयार्थ पेश गर्नु पर्नेछ ।
(४) प्रधानमन्त्रीले अन्यथा आदेश दिएकोमा बाहेक उपनियम (१) अन्तर्गतका विषयहरु मन्त्रिपरिषद्को
निर्णयको लागि पेश गर्दा अनुसुची–२ बमोजिमको ढाँचामा सम्बन्धित सचिवले प्रस्ताव पेश गर्नु पर्नेछ ।
२१क. अधिकार प्रत्यायोजन गर्न सक्ने ः (१) मन्त्रिपरिषद्ले यस नियमावली बमोजिम आफूलाई प्राप्त अधिकार मध्ये
देहायको अधिकार मन्त्रिपरिषद्को सचिवलाई प्रत्यायोजन गर्न सक्नेछ स्–
(क) नेपाल सरकारको सचिव, विशिष्ट श्रेणीको अधिकृत वा नेपाली सेना, नेपाल प्रहरी,
सशस्त्र प्रहरी बल, नेपाल र राष्ट्रिय अनुसन्धान तर्फको विशिष्ट श्रेणीको
अधिकृतहरूको बैदेशिक भ्रमण स्वीकृत गर्ने,
(ख) लोक सेवा आयोग तथा न्याय सेवा आयोगको सिफारिसमा गरिने राजपत्राङ्कित प्रथम
श्रेणीका अधिकृतहरूको नियुक्ति तथा बढुवा गर्ने,
(ग) मन्त्रिपरिषद्लाई उपयुक्त लागेको अन्य विषय ।
(२) उपनियम (१) बमोजिम अधिकार प्रत्यायोजन भएको विषयसँग सम्बन्धित निर्णयको सम्बन्धमा
मन्त्रिपरिषद्को सचिवले समय समयमा प्रधानमन्त्रीलाई जानकारी गराउनु पर्नेछ ।
(३) मन्त्रिपरिषद्ले संविधान तथा प्रचलित ऐनमा नेपाल सरकारबाट हुने भनी उल्लेख गरिएका कार्य
बाहेक ऐन अन्तरगत बनेको नियम, विकास समिति ऐन, २०१३ अन्तरगत जारी भएका गठन आदेश वा ऐन वा
नियम अन्तरगत बनेको निर्दे्शिका वा कार्यविधिमा नेपाल सरकारबाट हुने भनी उल्लेख भएका कार्य सम्बन्धित
मन्त्रालय वा निकायले सम्पादन गर्न सक्ने गरी अधिकार प्रत्यायोजन गर्न सक्नेछ ।
तर प्रचलित ऐनमा नेपाल सरकारले अधिकार प्रत्यायोजन गर्न सक्ने व्यवस्था रहेकोमा त्यस्तो ऐनले
दिएको अधिकार प्रयोग गरी आफूलाई प्राप्त अधिकार प्रत्यायोजन गर्न बाधा पर्ने छैन ।
२२. प्रस्तावसाथ संलग्न हुनुपर्ने कागजपत्रः (१) नियम २१ को उपनियम (१) बमोजिम मन्त्रिपरिषद्को निर्णयार्थ कुनै
विषय पेश गर्नुपर्दा सचिवले सम्बन्धित मन्त्रीको स्वीकृति लिई सो विषयसँग सम्बन्धित आवश्यक विवरणसमेत
समावेश गरी मन्त्रिपरिषद्ले निर्धारण गरेको संख्यामा प्रस्ताव तयार गरी आफ्नो दस्तखत सहित मन्त्रिपरिषद्को
सचिव कहाँ पठाउनु पर्नेछ ।
(२) उपनियम (१) बमोजिमको प्रस्तावसाथ पठाएका कागजपत्रहरु कानूनसम्मत तथा पर्याप्त छन्
छैनन् जाँच्ने र कानूनसम्मत वा पर्याप्त नभएमा नियमित वा पर्याप्त बनाउने काम मन्त्रिपरिषद्को सचिवको
हुनेछ ।

 चौथो संशोधनद्वारा थप ।

(३) उपनियम (१) बमोजिम मन्त्रिपरिषद्को सचिवकहाँ प्राप्त हुन आएको प्रस्ताव प्रधानमन्त्रीको
निर्देशनको अधीनमा रही प्राथमिकताक्रम निर्धारण गरी निर्णयको लागि मन्त्रिपरिषद्मा पेश गर्नुपर्नेछ ।

२३. कार्यसूचीको वितरणः (१) नियम २१ वा नियम २२ बमोजिम प्राप्त प्रस्तावहरुको आधारमा मन्त्रिपरिषद्को
सचिवले मन्त्रिपरिषद्मा छलफल हुने विषयको कार्यसूची प्रधानमन्त्रीद्वारा निर्धारित तरिका अनुसार तयार गर्नेछ ।
तर, प्रधानमन्त्रीले अन्यथा आदेश दिएकोमा प्रस्तावको रुपमा पेश नगरिएको विषयलाई पनि
कार्यसूचीमा समावेश गर्न सकिनेछ ।
(२) सामान्यतः मन्त्रिपरिषद्को बैठक बस्नु भन्दा चौबीस घण्टा अगावै बैठकको कार्यसूची तथा
तत्सम्बन्धी कागजातहरु मन्त्रिपरिषद्को सचिवले प्रत्येक मन्त्रीलाई वितरण गरी सक्नु पर्नेछ ।
(३) प्रधानमन्त्रीले अनुमति दिएकोमा बाहेक कार्यसूचीमा नपरेको विषय मन्त्रिपरिषद्को बैठकमा पेश
हुने छैन ।
(४) कुनै अवस्थामा कुनै विषयको महत्व संवेदनशीलता वा गाम्भीर्य हेरी मन्त्रिपरिषद्को बैठकमा
छलफल हुने प्रस्ताव वितरण नगर्न पनि सकिनेछ । यस्तो अवस्थामा सम्बन्धित विषयको सूचना लिखित वा
मौखिक रुपमा दिन सकिनेछ ।

२४. मन्त्रिपरिषद्को बैठकः (१) प्रधानमन्त्रीको निर्देशनबमोजिम मन्त्रिपरिषद्को सचिवले मन्त्रिपरिषद्को बैठक
बोलाउनेछ ।
(२) प्रधानमन्त्रीले मन्त्रिपरिषद्को बैठकको अध्यक्षता गर्नेछ ।
(३) प्रधानमन्त्रीले अनुमति दिएको अवस्थामा राज्यमन्त्री र सहायक मन्त्री समेत मन्त्रिपरिषद्को
बैठकमा उपस्थित हुन सक्नेछन् ।

२५. छलफल र निर्णयको अभिलेखः मन्त्रिपरिषद्को सचिव मन्त्रिपरिषद्को बैठकमा उपस्थित हुनेछ र मन्त्रिपरिषद्बाट
भएका निर्णयको अभिलेख तयार गर्नेछ ।

…….

२६. निर्णयको अभिलेख वितरणः (१) मन्त्रिपरिषद्को सचिवले मन्त्रिपरिषद्को बैठक भएको सामान्यतः चौबीस
घण्टाभित्र निर्णयको अभिलेखको एक प्रति प्रत्येक मन्त्रीलाई पठाउनु पर्नेछ र कुनै मन्त्रीको विचारमा त्यसमा
संशोधन हुनुपर्छ भन्ने लागेमा अभिलेख प्राप्त भएको चौबीस घण्टाभित्र आफ्नो सुझाव मन्त्रिपरिषद्को सचिव
कहाँ पठाउनु पर्नेछ ।
(२) मन्त्रिपरिषद्को निर्णयको एक प्रति राज्यमन्त्री तथा सहायकमन्त्रीहरुलाई पनि पठाइनेछ ।
(३) उपनियम (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि प्रधानमन्त्रीको निर्देशनमा मन्त्रिपरिषद्को
कुनै बैठकको केही वा सम्पूर्ण निर्णय वितरण नगर्न पनि सकिनेछ ।

२७. निर्णयको अभिलेख संशोधनः नियम २६ को उपनियम (१) बमोजिम कुनै मन्त्रीबाट मन्त्रिपरिषद्को निर्णयका
सम्बन्धमा कुनै संशोधनसम्बन्धी सुझाव प्राप्त भएमा प्रधानमन्त्रीबाट भएको निर्देशन बमोजिम मन्त्रिपरिषद्को
सचिवले अभिलेख सच्याई त्यस्तो संशोधनको व्यहोरा सबै मन्त्रीहरुलाई पठाउनु पर्नेछ ।

२८. मन्त्रिपरिषद्को निर्णयको कार्यान्वयनः (१) अनुसूची— १ मा लेखिएका विषयहरुमा मन्त्रिपरिषद्को निर्णय भएपछि
कार्यान्वयन हुनेछ ।

(२) मन्त्रिपरिषद्को निर्णय कार्यान्वयन भए वा नभएको सम्बन्धमा मन्त्रिपरिषद्को सचिवले अनुगमन
गर्न वा गराउन सक्नेछ र त्यसरी अनुगमन गर्दा वा गराउँदा निर्णय कार्यान्वयन भएको नदेखिएमा सो
कार्यान्वयन गर्न सम्बन्धित मन्त्रालय वा निकायको सचिवलाई निर्देशन दिई त्यसको जानकारी प्रधानमन्त्रीलाई
गराउनु पर्नेछ ।

२९. निर्णयको अभिलेख पठाउनेः मन्त्रिपरिषद्को निर्णयको अभिलेख तयार भएपछि मन्त्रिपरिषद्का सचिवले निर्णयको
एक प्रति कार्यान्वयनका लागि सम्बन्धित सचिव कहाँ पठाउनु पर्नेछ ।

३०. मन्त्रिपरिषद्को सचिवले अभिलेख राख्नेः मन्त्रिपरिषद्को सचिवले देहायका कागजपत्रहरुको अभिलेख राख्नु
पर्नेछ ः—
(क) नियम २१ मा उल्लिखित सबै कागजपत्रहरुको एक एक प्रति,
(ख) नियम २३,२४,२५,२६ र २७ अन्तर्गत तयार गरिएका अभिलेखहरु ।

 चौथो संशोधनद्वारा झिकिएको ।

चौथो संशोधनद्वारा संशोधित ।

३१. मन्त्रिपरिषद् समितिको गठनः (१) मन्त्रिपरिषद्समक्ष पेश भएका प्रस्तावहरुमध्ये मन्त्रिपरिषद्ले निर्देशन
गरेबमोजिमका प्रस्तावहरुमा मन्त्रिपरिषद्को तर्फबाट निर्णय लिने, मन्त्रिपरिषद्को कार्यसम्पादनमा सल्लाह र
सुझाव दिने र मन्त्रिपरिषद्लाई सहयोग गर्ने प्रयोजनको लागि देहायबमोजिमका मन्त्रिपरिषद् समिति रहने छन् ।
(क) राजनैतिक समिति
(ख) प्रशासन समिति
(ग) सामाजिक समिति
(घ) आर्थिक तथा पूर्वाधार समिति
(ङ) विधेयक समिति
(२) उपनियम (१) बमोजिमका मन्त्रिपरिषद् समितिमा मन्त्रिपरिषद्ले तोके बमोजिमका मन्त्रीहरु
सदस्यको रुपमा रहने छन् ।
(३) प्रधानमन्त्री वा मन्त्रिपरिषद्ले तोकेको मन्त्री मन्त्रिपरिषद् समितिको संयोजक हुनेछ ।
(४) मन्त्रिपरिषद् समितिको बैठकमा छलफल हुने विषयसँग सम्बन्धित मन्त्री त्यस्तो समितिको सदस्य
नभए पनि सो विषयको प्रयोजनको लागि निज स्वतः त्यस्तो समितिको सदस्य भएको मानिनेछ ।
(५) समितिका आवश्यकता अनुसार सदस्य नरहनु भएका मन्त्री, राज्यमन्त्री वा सहायकमन्त्री, सम्बन्धित
विषयका विशेषज्ञ, सम्बन्धित मन्त्रालयका सचिव वा अन्य सम्बद्ध पदाधिकारीलाई मन्त्रिपरिषद् समितिको बैठकमा
आमन्त्रण गर्न सकिनेछ ।
(६) मन्त्रिपरिषद् समितिको बैठकमा प्रधानमन्त्री उपस्थित भएकोमा निजबाट र अन्य अवस्थामा
समितिका संयोजक मन्त्रीबाट बैठकको अध्यक्षता हुनेछ । समितिको संयोजक मन्त्रीको अनुपस्थितिमा बैठकको
अध्यक्षता बैठकमा उपस्थित मन्त्रीहरुमध्ये वरिष्ठ मन्त्रीले गर्नेछ ।
(७) प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयका सचिवहरुमध्ये मुख्यसचिवले तोकेको सचिवले
मन्त्रिपरिषद् समितिको बैठकमा उपस्थित भई निर्णयको अभिलेख तयार गरी प्रमाणित गर्नु पर्नेछ ।
तर राजनैतिक समितिको सचिव मन्त्रिपरिषद्को सचिव हुनेछ ।
(८) उपनियम (१) बमोजिमको समितिहरुको कार्य क्षेत्र अनुसूची–३ मा उल्लेख भए बमोजिम हुनेछ ।
(९) मन्त्रिपरिषद् समितिको अधिकार मन्त्रिपरिषद्बाट तोकिए बमोजिम हुनेछ ।
(१०) यस नियमावली बमोजिम मन्त्रिपरिषद्ले मन्त्रिपरिषद् समितिबाट निर्णय गर्ने भनी निर्णय गरेको
विषयमा मन्त्रिपरिषद् समितिले गरेको निर्णय मन्त्रिपरिषद्ले गरेको निर्णयसरह मानिनेछ ।
(११) यस नियममा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि कुनै खास प्रयोजनको लागि कुनै खास
कार्यक्षेत्र तोकी मन्त्रिपरिषद्ले छुट्टै मन्त्रिपरिषद् विशेष समिति गठन गर्न यस नियमले बाधा पु¥याएको मानिने
छैन ।
(१२) उपनियम (११) बमोजिम मन्त्रिपरिषद् विशेष समिति गठन भएकोमा त्यस्तो समितिको
कार्यक्षेत्रगत शर्तहरु (टर्मस अफ रिफरेन्स) त्यसरी गठन गर्दाका बखत मन्त्रिपरिषद्ले तोके बमोजिम हुनेछ ।

३२. मन्त्रीहरुसँग रहेको कागजपत्रको फेहरिस्त राख्नेः (१) प्रत्येक मन्त्री, राज्यमन्त्री र सहायकमन्त्रीले देहायका
कागजपत्रको फेहरिस्त राख्नु पर्नेछ ः—
(क) मन्त्रिपरिषद्को सचिवले पठाएको मन्त्रिपरिषद्को बैठकको कार्यसूची, निर्णय र
तत्सम्बन्धी अन्य कागजपत्रहरु,
(ख) मन्त्रिपरिषद् समितिले पठाएका कागजपत्रहरु,
(ग) विभिन्न विषयहरुमा भएका उच्चस्तरीय पत्राचार, निर्णय वा प्रतिवेदनहरु,
(२) उपनियम (१) बमोजिम मन्त्रिपरिषद्को सचिवले प्रत्येक मन्त्री, राज्यमन्त्री र सहायक मन्त्रीलाई
पठाएका सबै कागजपत्रको फेहरिस्त राख्नु पर्नेछ ।

३३. कार्यभार मुक्त भएपछि कागज फिर्ता गर्नुपर्नेः (१) जुनसुकै कारणले आफ्नो पदको कार्यभारबाट मुक्त भएपछि
नियम ३२ को उपनियम (१) बमोजिम आफूसँग रहेको सबै कागजपत्रहरु फेहरिस्तसाथ प्रत्येक मन्त्री, राज्यमन्त्री
र सहायकमन्त्रीले तुरुन्तै प्रधानमन्त्री तथा मन्त्रिपरिषद्को कार्यालयमा फिर्ता गर्नु पर्नेछ ।
(२) कुनै मन्त्री, राज्यमन्त्री वा सहायक मन्त्रीले चाहेमा आफू कार्यभारबाट मुक्त हुनु अगावै पनि
त्यस्ता कागजपत्रहरु फिर्ता गर्न सक्नेछ ।
(३) यस नियमबमोजिम फिर्ता नआएका कागजपत्रहरुको हकमा मन्त्रिपरिषद्बाट भएको निर्णय
अनुसार हुनेछ ।

३४. प्रवक्ता तोक्नेः (१) मन्त्रिपरिषद्ले आफूले सम्पादन गर्ने वा सम्पादन गरेका कार्य सार्वजनिक जानकारीमा ल्याउने
प्रयोजनको लागि कुनै मन्त्रीलाई प्रवक्ता तोक्न सक्नेछ ।
(२) यस नियमावलीमा अन्यथा व्यवस्था भएकोमा बाहेक मन्त्रिपरिषद्को प्रवक्ताको काम, कर्तव्य
देहाय बमोजिम हुनेछ –
(क) सुरक्षाको दृष्टिले गोप्य राख्नुपर्ने वा संवेदनशील प्रकृतिका निर्णयबाहेक अन्य विषयमा
मन्त्रिपरिषद्बाट भएका निर्णय सामान्यतः चौबीस घण्टापछि सार्वजनिक गर्ने ।
तर, प्रवक्ताले उपयुक्त ठह¥याएको कुनै सार्वजनिक महत्वको विषयमा सोभन्दा अगाडि
पनि सार्वजनिक गर्न सक्नेछ ।
(ख) मन्त्रिपरिषद्बाट जारी गर्नुपर्ने सार्वजनिक महत्वका सूचना, वक्तव्य, विज्ञप्ति आदि सार्वजनिक
गर्ने ।
(ग) मन्त्रिपरिषद्ले तोकेको अन्य कार्य गर्ने ।
३५. मन्त्रिपरिषद्मा भएको कारबाही प्रकट गर्न र प्रकाशन गर्न निषेधः (१) मन्त्रिपरिषद्सम्बन्धी निर्णय तथा काम
कारबाहीसँग सम्बन्धित कागजातहरु गोप्य रहने छन् ।
(२) उपनियम (१) मा उल्लिखित विषयहरुको जानकारी राख्न तथा प्रयोग गर्ने अधिकार पाएका
पदाधिकारीले नेपाल सरकारको स्वीकृति बिना त्यस्ता विषयमा अधिकृत व्यक्तिलाई बाहेक अन्य कसैलाई कुनै
किसिमले जानकारी दिन वा प्रकट गर्न हुंदैन ।