परिच्छेद–२ विनिमेय अधिकारपत्र, त्यसका पक्ष र निजको हक र दायित्व

परिच्छेद–२ विनिमेय अधिकारपत्र, त्यसका पक्ष र निजको हक र दायित्व

३. अस्पष्ट विनिमेय अधिकारपत्रः कुनै विनिमेय अधिकारपत्र, प्रतिज्ञापत्र वा विनिमेयपत्र के हो छुट्याउन अप्ठ्यारो भएमा त्यस्तो अधिकारपत्रलार्ई धारकले आफ्नो इच्छानुसार प्रतिज्ञापत्र वा विनिमेयपत्र मान्न सक्नेछ ।
४. धारकको अधिकारः धारकले विनिमेय अधिकारपत्र हस्तान्तरण गर्न सक्नेछ ।
५. भुक्तानी मिति नलेखिएको विनिमेय अधिकारपत्रः भुक्तानी मिति नलेखिएको विनिमेय अधिकारपत्रको भुक्तानी माग्नासाथ दिनुपर्नेछ ।
६. अङ्क तथा अक्षरमा फरकः विनिमेय अधिकारपत्रमा भुक्तानी दिनुपर्ने रकमको अङ्क र अक्षरमा फरक परेमा अक्षरमा लेखिए अनुसारको रकमलार्ई मान्यता दिइनेछ ।
७. थप म्यादः  माग्नासाथ वा देख्नासाथ वा प्रस्तुत गर्नासाथ भुक्तानी दिनुपर्नेछ भनी नलेखिएको विनिमेय अधिकारपत्रको भुक्तानी, भुक्तानी मितिले चौथो दिनमा हुनेछ ।
८. निश्चित अवधि पछिको भुक्तानीः कुनै निश्चित दिन वा प्रस्तुत गरेको खास अवधिपछि वा कुनै अवश्यम्भावी घटना घटेपछि वा त्यस्तो घटना घटेको खास अवधि पछि भुक्तानी हुने विनिमेय अधिकरापत्रको भुक्तानी उक्त अधिकारपत्रमा उल्लेख भएबमोजिम हुनेछ ।
९. भुक्तानी मितिको हिसाबः कुनै अवधिपछि भुक्तानी हुने विनिमेय अधिकारपत्रको भुक्तानी मितिको हिसाब गर्र्दा उक्त अधिकारपत्रमा लेखिएको दिन वा स्वीकृतिको लागि प्रस्तुत गरेको दिन बाहेक गरी हिसाब गरिनेछ ।
१०. भुक्तानी मिति सार्वजनिक बिदाको दिन परेमाः विनिमेय अधिकारपत्रको भुक्तानी मिति सार्वजनिक बिदाको दिनमा परेमा त्यसको भोलिपल्ट भुक्तानी मिति पुगेको मानिनेछ ।
११. पक्षको योग्यताः प्रचलित कानून अन्तर्गत करार गर्न सक्ने व्यक्तिले विनिमेय अधिकारपत्र लेख्ने, खिच्ने स्वीकार गर्ने, दरपीठ गर्ने, विनिमेय गर्ने आद सम्पूर्ण काम गर्न सक्नेछ र त्यसको निमित्त सबै पक्ष उत्तरदायी हुनेछन् ।
तर त्यस्तो काम नाबालकले गरेको भए निज बाहेक अरू सबै पक्षहरु उत्तरदायी हुनेछन् ।
१२. अभिकर्ताः अभिकर्ताले गरेको कामको निमित्त निजलार्ई त्यस्तो काम गर्न अख्तियारी प्रदान गर्ने मुख्य व्यक्ति उत्तरदायी हुनेछ ।
१३. अभिकर्ताको दायित्वः अभिकर्ताले विनिमेय अधिकारपत्रमा आफूले अभिकर्ताको हैसियतले दस्तखत गरेको कुरा  खुलाएको छैन वा व्यक्तिगतरूपले आफू उत्तरदायी नुहने व्यहोरा उल्लेख नगरी दस्तखत गरेको छ भने त्यस्तो विनिमेय अधिकारपत्रको लागि व्यक्तिगत रूपले अभिकर्ता पनि उत्तरदायी हुनेछ ।
१४. हकवालको दायित्वः मृत व्यक्तिको हकवालाको हैसियतले विनिमेय अधिकारपत्रमा दस्तखत गर्ने व्यक्तिले आफूले पाएको सम्पत्तिको हदसम्म मात्र उत्तरदायी हुने व्यहोरा उल्लेख नगरी दस्तखत गरेको छ भने निज सो विनिमेय अधिकारपत्रको लागि  पूर्णतया व्यक्तिगतरूपले उत्तरदायी हुनेछ ।
१५. ड्रअरको दायित्वः स्वीकार गर्ने व्यक्ति वा ड्रयीबाट विनिमेयपत्र अनादर भएको वा स्वीकार नगरिएको कुरा ड्रअरलार्ई रीतपूर्वक सूचित गरिएमा धारकलार्ई क्षतिपूर्ति गरिदिनु ड्रअरको कर्तव्य हुनेछ ।
१६. चेक भुक्तानी दिने बैङ्कको दायित्वः ड्रअरको पर्याप्त निक्षेप भएको अवस्थामा प्रस्तुत भएको चेक रीतपूर्वकको छ भने त्यस्तो चेकको भुक्तानी बैङ्कले दिनुपर्नेछ । त्यस्तो चेकको भुक्तानी नदिएबाट ड्रअर वा रीतपूर्वकको नै धारकलार्ई कुनै हानी नोक्सानी भएमा बैङ्कले त्यसको क्षतिपूर्ति समेत यो ऐनबमोजिम दिनुपर्नेछ ।
१७. प्रतिज्ञापत्र लेखिदिने वा विनिमेयपत्र स्वीकार गर्ने व्यक्तिको दायित्वः प्रतिज्ञापत्र लेखिदिने वा विनिमेयपत्र स्वीकार गर्ने  व्यक्तिले भुक्तानी मिति पुगेपछि रीतपूर्वक भुक्तानीको लागि पेश हुन आएको विनिमेय अधिकारपत्रको भुक्तानी दिनुपर्नेछ । त्यस्तो विनिमेय अधिकारपत्रको भुक्तानी नदिएबाट भुक्तानी पाउने पक्षलार्ई कुनै हानी नोक्सानी भएमा प्रतिज्ञापत्र लेखिदिने वा विनिमेयपत्र स्वीकार गर्ने व्यक्तिले त्यसको क्षतिपूर्ति समेत यो ऐनेबमोजिम दिनुपर्नेछ ।
१८. विनिमेयपत्र स्वीकार गर्न सक्ने व्यक्तिः (१)  ड्रयी वा वैकल्पिक ड्रयीले मात्र आफू उत्तरदायी हुने गरी विनिमेयपत्र स्वीकार गर्न सक्नेछ ।
(२) विनिमेयपत्रमा एकभन्दाबढी ड्रयी भएमा कुनै एक ड्रयीले आफ्नो निमित्त मात्र विनिमेयपत्र स्वीकार गर्न सक्नेछ ।
तर त्यस्तो ड्रयीहरू साझेदार  भएमा वा अख्तियारी दिएकोमा एकले अर्कोको लागि विनिमेयपत्र स्वीकार गर्न सक्नेछ ।
१९. दरपीठ गर्ने व्यक्तिको दायित्वः  आफ्नो दायित्व सीमिति हुने वा दायित्व नै नहुने कुरा नलेखी विनिमेय अधिकारपत्र दरपीठ गरी हस्तान्तरण गर्ने व्यक्ति अन्यथा करार भएमा बाहेक पछिका प्रत्येक धारकप्रति उत्तरदायी हुनेछ ।
२०. रीतपूर्वकको धारकप्रति पूर्व पक्षहरूको दायित्वः विनिमेय अधिकारपत्रको रीतपूर्वकको भुक्तानी नभएसम्म प्रत्येक पूर्वपक्ष रीतपूर्वकको धारकप्रति उत्तरदायी हुनेछ ।
२१. मुख्य ऋणी सरह हुनेः अन्यथा करार भएकोमा बाहेक विनिमेय अधिकारपत्र स्वीकार हुनुभन्दा अगाडि सो लेख्ने, खिच्ने व्यक्तिको दायित्व र स्वीकार गरिसकेपछि स्वीकार गर्ने पक्षको दायित्व मुख्य ऋणी सरहको र त्यसमा अन्य  पक्षको दायित्व जमानी सरहको हुनेछ ।
२२. प्रत्येक पछिल्लो पक्षको निमित्त पूर्वपक्ष मुख्य ऋणी सरह हुनेः अन्यथा करार भएकोमा बाहेक जमानीको रूपमा उत्तरदायी हुने पक्षहरूमध्ये प्रत्येक पछिल्लो पक्षको निमित्त प्रत्येक पूर्वपक्ष मुख्य ऋणी सरह उत्तरदायी हुनेछ ।
२३. जमानीको दायित्वः प्रचलित कानूनमा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि अधिकारपत्रमा जमानी हुने व्यक्तिले मुख्य ऋणीको सम्पत्तिबाट असुलउपर हुन नसकेमा मात्र निजको सम्पत्तिबाट उपर गरी लिन पाउने भन्ने कुराको जिकिर गर्न पाउने छैन, जमानी हुनेबाट सोझै असुलउपर गर्न सकिनेछ ।
२४. दरपीठ गर्ने व्यक्ति दायित्वबाट हुक्त हुनेः दरपीठ गर्ने व्यक्तिको पूर्वपक्षहरूबाट भराई लिन पाउने हक धारकले निज दरपीठ गर्ने व्यक्तिको स्वीकृति बिना हनन् गर्नु हुँदैन ।  त्यसरी हक हनन् गरिदिएमा दरपीठ गर्ने व्यक्ति धारकप्रतिको दायित्वबाट मुक्त हुनेछ ।
२५. उत्तरदायी हुन कर लाग्ने  ः कीर्ते हो भन्ने थाहा भएको वा कीर्ते हो भन्ने थाहा पाउन सक्ने अवस्थाको विनिमेयपत्र स्वीकार गर्ने व्यक्तिले विनिमेयपत्र कीर्ते भएको आधारमा आफ्नो उत्तरदायित्वबाट मुक्त हुन पाउनेछैन ।
२६. प्रतिफल बिनाको विनिमेय अधिकारपत्रः प्रचलित कानून विरुद्ध लेखिएको, स्वीकार गरिएको, दरपीठ गरिएको वा हस्तान्तरण गरिएको विनिमेय अधिकारपत्रले त्यस्तो काम गर्ने पक्षहरूको बीचमा भुक्तानी गर्नुपर्ने दायित्व सृजना गर्दैन । त्यस्तो विनिमेय अधिकारपत्र कसैले धारकलार्ई दरपीठ गरी वा नगरी हस्तान्तरण गरेमा त्यसरी प्राप्त गर्ने धारकले त्यस्तो विनिमेय अधिकारपत्रको रकम हस्तान्तरण गर्ने व्यक्ति वा अन्य कुनै पूर्वपक्षबाट फिर्ता लिन सक्नेछ ।
२७. अर्को प्रति दिनुपर्नेः  विनिमेय अधिकारपत्र हराउने धारकले अनुरोध गरेमा ड्रअरले वा प्रतिज्ञापत्र लेखिदिने व्यक्तिले आवश्यक जमानत र प्रतिलिपि तयार गर्न लागेको खर्च लिई अर्को प्रति दिनुपर्नेछ ।