परिच्छेद – २ श्रमिक सम्बन्धी आधारभूत व्यवस्था

परिच्छेद – २ श्रमिक सम्बन्धी आधारभूत व्यवस्था

३. न्यूनतम मापदण्डको रुपमा रहने ः (१) यो ऐन श्रमिक र श्रमिकसँग सम्बन्धित विषयमा न्यूनतम्
मापदण्डको रुपमा रहनेछ ।
(२) यो ऐन तथा यस ऐन अन्तर्गत बनेको नियममा उल्लिखित पारिश्रमिक वा
सुविधाभन्दा कम पारिश्रमिक वा सुविधा लिने दिने गरी वा यस ऐनमा उल्लिखित शर्त विपरीत
हुने गरी रोजगारदाता तथा श्रमिकबीच रोजगार सम्झौता भएको रहेछ भने त्यस्तो रोजगार
सम्झौता यो ऐन विपरीत भएको मानिनेछ र सो हदसम्म त्यस्तो रोजगार सम्झौेता बदर
हुनेछ ।
४ बाँधा श्रममा लगाउन नहुने ः (१) कुनै श्रमिकलाई प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रुपमा बाँधा श्रममा
लगाउन हुँदैन ।
(२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि श्रमिकले गरेको देहायको काम
वा सेवालाई बाँधा श्रम मानिने छैन ः–
(क) राष्ट्रलाई आवश्यक परेका बखत नागरिकको कर्तव्य अन्तर्गत गर्नु पर्ने
काम वा सेवा,
(ख) अदालतबाट भएको निर्णय वा आदेश बमोजिमकोसजाय बापत गर्नु पर्ने
काम वा सेवा,
(ग) समुदायको हितको लागि त्यस्तो समुदायको सदस्यको हैसियतले गर्नु पर्ने
काम वा सेवा ।
स्पष्टीकरण ः यस दफाको प्रयोजनको लागि “बाँधा श्रम” भन्नाले कुनै श्रमिकलाई कुनै काम वा
सेवा नगरेमा कुनै किसिमको आर्थिक, शारीरिक वा मानसिक रूपमा कारबाही गर्ने डर त्रास देखाई
निजको इच्छा विपरीत कुनै काम वा सेवा गराउने कार्य सम्झनु पर्छ ।
५. बालबालिकालाई काममा लगाउन नहुने ः कसैले पनि बालबालिकालाई कानून विपरीत हुने गरी
कुनै काममा लगाउनु हुँदैन ।
६. भेदभाव गर्न नहुनेः (१) रोजगारदाताले श्रमिकलाई धर्म, वर्ण, लिङ्ग, जात जाति, उत्पत्ति, भाषा वा
वैचारिक आस्था वा अन्य त्यस्तै आधारमध्ये कुनै कुराको आधारमा भेदभाव गर्न पाइने छैन ।
(२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि देहायको कार्यलाई भेदभाव
गरेको मानिनेछैन ः–
(क) काम वा सेवाको अन्तर्निहित आवश्यकताको आधारमा कुनै व्यक्तिलाई
रोजगारीमा प्राथमिकता दिने,
(ख) गर्भवती श्रमिकलाई पारिश्रमिक र सुविधामा कटौती नगरी निजको
शारीरिक अवस्था अनुसार सहज र उपयुक्त काम वा सेवामा लगाउने वा
(ग) शारीरिक अपांगता भएको श्रमिकलाई निजको शारीरिक अवस्था
अनुकूलको कार्य जिम्मेवारीमा प्राथमिकता दिने ।
७. समान कामको लागि पारिश्रमिकमा भेदभाव गर्न नहुने ः (१) लिङ्गको आधारमा श्रमिकबीच समान
मूल्यको काम (इक्वयल भ्यालु अफ वर्क) को लागि पारिश्रमिकमा भेदभाव गर्न हुँंदैन ।
(२) उपदफा (१) को प्रयोजनको लागि समान मूल्यको काम हो होइन भन्ने कुरा
सम्बन्धित कामको प्रकृति, काम गर्न लाग्ने समय र परिश्रम, सीप तथा कामबाट प्राप्त हुने
उत्पादनको आधारमा निर्धारण गरिनेछ ।
८. ट्रेड युनियन सम्बन्धी अधिकार ः (१) यस ऐन तथा अन्य कानूनको अधीनमा रही प्रत्येक
श्रमिकलाई ट्रेड युनियन गठन गर्ने, सञ्चालन गर्ने, त्यस्तो युनियनको सदस्यता लिने वा सो
युनियनमा आवद्ध हुने वा ट्रेड युनियन सम्बन्धी अन्य गतिविधिमा संलग्न हुने अधिकार हुनेछ ।
(२) श्रमिकले यो ऐन तथा अन्य कानून बमोजिम श्रम सम्बन्धी अधिकारको प्रयोग गर्दा
रोजगारदाताप्रति कर्तव्यनिष्ठ र जिम्मेवार हुनु पर्नेछ ।
९. उपचार प्राप्त गर्न सक्ने ः यस ऐन तथा अन्य कानून बमोजिम श्रमिकलाई प्रदत्त कुनै अधिकारको
हनन्भएमा त्यस्तो श्रमिकले यो ऐन तथा अन्य कानून बमोजिम उपचार प्राप्त गर्न सक्नेछ ।