परिच्छेद–६ अनादरको सूचना

परिच्छेद–६ अनादरको सूचना

६४. अस्वीकृतिद्वारा अनादरः (१) स्वीकृतिको लागि प्रस्तुत गरिएको विनिमेयपत्र स्वीकृत गर्नुपर्ने ड्रयीले स्वीकार नगरेमा वा साझेदारीमा नरहेका धेरै ड्रयीमध्ये कुनै एक ड्रयीले स्वीकार नगरेमा विनिमेयपत्र अस्वीकृत गरी अनादर गरेको मानिनेछ ।
(२) कुनै शर्तमा मात्र स्वीकार गर्न मञ्जुर गरेमा ड्रयी करार गर्न अयोग्य भएमा विनिमेयपत्र अनादर गरेको मानिनेछ ।
६५. भुक्तानी दिन इन्कार गरी गरिएको अनादरः प्रतिज्ञापत्र लेखिदिने व्यक्तिले वा विनिमेयपत्र स्वीकार गर्ने व्यक्तिले वा चेकको ड्रयीले भुक्तानी दिनुपर्ने रकमको भुक्तानी नदिएमा सो प्रतिज्ञापत्र, विनिमेयपत्र वा चेक भुक्तानी दिन इन्कार गरी अनादर गरेको मानिनेछ ।
६६. अनादरको सूचनाः विनिमेय अधिकारपत्र अस्वीकृतिद्वारा वा भुक्तानी दिन इन्कार गरी अनादर गरिएकोमा सो कुराको सूचना धारक वा त्यसप्रति उत्तरदायी हुने कुनै पक्षले सो अधिकारपत्रसँग सम्बन्धित सबै पक्षलार्ई दिनुपर्नेछ र तीमध्ये कुनै पक्षलार्ई यस्तो कुरा सूचित नगरिएको भए त्यस्तो पक्ष सो अधिकारपत्रप्रति उत्तरदायी हुनेछैन ।
तर यस दफामा लेखिएको कुनै कुराले प्रतिज्ञापत्र लेखिदिने व्यक्ति विनिमेयपत्र स्वीकार गर्ने व्यक्ति वा ड्रयीलार्ई अनादर भएको सूचना गर्न आवश्यक हुने छैन ।
६७. अनादरको सूचना दिने तरीकाः अनादरको सूचना जुन व्यक्तिलार्ई दिनुपर्ने हो, निजलार्ई वा निजको अधिकार प्राप्त अभिकर्तालार्ई वा निजको मृत्यु भएमा निजको हकवालालार्ई मौखिक वा लिखित रूपमा  दिन सकिनेछ । लिखित रूपमा सूचना दिंदा हुलाकद्वारा रजिष्टरी गरी जुनसुकै ढाँचामा दिन सकिनेछ । यस्तो सूचना विनिमेय अधिकारपत्र अनादर भएको कुराको अतिरिक्त सूचित गरिएको व्यक्ति कुन रूपमा उत्तरदायी हुने हो सो कुरा समेत स्पष्ट खुलार्ई मनासिब समयभित्र निजको कारोबार गर्ने वा बसोबास गर्ने स्थानमा दिनुपर्छ । हुलाकद्वारा रीतपूर्वक पठाएको सूचना कुनै कारणवश सम्बन्धित व्यक्ति कहाँ नपुगेमा सूचना नपठाएको भन्ने मानिने छैन ।
६८. अभिकर्ताले अनादरको सूचना गर्न पाउने समयः विनिमेय अधिकारपत्र प्रस्तुतीकरणको लागि कुनै अभिकर्ता मार्फत प्रस्तुत भएमा त्यस्तो अभिकर्ताले सम्बन्धित मुख्य पक्षलार्ई अनादरको सूचना गर्न धारकले पाए सरहको समय पाउनेछ ।
६९. सूचित गरिएको व्यक्तिको मृत्यु भएमाः विनिमेय अधिकारपत्र अनादर भएको सूचना गरिएको व्यक्तिको मृत्यु भएको रहेछ र सो कुराको जानकारी अनादरको सूचना दिने व्यक्तिलार्ई थाहा नभएमा निजले दिएको त्यस्तो सूचना अमान्य हुने छैन ।
७०. अनादरको सूचना दिननपर्ने अवस्थाः देहायको कुनै अवस्थामा अनादरको सूचना दिनु पर्ने छैनः–
(क) सूचना पाउनुपर्ने पक्षले आफ्नो व्यवहारद्वारा सूचना दिन नपर्ने गरेमा,
(ख) ड्रअरले भुक्तानी रोक्का गरेमा,
(ग) सूचना नगरेको कारणबाट पक्षलार्ई कुनै नोक्सानी नहुने भएमा,
(घ) स्वीकार गर्ने व्यक्ति आफैं ड्रअर भएमा,
(ङ) विनिमेय गर्न नसकिने प्रतिज्ञापत्र भएमा,
(च) सूचना पाउनुपर्ने पक्षले भर मग्दुर खोज्दा पनि फेला नपरेमा वा सूचना दिनुपर्ने व्यक्तिले आफ्नो गल्तीले बाहेक अन्य कुनै कारणवश सूचना दिन नसक्ने भएमा,
(छ) सूचना पाउनुपर्ने पक्षले अनादर भएको कुरा थाहा पाउँदा पाउँदै विनिमेय अधिकारपत्रको रकम बिना शर्त भुक्तानी दिन कबुल गरेमा ।
७१. अनादर भएको व्यहोरा नोटरी पब्लिकद्वारा जनाउन लगाउन (नोट गराउन) सकिनेः विनिमेय अधिकारपत्र भुक्तानी दिन इन्कार गरी वा स्वीकार नगरी अनादर भएमा धारकले सो कुरा मनासिब समयभित्र नोटरी पब्लिक समक्ष उजूर गरी सो पत्र वा त्यससाथ संलग्न कागजमा अनादर भएको व्यहोरा नोटरी पब्लिकद्वारा जनाउन लगाउन (नोट गराउन) सक्नेछ । यसरी जनाउन लगाउँदा अनादर भएको दिन र अनादर भएको कारण उल्लेख गर्नुपर्नेछ र विनिमेय अधिकारपत्र स्पष्ट रूपमा अनादर गरिएको नभई धारकले अनादर भएको मान्नाको कारण भएमा सो समेत स्पष्ट उल्लेख हुनुपर्नेछ ।
७२. अनादर भएको व्यहोरा प्रमिाणत गराई लिन सकिनेः दफा ७१ बमोजिम जनाई सकेपछि धारकले नोटरी पब्लिकबाट अनादर भएको व्यहोरा प्रमाणित गराई लिन सक्नेछ ।
७३. थप सुरक्षण मागेको व्यहोरा प्रमाणित गराई लिन सकिनेः विनिमेयपत्रको भुक्तानी अवधि पूरा हुनु अगावै विनिमेयपत्र स्वीकार गर्ने व्यक्ति ऋण तिर्न नसकी साहूको दामासाहि परेमा धारकले मनासिब समयभित्र नोटरी पब्लिक समक्ष उजूर गरी निजबाट थप सुरक्षण माग्न लगाउन सक्नेछ । यसरी थप सुरक्षण माग्दा नदिएमा मनासिब समयभित्र नोटरी पब्लिकबाट सो कुरा प्रमाणित गराइ लिनुपर्नेछ ।
७४. प्रमाणित गराउँदा समावेश हुनुपर्ने कुराहरूः अनादर भएको वा थप सुरक्षण दिन इन्कार गरेको व्यहोरा प्रमाणित गराई लिंदा देहायको विवरण समावेश हुनुपर्नेछः–
(क) विनिमेय अधिकारपत्र वा त्यसको प्रतिलिपि र त्यसमा लिखित वा मुद्रित सबै कुराहरू,
(ख) पक्ष वा विपक्षको नाम,
(ग) नोटरी पब्लिकले त्यस्ता व्यक्तिसित स्वीकृति वा भुक्तानी वा थप सुरक्षण मागेको विवरण, सो व्यक्तिले उत्तर दिएको भए त्यसको विवरण र उत्तर नदिएको भए सो नदिएको व्यहोरा खोजतलास गर्र्दा पनि फेला नपरेको भए सोही विवरण,
(घ) विनिमेय अधिकारपत्र अनादर गरिएको भए अनादर गरिएको स्थान र समय र थप सुरक्षण दिन इन्कार गरेको स्थान र समय ।
७५. प्रमाणित गराईएको सूचनाः कुनै विनिमेय अधिकारपत्र अनादर भएको व्यहोरा कुनै प्रचलित कानून अनुसार प्रमाणित गराउनुपर्ने भएमा अनादरको सूचना पठाउनुको सट्टा नोटरी पब्लिकद्वारा प्रमाणित गराई लिएको सूचना पठाउनु पर्नेछ । त्यस्तो सूचना प्रमाणित गर्ने नोटरी पब्लिकले पनि पठाउन सक्नेछ ।
७६. अस्वीकार गरी अनादर गरेमा भुक्तानी नदिएको भनी प्रमाणित गराई लिन सक्नेः ड्रयीको बसोबास गर्ने भनी उल्लेख गरिएको स्थान बाहेक अन्य कुनै स्थानमा भुक्तानी हुने गरी खिचिएको सबै विनिमेयपत्रहरू ड्रयीले अस्वीकार गरी अनादर गरेको भएमा ड्रयी समक्ष पुनः प्रस्तुत नगरिकनै भुक्तानी दिएन भनी भुक्तानी दिनुपर्ने स्थानमा प्रमाणित गराइ लिन  सकिनेछ ।
७७. विदेशी विनिमेयपत्र प्रमाणित गराइ लिनुपर्नेः कुनै विदेशी विनिमेयपत्र निष्कासन गरेको मुलुकको कानून अनुसार अनादर भएको व्यहोरा प्रमाणित गराई लिनुपर्ने भएमा त्यस्तो विदेशी विनिमेयपत्रको पनि अनादर भएको व्यहोरा नोटरी पब्लिकद्वारा प्रमाणित गराई लिनु पर्नेछ ।