परिच्छेद–९ विविध

परिच्छेद–९ विविध

९२. सम्मानको खातिर स्वीकृतिः विनिमयेपत्र स्वीकार गर्न इन्कार गरेको वा थप सुरक्षण दिन इन्कार गरिएको कुरा नोटरी पब्लिकद्वारा प्रमाणित गराइएकोमा सो विनिमेयपत्र प्रति उत्तरदायी नभएको कुनै व्यक्तिले धारकको स्वीकृति लिई विनिमेयपत्रका कुनै पक्षको सम्मानको खातिर त्यस्तो विनिमेयपत्र आफूले स्वीकार गर्न सक्नेछ ।
९३. सम्मानको खातिर स्वीकार गर्ने तरीकाः सम्मानको खातिर स्वीकार गर्न चाहने व्यक्तिले आफ्नो हस्ताक्षरले ड्रअर वा फलाना दरपीठ गर्ने व्यक्तिको सम्मानको खातिर स्वीकार गरेको भनी सम्बन्धित विनिमेयपत्रमै लेखी सहीछाप गर्नुपर्नेछ । त्यस्तो नाम उल्लेख नभएकोमा ड्रअरको सम्मानको खातिर स्वीकार गरेको मानिनेछ ।
९४. सम्मानको खातिर स्वीकार गर्नेको दायित्वः (१) ड्रयीले विनिमेयपत्रको भुक्तानी नदिएमा सम्मानको खातिर स्वीकार गर्नेले जसको सम्मानको खातिर स्वीकार गरेको हो सोभन्दा पछिका सबै पक्षहरूप्रति उत्तरदायी हुनुपर्नेछ । यसरी सम्मानको खातिर स्वीकार गर्नेले व्यहोर्नु परेको खर्च वा तत्सम्बन्धमा निजलार्ई हुन गएको हानी नोक्सानी जसको सम्मानको खातिर स्वीकार गरिएको हो, त्यस्ता पक्ष वा सोभन्दा अघिका पक्षहरूबाट भराई लिन पाउनेछ ।
तर सम्मानको खातिर  स्वीकार गर्ने व्यक्ति समक्ष विनिमेयपत्र प्रस्तुत नगरिएमा निज सो विनिमेयपत्रको लागि उत्तरदायी हुनेछैन ।
(२) विनिमेयपत्रको भुक्तानी मिति पूरा भएपछि ड्रयी समक्ष भुक्तानीको लागि प्रस्तुत गर्र्दा निजले भुक्तानी दिन इन्कार गरेमा र सो कुरा नोटरी पब्लिकद्वारा प्रमाणित गराइएकोमा मात्र सम्मानको खातिर स्वीकार गर्ने पक्ष उत्तरदायी हुनेछ ।
९५. सम्मानको खातिर भुक्तानी दिन सकिनेः (१) विनिमेयपत्रको भुक्तानी नदिएको कुरा नोटरी पब्लिकद्वारा प्रमाणित गराइएकोमा भुक्तानी दिनुपर्ने व्यक्तिको सम्मानको खातिर अन्य कुनै व्यक्तिले त्यसको भुक्तानी दिन सक्नेछ ।
तर यसरी भुक्तानी दिनुभन्दा अगाडि निज वा निजको  अभिकर्ताले फलानाको सम्मानको खातिर भुक्तानी दिएको भन्ने व्यहोरा नोटरी पब्लिकको अभिलेखमा जनाउन लगाउनु पर्नेछ ।
(२) उपदफा (१) बमोजिम भुक्तानी दिंदा भुक्तानी दिने पक्षले धारकको सम्पूर्ण अधिकार प्राप्त गर्नेछ र निजले जसको सम्मानको खातिर भुक्तानी गरेको हो उसबाट भुक्तानी दिएको रकम, त्यसको ब्याज र त्यस सम्बन्धमा भएको सबै खर्च समेत भराई लिन पाउनेछ ।
९६. वैकल्पिक ड्रयीले अनादर नगरेसम्म अनादर नमानिनेः  विनिमेयपत्रमा वा त्यसको दरपीठमा वैकल्पिक ड्रयीको नाम उल्लेख गरिएकोमा निजले अनादर नगरेसम्म विनिमेयपत्र अनादर गरिएको मानिने छैन ।
९७. प्रमाणित नगराइएको भएपनि स्वीकृति र भुक्तानी हुन सकिनेः नोटरी पब्लिकद्वारा अगावै प्रमाणित नगराइएको भए तापनि बैकल्पिक ड्रयीले विनिमेयपत्र स्वीकार गर्न र भुक्तानी दिन सक्नेछ ।
९८. विनिमेयपत्र विभिन्न प्रतिहरूमा खिच्न सक्नेः एउटै विनिमेयपत्र विभिन्न प्रति बनाई खिच्न सकिनेछ । प्रत्येक प्रतिमा सङ्ख्या र अर्को प्रतिमा भुक्तानी नभएसम्म मात्र त्यसको भुक्तानी पाउने भन्ने सर्त सहितको वाक्यांश राखिनु पर्नेछ । सबै प्रति मिलेर विनिमेयपत्रको एक सेट बन्नेछ र सम्पूर्ण सेटलार्ई एउटै विनिमेयपत्र मानिनेछ । त्यस्तो सेटको कुनै प्रतिको स्वीकृति वा भुक्तानी भैसकेपछि बाँकी प्रतिको पनि स्वीकृति वा भुक्तानी भैसकेको मानिनेछ ।
९९. विदेशी विनिमेय अधिकारपत्र सम्बन्धी व्यवस्थाः अन्यथा करार गरिएकोमा बाहेक कुनै विदेशी विनिमेय अधिकारपत्र निष्कासन गर्ने वा खिच्ने व्यक्तिको दायित्व सो विनिमेय अधिकारपत्र निष्कासन गर्ने वा खिच्ने व्यक्तिको दायित्व सो विनिमेय अधिकारपत्र निष्कासन गरिएको वा खिचिएको मुलुकको कानून अनुसार हुनेछ, त्यस्तै स्वीकार गर्ने र दरपीठ गर्ने व्यक्तिको दायित्व पनि सो अधिकारपत्र भुक्तानी हुने मुलुकको कानून अनुसार हुनेछ ।
१००. भुक्तानी हुने मुलुकको कानून बमोजिम हुने अवस्थाः विनिमेय अधिकारपत्र खिचिएको मुलुक, दरपीठ गरिएको मुलुक र भुक्तानी हुने मुलुक बेग्लाबेग्लै भएमा के कुरा गर्र्दा अनादर हुने र कुन अवस्थामा अनादरको सूचना गरिएको पर्याप्त हुने भन्ने कुरा भुक्तानी हुने मुलुकको काूननले व्यवस्था गरे बमोजिम हुनेछ ।
१०१. विदेशमा (लेखिएको वा खिचिएको) विनिमेय अधिकारपत्रको वैधताः विदेशमा लेखिएको, खिचिएको, स्वीकार गरिएको, दरपीठ गरिएको वा जारी गरिएको तर नेपाल कानून अनुसार रीत पुगेको विनिमेय अधिकारपत्र सम्बन्धमा विदेशी कानून अनुसार अवैध हुने किसिमको सम्झौता भएको प्रमाणित भएमा पनि नेपाल ……….. भित्र त्यस्तो अधिकारपत्रमा पछि गरिएको स्वीकृति वा दरपीठ वैध मानिनेछ ।
१०२. विदेशी कानून नेपाल कानून सरह मान्य हुने अवस्थाः नेपाल कानूनसित बाझिने भनी प्रमाणित नभएसम्म विनिमेय अधिकारपत्र सम्बन्धी विदेशी कानून प्रचलित नेपाल कानून सरह मानिनेछ ।
१०३. प्रमाणसम्बन्धी विशेष व्यवस्थाः अन्यथा प्रमाणित भएमा बाहेक देहायमा लेखिएका काम कुरा भए गरेको मानिनेछः–
(क) विनिमेय अधिकारपत्र लेखिएको, खिचेको, स्वीकार गरेको, दरपीठ गरेको, विनिमेय गरेको वा हस्तान्तरण गरेकोमा प्रचलित कानून बमोजिम सो भए गरेको मानिनेछ ।
(ख) विनिमेय अधिकारपत्रमा मिति लेखिएको भए सोही मितिमा सो खिचिएको वा निष्कासन गरिएको मानिनेछ ।
(ग) विनिमेय अधिकारपत्र हस्तान्तरण भएकोमा भुुक्तानी अवधि पूरा हुनु अगावै सो हस्तान्तरण भएको मानिनेछ ।
(घ) विनिमेयपत्र स्वीकार गरिएकोमा मनासिब समयभित्रै र भुक्तानी अवधी पूरा हुन अगावै सो स्वीकार गरिएको मानिनेछ ।
(ङ) विनिमेय अधिकारपत्रमा दरपीठ गरिएकोमा जुन रूपमा दरपीठ गरिएको छ, सोही मुताबिक दरपीठ गरिएको मानिनेछ ।
(च) विनिमेय अधिकारपत्रको धारकलार्ई नै रीतपूर्वकको धारक मानिनेछ ।
तर देहायको अवस्थामा रीतपूर्वकको धारक हुँ भन्ने कुरा प्रमाणित गर्ने भार धारक माथि नै हुनेछ ः–
(१) प्रचलित कानून अनुसार स्वामित्व भएको वा राखेको व्यक्तिबाट कुनै अपराध गरी वा जालसाजी गरी विनिमेय अधिकारपत्र प्राप्त गरेको भएमा,
(२) लेख्ने वा खिच्ने वा स्वीकार गर्ने व्यक्तिबाट कुनै अपराध गरी वा जालसाजी गरी वा गैरकानूनी तवरबाट विनिमेय अधिकारपत्र प्राप्त गरेको भएमा ।
(छ) अनादर गरिएको विनिमेय अधिकारपत्र सम्बन्धी मुद्दामा अनादर गरेको कुरा नोटरी पब्लिकद्वारा प्रमाणित गराइएको भए, त्यस्तो कुरालार्ई अनादर गरेको हो भन्ने अदालतले मान्नेछ ।
१०४. रीतपूर्वकको थिएन भनी भन्न नपाउने अवस्था ः विनिमेय अधिकारपत्र लेख्ने वा खिच्ने व्यक्तिले वा ड्रअरले र ड्रअरको सम्मानको खातिर स्वीकार गर्ने व्यक्तिले रीतपूर्वकको धारकद्वारा चलाईएको मुद्दामा त्यस्तो विनिमेय अधिकारपत्र शुरुमा नै रीतपूर्वक खिचिएको वा निष्कासन गरिएको थिएन भनी भन्न पाउने छैन ।
१०५. सहिछाप वा करार गर्ने योग्य थिएन भनी भन्न नपाउने अवस्थाः विनिमेय अधिकारपत्रमा दरपीठ गर्ने व्यक्तिले पछिल्लो धारकद्वारा चलाईएको मुद्दामा विनिमेय अधिकारपत्रमा उल्लिखित पूर्व पक्षहरूको सहिछाप वा निजहरू करार गर्ने योग्य थिएन भनी भन्न पाउने  छैन ।
१०६. नोटरी पब्लिकको नियुक्तिः नोटरी पब्लिकले गर्नुपर्ने काम गर्न नेपाल सरकारले नेपाल राजपत्रमा सूचाना प्रकाशित गरी नोटरी पब्लिक नियुक्ति गर्न वा सो काम गर्न कुनै अधिकृतलार्ई तोक्न सक्नेछ ।
१०६क.नोटरी पब्लिक सम्बन्धी व्यवस्थाः नोटरी पब्लिकको योग्यता, प्रमाणपत्र, आचरण, दस्तुर र नोटरी पब्लिक सम्बन्धी अन्य कार्यविधि तोकिएबमोजिम हुनेछन् ।
१०६ख.नोटरी पब्लिकलार्ई हटाउनेः नोटरी पब्लिकलार्ई तोकिएको अवस्थामा नेपाल सरकारले हटाउन सक्नेछ ।
१०७. क्षतिपूर्ति निर्धारणः विनिमेय अधिकारपत्र अनादर गरेको अवस्थामा धारक वा दरपीठ गरिएको व्यक्तिप्रति उत्तरदायी हुने पक्षले व्यहोर्नुपर्ने क्षतिपूर्तिको रकम निर्धारण गर्र्दा देहायबमोजिम गरी निर्धारण गरिनेछः–
(क)) विनिमेय अधिकारपत्रमा उल्लिखित रकमको अतिरिक्त सो अधिकारपत्र प्रस्तुत गर्दा, जनाउन लगाउँदा र प्रमाणित गराउँदा लागेको खर्च धारकले भराई लिन पाउनेछ ।
(ख) उत्तरदायी भएका दरपीठ गर्ने व्यक्तिले विनिमेय अधिकारपत्रको रकम भुक्तानी दिएमा सो रकम र त्यसको शोधभर्ना गरिने दिनसम्मको व्याज समेत सो दरपीठ गर्ने व्यक्तिले भराई लिन पाउनेछ ।
१०७क.सजायः बैङ्कमा आफ्नो निक्षेप छैन वा निक्षेप भए पनि पर्याप्त छैन भन्ने जानी जानी कुनै व्यक्तिले चेक काटी कसैलार्ई हस्तान्तरण गरेमा र त्यसरी हस्तान्तरण गरिएको चेक भुक्तानीको लागि सम्बन्धित बैङ्क समक्ष प्रस्तुत गर्र्दा पर्याप्त निक्षेप नभएको कारणबाट बैङ्कबाट चेक अनादर भएमा चेक काट्ने व्यक्तिबाट चेकमा उल्लेखित रकम र व्याज समेत धारकलार्ई भराई चेक काट्ने व्यक्तिलार्ई तीन महिनासम्म कैद वा तीन हजार रूपैयाँसम्म जरिवाना वा दुवै सजाय हुनेछ ।
१०८. हद म्यादः विनिमेय अधिकारपत्र सम्बन्धी मुद्दा सो गर्नुपर्ने कारण परेको मितिले पाँच वर्षभित्र दायर नगरेमा लाग्ने छैन ।
१०९. नियम बनाउने अधिकारः यस ऐनको उद्देश्य कार्यान्वित गर्न नेपाल सरकारले नियमहरू बनाउन सक्नेछ ।