परिच्छेद–२ योगदानमा आधारित सामाजिक सुरक्षा योजना सम्बन्धी व्यवस्था

परिच्छेद–२ योगदानमा आधारित सामाजिक सुरक्षा योजना सम्बन्धी व्यवस्था

३. योगदान नगरी सामाजिक सुरक्षा प्राप्त नहुने ः सामाजिक सुरक्षा योजनामा योगदान नगर्ने कुनै पनि
व्यक्तिले यस ऐन बमोजिमको सामाजिक सुरक्षा प्राप्त गर्ने छैन ।
४. योगदान जम्मा गर्नु पर्ने ः (१) प्रत्येक सूचीकृत रोजगारदातालेआफूले नियुक्त गरेको वा रोजगार सम्बन्ध
कायम भएकोप्रत्येक श्रमिकको योगदानयोग्य आयकोदफा ७ बमोजिमको योगदान र त्यस्तो योगदानमा
सूचीकृत रोजगारदाताले सोही दफा बमोजिम रकम थपी नियमित रूपमा कोषमा जम्मा गर्नु पर्नेछ ।
(२) उपदफा (१) बमोजिम योगदान जम्मा गर्दा श्रमिकको सूचीकरण भएको दिनदेखि
रोजगारीमा कायम रहेको अन्तिम दिनसम्मको गर्नु पर्नेछ ।
(३) कोषले अन्यथा तोकेकोमा बाहेक योगदान रकम जम्मा गर्दा मासिक रूपमा गर्नु पर्नेछ र
पूरा महिनाको योगदान गर्नु नपर्ने अवस्था भएमा दामासाहीका आधारमा गर्नु पर्नेछ ।
(४) योगदानयोग्य आय भुक्तान गर्नु पर्ने महिना समाप्त भएको पन्ध्र दिनभित्र उपदफा (१)
बमोजिमको योगदान कोषमा दाखिला हुने गरी जम्मा गर्नु पर्नेछ ।
(५) सरकारी सेवामा बहाल रहेको व्यक्ति वा सरकारी कोषबाट पारिश्रमिक पाउने व्यक्तिको
योगदानयोग्य आयमा तोकिए बमोजिमको योगदान कट्टी गरी सम्बन्धित कार्यालयले कोषमा जम्मा
गरिदिनेछ ।
५. अनौपचारिक क्षेत्रका श्रमिक तथा स्वरोजगारमा रहेका व्यक्ति सामाजिक सुरक्षा योजनामा सहभागी हुन
सक्ने ः (१) अनौपचारिक क्षेत्रका श्रमिक तथा स्वरोजगारमा रहेका व्यक्तिले समितिको सिफारिसमा
मन्त्रालयले नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशन गरी तोके बमोजिमको योगदान कोषमा जम्मा गरी
सामाजिक सुरक्षा योजनामा सहभागी हुन सक्नेछ ।
(२) अनौपचारिक क्षेत्रका श्रमिक तथा स्वरोजगारमा रहेको व्यक्तिलाई सामाजिक सुरक्षा
योजनामा प्रोत्साहन गर्न त्यस्तो व्यक्तिले सामाजिक सुरक्षा योजनामा गरेको योगदानको आधारमा तोकिए
बमोजिमको रकम नेपाल सरकारले कोषमा जम्मा गरिदिनेछ ।

(३) कोषले अनौपचारिक क्षेत्रको श्रमिक तथा स्वरोजगारमा रहेकोव्यक्तिलाई सामाजिक सुरक्षा
योजनामा सहभागी गराउनेप्रयोजनको लागि सहकारी संस्था वा संघ, सामुदायिक वा अन्य व्यावसायिक
संघ संस्थासँग सहकार्य गर्न सक्नेछ ।
(४) कोषले अनौपचारिक क्षेत्रका श्रमिक तथा स्वरोजगारमा रहेका व्यक्तिको सामाजिक सुरक्षाको
लागि तोकिए बमोजिमका सामाजिक सुरक्षा योजना सञ्चालन गर्न सक्नेछ ।
६. सामाजिक सुरक्षा योजना छनौट गर्न सक्ने ः (१) अनौपचारिक क्षेत्रका श्रमिक तथा स्वरोजगारमा रहेका
व्यक्तिले योगदानको आधारमा कुनै एक वा एक भन्दा बढी सामाजिक सुरक्षा योजनामा सहभागी हुने
गरी छनौट गर्न सक्नेछ ।
(२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि कोषले अन्यथा व्यवस्था गरेकोमा
बाहेक कुनै पनि श्रमिक वा स्वरोजगारमा रहेका व्यक्तिलेयस ऐन बमोजिम कोषले सञ्चालन गरेको कुनै
सामाजिक सुरक्षा योजनामा सहभागी हुने र कुनैमा नहुने गरी सामाजिक सुरक्षा योजना छनौट गर्न
पाउने छैन ।
७. योगदानको दरः (१) सूचीकृत रोजगारदाताले आफ्नो तर्फबाट वा योगदानकर्ताको योगदानयोग्य आयबाट
गर्नु पर्ने योगदानको दर समितिको सिफारिसमा मन्त्रालयले नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशन गरी तोके
बमोजिम हुनेछ ।
(२) सामाजिक सुरक्षा योजनामा सहभागी भएका श्रमिक र स्वरोजगारमा रहेको व्यक्तिको संख्या,
मुद्रास्फिति, कोषको आर्थिक अवस्था, सामाजिक सुरक्षा योजनाको संख्याको आधारमा उपदफा (१)
बमोजिमको योगदानको दरमा समितिको सिफारिसमा मन्त्रालयले नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशन गरी
थपघट वा हेरफेर गर्न सक्नेछ ।
८. पारिश्रमिक नपाएको अवधिको योगदान सम्बन्धी व्यवस्था ः (१) कुनै श्रमिकले कुनै कारणले पारिश्रमिक
नपाउने अवस्था श्रृजना भई नियमित रुपमा कोषमा जम्मा गर्नु पर्ने योगदान जम्मा गर्न नसक्ने भएमा
त्यस्तो श्रमिकको बढीमा तीन महिनासम्म निजले जम्मा गर्नु पर्ने योगदान सम्बन्धित सूचीकृत
रोजगारदाताले कोषमा जम्मा गरिदिनु पर्नेछ ।
(२) उपदफा (१) बमोजिम जम्मा गरिदिएको योगदानबापतको रकम सूचीकृत रोजगारदाताले
सम्बन्धित श्रमिकले पाउने पारिश्रमिक, भत्ता वा अन्य सुविधाबाट तोकिए बमोजिम कट्टा गरी लिन
सक्नेछ ।
९. योगदान रकम असुली ः (१) सूचीकृत रोजगारदाताले दफा ४ मा उल्लिखित अवधिभित्र योगदान
बापतको रकम कोषमा जम्मा नगरेमा योगदान रकमको दश प्रतिशत व्याजसहित योगदान रकम
सम्बन्धित रोजगारदाताबाट कोषले असूल उपर गर्नेछ ।
(२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि कुनै सूचीकृत रोजगारदाताले दफा ४
मा उल्लिखित अवधिभित्र कोषमा जम्मा गर्नु पर्ने योगदान काबुबाहिरको परिस्थिति सृजना भई जम्मा गर्न
नसकेको कारण र आधार खोली तीस दिनभित्र त्यस्तो योगदानको रकम दाखिला गर्न निवेदन दिन
सक्नेछ ।
(३) उपदफा (२) बमोजिमको निवेदनमा उल्लिखित आधार र कारण मनासिब देखिएमा कोषले
सूचीकृत रोजगारदातालाई लाग्ने व्याज रकममा आंशिक वा पूरै छुट दिई योगदान रकम कोषमा दाखिला
गर्न अनुमति दिन सक्नेछ ।
(४) यस ऐन बमोजिम योगदान रकम नबुझाउने सूचीकृत रोजगारदातालाई त्यस्तो योगदान
रकम नबुझाएसम्म देहायको कुनै वा सबै कारबाही गर्न कार्यकारी निर्देशकले सम्बन्धित निकायमा लेखी
पठाउन सक्नेछ ः–
(क) बैङ्क तथा वित्तीय संस्थामा रहेको खाता रोक्का राख्न,
(ख) सम्बन्धित व्यक्ति वा संस्थाको चल अचल सम्पत्ति रोक्का राख्न,
(ग) प्रचलित कानून बमोजिम पाउने छुट सहुलियत निलम्बन गर्न वा रोक्का राख्न,
(घ) सम्बन्धित व्यक्ति वा संस्थाको नाममा रहेको अनुमतिपत्र वा इजाजतपत्र निलम्बन
गर्न,
(ङ) सम्बन्धित व्यक्तिको राहदानी रोक्का राख्न ।
(५) उपदफा (४) बमोजिम लेखी आएमा सम्बन्धित निकायले पन्ध्र दिनभित्र सो विषयमा
आवश्यक प्रक्रिया शुरु गर्नु पर्नेछ ।
१०. सामाजिक सुरक्षा योजना सञ्चालन गर्ने ः (१) कोषले यस ऐनको अधीनमा रही देहायका सामाजिक
सुरक्षा योजनाहरु सञ्चालन गर्नेछ ः–
(क) औषधि उपचार तथा स्वास्थ्य सुरक्षा योजना,
(ख) मातृत्व सुरक्षा योजना,
(ग) दुर्घटना सुरक्षा योजना,
(घ) अशक्तता सुरक्षा योजना,
(ङ) वृद्ध अवस्था सुरक्षा योजना,
(च) आश्रित परिवार सुरक्षा योजना,
(छ) बेरोजगार सहायता योजना,
(ज) कोषले तोकेका अन्य सामाजिक सुरक्षा योजना ।
(२) कोषले नेपाल सरकारले तोकेको प्राथमिकताको आधारमा सामाजिक सुरक्षा योजना
सञ्चालन गर्नेछ ।
(३) कोषले उपदफा (१) बमोजिमका सामाजिक सुरक्षा योजना चरणवद्ध रूपमा सञ्चालन गर्न
सक्नेछ ।
(४) कोषमा तोकिए बमोजिमको अवधिसम्म योगदान गर्ने योगदानकर्तालाई निजको योगदानको
अनुपातमा तोकिए बमोजिमको सामाजिक सुरक्षा योजनामा समावेश गरिनेछ ।
११. फरक फरक सामाजिक सुरक्षा योजना सञ्चालन गर्न सक्ने ः (१) कोषले सामाजिक सुरक्षा योजनामा
सहभागी योगदानकर्ताको कामको प्रकृति र आवश्यकताका आधारमा फरक फरक प्रकृतिको सामाजिक
सुरक्षा योजना सञ्चालन गर्न सक्नेछ ।
(२) उपदफा (१) मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनि एकै प्रकृतिका वा समान
योगदानकर्तालाई फरक फरक लाभ हुने गरी कुनै सुरक्षा योजना सञ्चालन गरिने छैन ।
१२. छुट्टाछुट्टै खाता राख्नु पर्ने ः (१) प्रत्येक सामाजिक सुरक्षा योजनाको निमित्त छुट्टाछुट्टै खाता राख्नु पर्नेछ ।
(२) कुनै एक सुरक्षा योजनाको खातामा रहेको रकम अर्को सुरक्षा योजनाको लागि प्रयोग गर्न
सकिने छैन ।
(३) उपदफा (१) बमोजिमको खातामा जम्मा गरिने रकम, गरिने खर्च, खाता सञ्चालन तथा
अन्य व्यवस्था तोकिए बमोजिम हुनेछ ।
१३. सामाजिक सुरक्षा योजनामा सहभागी भएको मानिने ः (१) सामाजिक सुरक्षा योजनामा योगदान गरेको
योगदानकर्ता कोषमा सूचीकरण भएको दिनदेखि निज कोषले सञ्चालन गर्ने सामाजिक सुरक्षा योजनामा
सहभागी भएको मानिनेछ ।
(२) उपदफा (१) बमोजिम सामाजिक सुरक्षा योजनामा सहभागी भएको योगदानकर्ता तथा
तोकिएको आधारमा निजको आश्रित परिवारलेसामाजिक सुरक्षा योजना बमोजिमको सुविधा प्राप्त गर्नेछ

१४. सुविधा भुक्तानी दिने ः (१) कोषले सामाजिक सुरक्षा योजनामा सहभागी भएको योगदानकर्तालाई
सम्बन्धित सुरक्षा योजनामा तोकिए बमोजिमको सुविधाको भुक्तानी गर्नेछ ।
(२) उपदफा (१) बमोजिमको सुविधा प्राप्त गर्नु अगावै सुरक्षा योजनामा सहभागी भएको कुनै
योगदानकर्ताको मृत्यु भएमा वा प्रचलित कानूनमा तोकिएको अवधिसम्म पनि जीवित रहेको यकिन
नभएमा निजले पाउने सुविधा निजले कसैलाई इच्छाएको भए त्यस्तो इच्छाइएको व्यक्तिलाई र निजले
कसैलाई पनि इच्छाएको नभएमा निजको आश्रित परिवारलाई त्यस्तो सुविधा भुक्तानी गर्नुपर्नेछ ।
(३) उपदफा (१) वा (२) बमोजिम सुविधा भुक्तान गर्दा कोष मार्फत वा योगदान सङ्कलन गरेको
संस्था वा निकायमार्फत वा निजले सेवा सुविधा प्राप्त गरेको संस्थामार्फत वा समितिले तोकेको अन्य
उपयुक्त माध्यमबाट योगदानकर्ता वा निजको आश्रित परिवारले भुक्तानी पाउने गरी गर्नु पर्नेछ ।
१५. सुविधाको निलम्बन तथा समाप्ति ः यस ऐन बमोजिम योगदानकर्ताले पाउने सुविधाको निलम्बन तथा
समाप्ति तोकिए बमोजिम हुनेछ ।
१६. असुल उपर गरिने ः (१) सामाजिक सुरक्षा योजनामा सहभागी नभएको व्यक्तिले यस ऐन बमोजिम
सुविधा प्राप्त गरेको वा यस ऐन बमोजिम पाउनु पर्ने सुविधा भन्दा बढी सुविधा कसैले प्राप्त गरेको
व्यहोरा कुनै किसिमबाट जानकारी हुन आएमा त्यस्तो व्यक्तिबाट सो रकम कोषले तोकिए बमोजिम
असुल उपर गर्नेछ ।
(२) उपदफा (१) बमोजिम असुल भएको रकम कोषमा जम्मा गर्नु पर्नेछ ।
१७. कोषले आदेश दिन सक्ने ः (१) कुनै रोजगारदाता यस ऐन बमोजिम तोकिएको अवधिभित्र कोषमा
सूचीकरण नभएमा वा रोजगारदाताले नियुक्त गरेको वा निजसँग रोजगार सम्बन्ध कायम भएको
श्रमिकलाई कोषमा सूचीकरण नगरेमा कोषले त्यस्तो रोजगारदातालाई देहाय बमोजिम आदेश दिन
सक्नेछ ः–
(क) तत्काल कोषमा सूचीकरण हुन र आफुले नियुक्त गरेको वा रोजगार सम्बन्ध कायम
गरेकोश्रमिकलाई कोषमा सूचीकरण गराउन,
(ख) त्यस्तो रोजगारदाता र श्रमिकबीच रोजगार सम्बन्ध कायम भएको मितिदेखिको यस
ऐन बमोजिम जम्मा गर्नु पर्ने योगदान र दफा ९ बमोजिम लाग्नेव्याज समेत कोषमा
दाखिल गर्न, वा
(ग) रोजगारदाता र श्रमिकबीच रोजगार सम्बन्ध समाप्त भइसकेको अवस्था देखिएमा
रोजगार सम्बन्ध कायम रहेको अवधिको श्रमिकले यस ऐन बमोजिम पाउनु पर्ने सुविधा
बराबरको रकम तोकिएकोअवधिभित्र सम्बन्धित श्रमिकलाई उपलब्ध गराउन ।
(२) उपदफा (१) को खण्ड (ग) बमोजिम रोजगारदाताले सामाजिक सुरक्षाबापतको रकम
श्रमिकलाई उपलब्ध नगराएमा कोषले त्यस्तो रकम असुल उपर गरी सम्बन्धित श्रमिकलाई प्रदान गर्नेछ

१८. सामाजिक सुरक्षा योजना सम्बन्धी अन्य व्यवस्था ः (१) यस परिच्छेदमा अन्यत्र जुनसुकै कुरा लेखिएको
भए तापनि नियमित प्रकृतिको आय आर्जनमा संलग्न नरहेको तोकिएको श्रमशक्तिलाई सामाजिक सुरक्षा
योजनामा सहभागी गराउने प्रयोजनको लागि नेपाल सरकारले तोकिए बमोजिमको योगदान त्यस्तो
श्रमशक्तिको नाममा कोषमा जम्मा गरिदिन सक्नेछ ।
(२) उपदफा (१) बमोजिम नेपाल सरकारले जम्मा गरेको योगदानको आधारमा त्यस्तो श्रमशक्ति
तोकिएको सामाजिक सुरक्षा योजनामा सहभागी हुनेछ ।