भाग ६ – राजपरिषद्

भाग ६ – राजपरिषद्

३४. राजपरिषद्ः (१) श्री ५ बाट यस संविधान बमोजिम एक राजपरिषद् गठन गरिबक्सनेछ जसको कामयस संविधानमा लेखिए बमोजिम हुनेछ ।

(२) राजपरिषद्‌मा देहायबमोजिमका सदस्यहरू रहनेछन्ः –(क) श्री ५ बाट तोकिबक्सेका राजपरिवारका सदस्यहरू

(ख) प्रधानमन्त्री – पदेन सदस्य;

(ग) प्रधान न्यायाधिश – पदेन सदस्य;

(घ) प्रतिनिधि सभाको सभामुख – पदेन सदस्य;

(ङ) राष्ट्रिय सभाको अध्यक्ष – पदेन सदस्य;

(च) राजपरिषद्को स्थायी समितिको सभापति – पदेन सदस्य;

(छ) उप–प्रधानमन्त्री – पदेन सदस्य;

(ज) मन्त्रीहरू – पदेन सदस्य;

(झ) प्रतिनिधि सभामा विपक्षी दलको नेता – पदेन सदस्य;

(ञ) अतिरथी – पदेन सदस्य;

(ट) बडा गुरूज्यू – पदेन सदस्य;

(ठ) प्रधान सेनापति – पदेन सदस्य;

(ड) मुख्य साहेबज्यू – पदेन सदस्य;

(ढ) अख्तियार दुरूपयोग अनुसन्धान आयोगको प्रमुख आयुक्त – पदेन सदस्य;

(ण) महालेखा परीक्षक – पदेन सदस्य;

(त) लोक सेवा आयोगको अध्यक्ष – पदेन सदस्य;

(थ) प्रमुख निर्वाचन आयुक्त – पदेन सदस्य;

(द) महान्यायाधिवक्ता – पदेन सदस्य;

(ध) मुख्य चौतरिया – पदेन सदस्य;

(न) श्री ५ को प्रमुख सचिव वा सचिव – पदेन सदस्य;

(प) श्री ५ को सरकारको मुख्य सचिव – पदेन सदस्य;

(फ) प्रहरी महानिरीक्षक – पदेन सदस्य; र

(ब) श्री ५ बाट राष्ट्रिय जीवनका विभिन्न क्षेत्रमा ख्याति प्राप्त गरेका वा विशेषसेवा गरेका व्यक्तिहरू मध्येबाट राजपरिषद्को सदस्यताको लागि उपयुक्तसम्झिबक्सी तोकिबक्सेका अन्य सदस्यहरू ।

(३) श्री ५ बाट उपधारा (२) को खण्ड (क) र (ब) बमोजिम तोकिबक्सेका सदस्यहरू मौसुफको इच्छाअनुसारको अवधिसम्म बहाल रहनेछन् ।(४) श्री ५ बाट बक्सेको आदेशानुसार राजपरिषद्को बैठक बोलाइनेछ र मौसुफ उपस्थित होइबक्सेमा मौसुफबाट सभापतिको आसन ग्रहण गरिबक्सनेछ । मौसुफको अनुपस्थितिमा श्री ५ युवराजाधिराज अठार वर्ष पुगिबक्सेको रहेछ भने श्री ५ युवराजाधिराजबाट र श्री ५ युवराजाधिराज अठार वर्ष नपुगिबक्सेकोमा वा श्री ५ युवराजाधिराज अनुपस्थित भइबक्सेको अवस्थामा श्री ५ बाटतोकिबक्सेको व्यक्तिबाट र त्यसरी नतोकिबक्सेमा राजपरिषद् स्थायी समितिका सभापतिबाट बैठकको सभापतित्व गरिनेछ ।

(५) देहायका अवस्थामा राजपरिषद् स्थायी समितिको सभापतिले राजपरिषद्को बैठकबोलाउनेछ र निजकै सभापतित्वमा बैठक संचालन हुनेछः –(क) श्री ५ को स्वर्गारोहण भएमा वा मौसुफबाट राजगद्दी परित्याग गरिबक्सेको घोषणा गरिबक्सिएमा,

(ख) श्री ५ मानसिक वा शारीरिक अशक्तावस्थाले गर्दा कार्यभार बहन गर्नअसमर्थ होइबक्सेको छ भनी राजपरिषद्को सम्पूर्ण सदस्य संख्याको कम्तिमाएक–चौथाइ सदस्यहरूले हस्ताक्षर गरी माग गरेमा ।

(६) श्री ५ को उत्तराधिकारीको राज्यरोहणको घोषणा उपधारा (५) को खण्ड (क) कोअवस्थामा बोलाइएको राजपरिषद्को बैठकले राजगद्दी–उत्तराधिकार सम्बन्धी कानून, रीत रपरम्पराअनुसार गर्नेछ र श्री ५ को उमेर अठार वर्षभन्दा कम भएमा श्री ५ बाट बनाइबक्सेको नियमको अधीनमा रही राज्यसहायक वा राज्यसहायक परिषद्को पनि घोषणा गर्नेछ ।तर यस उपधाराबमोजिम घोषणा भएको राज्यसहायक वा राज्यसहायक परिषद् श्री ५ अठारवर्ष पुगिबक्सेपछि कायम रहने छैन ।

(७) श्री ५ मानसिक वा शारीरिक रूपमा अशक्त भइबक्सेको हो वा होइन भन्ने निर्णय गर्न उपधारा (५) को खण्ड (ख) बमोजिम बोलाइएको राजपरिषद्को बैठकले, सम्पूर्ण सदस्य संख्याको दुई–तिहाइ बहुमतबाट हो भनी निर्णय गरेमा, श्री ५ युवराजाधिराज अठार वर्ष पुगिबक्सेको रहेछ भनेमौसुफलाई राज्यसहायक घोषणा गर्नेछ र अन्य अवस्थामा श्री ५ बाट बनाइबक्सेको नियमकोअधीनमा रही राज्यसहायक वा राज्यसहायक परिषद्को घोषणा गर्नेछ ।

तर श्री ५ को स्वर्गारोहण भएमा वा मौसुफबाट राजगद्दी परित्याग गरिबक्सेमा वा पुनःराजकीय कार्यभार बहन गर्न समर्थ होइबक्सन्छ भनी मौसुफबाट राजपरिषद्लाई सूचना बक्सेमा श्री५ बाट बनाइबक्सेको नियमको अधीनमा रही यस उपधाराबमोजिम घोषणा गरिएको राज्यसहायक वाराज्यसहायक परिषद् कायम रहने छैन ।

(८) श्री ५ वा मौसुफका उत्तराधिकारीको हितको प्रतिकूल कुनै निर्णय गर्ने वा स्वीकृति प्रदानगर्ने अधिकार उपधारा (६) र (७) बमोजिम घोषणा गरिएको राज्यसहायक वा राज्यसहायक परिषद्लाई हुने छैन ।

(९) श्री ५ का उत्तराधिकारीलाई राजगद्दीको अधिकार प्रयोग गरिबक्सन उपधारा (६) र (७)मा लेखिएको कुनै कुराले त्यस्तो घोषणा जारी नभए पनि बाधा पुर्‍याउने छैन ।

(१०) राजपरिषद्को कुनै पनि बैठकमा सदस्यहरू मध्येबाट केही अनुपस्थित रहे पनि काम चालू रहनेछ यदिः–

(क) सूचना जारी हुने दिनसम्ममा भएका सबै सदस्यलाई बैठक हुने सूचनापठाएको छ भने; र

(ख) सदस्य संख्याको कम्तिमा एक–तिहाइ सदस्य उपस्थित रहेछन् भने ।

(११) राजपरिषद्ले आफ्नोे कार्य व्यवस्थित गर्न आवश्यक नियमहरू बनाउन सक्नेछ । त्यसरी नियमहरू नबनेसम्म श्री ५ बाट बनाइबक्सेको नियमद्वारा व्यवस्थित हुनेछ ।

(१२) श्री ५ बाट निर्धारित गरिबक्सेबमोजिम राजपरिषद्का सदस्यहरूले शपथ लिनेछन् ।

(१३) श्री ५ बाट राजपरिषद्को सचिव नियुक्त गरिबक्सनेछ ।

(१४) श्री ५ बाट राजपरिषद्का सदस्यहरू मध्येबाट एकजना सभापति र देहायका पदेनसदस्यहरू समेत पन्ध्रजनासम्मको राजपरिषद् स्थायी समितिको गठन गरिबक्सनेछः

(क) प्रधान मन्त्री,

(ख) प्रधान न्यायाधीश,

(ग) प्रतिनिधि सभाको सभामुख,

(घ) राष्ट्रिय सभाको अध्यक्ष,

(ङ) बडागुरूज्यू, र

(च) प्रधान सेनापति ।

(१५) पदेन सदस्यबाहेक राजपरिषद् स्थायी समितिको सभापति र सदस्यहरूको पदावधिनियुक्तिका मितिले चार वर्षको हुनेछ । निजहरूको पुनर्नियुक्ति हुन सक्नेछ ।

(१६) देहायका अवस्थामा राजपरिषद् स्थायी समितिको सभापति र सदस्यहरूको पद रिक्तभएको मानिनेछः–

(क) निजको मृत्यु भएमा,

(ख) श्री ५ बाट निजलाई हटाइबक्सेमा,

(ग) श्री ५ समक्ष निजले लिखित राजीनामा चढाई मौसुफबाट स्वीकृत भएमा,

(घ) उपधारा (१५) बमोजिम निजको पदावधि पूरा भएमा ।

(१७) राजपरिषद् स्थायी समितिको सभापति र सदस्यहरूमा नियुक्ति हुनको लागि देहाय बमोजिम हुनुपर्नेछ ।
(क) पचास वर्ष पूरा भएको,
(ख) कुनै कानूनले अयोग्य नभएको ।

(१८) राजपरिषद् स्थायी समितिको काम, कर्तव्य र अधिकार देहायबमोजिम हुनेछः–
(क) श्री ५ बाट चाहिबक्सेका विषयहरूमा परामर्श चढाउने, र
(ख) श्री ५ बाट तोकिबक्से बमोजिमका राजपरिवार सम्बन्धी काम गर्ने ।

(१९) यस धाराको अधीनमा रही राजपरिषद् स्थायी समितिले आफ्नोे कार्य व्यवस्थित गर्न आवश्यक नियमहरू बनाउन सक्नेछ । सो नियम श्री ५ बाट स्वीकृत नभएसम्म मौसुफबाट बनाई बक्सेको नियमद्वारा व्यवस्थित हुनेछ ।

(२०) राजपरिषद् स्थायी समितिका सभापति एवं सदस्यहरूको पारिश्रमिक श्री ५ बाट तोकिबक्सेबमोजिम हुनेछ ।

(२१) राजपरिषद् स्थायी समितिको बैठक सभापतिले बोलाउने छ । त्यस्तो बैठकमा कुनै कुरामाथि छलफल गर्दा राजपरिषद्का अन्य सदस्यहरूलाई पनि सम्मिलित गराउन सकिनेछ ।

(२२) राजपरिषद्को सचिवले राजपरिषद् स्थायी समितिको पनि सचिव भई कार्य गर्नेछ ।

(२३) राजपरिषद् स्थायी समितिका सदस्यहरूले श्री ५ बाट निर्धारित गरिबक्से बमोजिम शपथ ग्रहण गर्नेछन् ।