भाग ७ – कार्यपालिका

भाग ७ – कार्यपालिका

३५. कार्यकारिणी अधिकारः (१) नेपाल अधिराज्यको कार्यकारिणी अधिकार यो संविधान र अन्य कानूनबमोजिम श्री ५ र मन्त्रिपरिषद्‌मा निहित हुनेछ ।
(२) श्री ५ बाट मात्र वा मौसुफको स्वविवेकमा वा अन्य कुनै निकाय वा पदाधिकारीको सिफारिसमा गरिबक्सने भनी किटानीसाथ व्यवस्था भएकोमा बाहेक यो संविधानबमोजिम श्री ५ बाट गरिबक्सने सबै कार्यहरू मन्त्रिपरिषद्को सल्लाह र सम्मतिबाट गरिबक्सनेछ । यस्तो सल्लाह र सम्मति प्रधानमन्त्री मार्फत जाहेर हुनेछ ।
(३) यो संविधान र अन्य कानूनको अधीनमा रही नेपाल अधिराज्यको शासन व्यवस्थाको सामान्य निर्देशन, नियन्त्रण र सञ्चालन गर्ने अभिभारा मन्त्रिपरिषद्उपर हुनेछ ।
(४) श्री ५ को नाममा यो संविधान र अन्य कानूनबमोजिम हुनुपर्ने काम बाहेक अरू सबै कार्यकारिणी कामहरू श्री ५ को सरकारको नाममा हुनेछ ।

(५) श्री ५ को नाममा यो संविधान र अन्य कानून बमोजिम हुनु पर्ने निर्णय वा आदेश रतत्सम्बन्धी अधिकारपत्र मौसुफको स्वविवेकमा बनाइबक्सेको नियमबमोजिम प्रमाणित गरिनेछ ।उपधारा (४) बमोजिम श्री ५ को सरकारको नाममा हुने निर्णय वा आदेश र तत्सम्बन्धी अधिकारपत्र श्री ५ बाट स्वीकृत गरिबक्सेको नियमबमोजिम प्रमाणित गरिनेछ ।

(६) श्री ५ मा यस संविधान बमोजिम मन्त्रिपरिषद् वा अन्य कुनै निकाय वा पदाधिकारीले कुनैसल्लाह वा सिफरिस चढाएको छ वा छैन वा के कस्तो सल्लाह वा सिफरिस चढाएको छ भन्ने प्रश्नकुनै पनि अदालतमा उठाउन पाइने छैन ।

३६. मन्त्रिपरिषद्को गठनः (१) श्री ५ बाट प्रतिनिधि सभामा बहुमत प्राप्त संसदीय दलको नेतालाई प्रधानमन्त्री नियुक्त गरिबक्सनेछ र निजकै अध्यक्षतामा मन्त्रिपरिषद्को गठन गरिबक्सनेछ ।

(२) मन्त्रिपरिषद्‌मा प्रधानमन्त्रीका अतिरिक्त आवश्यकता अनुसार उप–प्रधानमन्त्री र अन्यमन्त्रीहरू रहनेछन् ।

(३) श्री ५ बाट प्रधानमन्त्रीको सिफारिसमा संसदका सदस्यहरू मध्येबाट आवश्यता अनुसारउप–प्रधानमन्त्री र अन्य मन्त्रीहरू नियुक्त गरिबक्सनेछ ।

(४) प्रधानमन्त्री र अन्य मन्त्रीहरू प्रतिनिधि सभाप्रति सामूहिक रूपमा उत्तरदायी हुनेछन् र मन्त्रीहरू आफ्नो मन्त्रालयको कामका लागि व्यक्तिगत रूपमा प्रधानमन्त्री र प्रतिनिधि सभाप्रति उत्तरदायी हुनेछन् ।

(५) देहायका अवस्थामा प्रधानमन्त्री आफ्नोे पदबाट मुक्त हुनेछः–

(क) श्री ५ समक्ष निजले पेश गरेको लिखित राजीनामा मौसुफबाट स्वीकृतभएमा; वा

(ख) प्रतिनिधि सभाको सम्पूर्ण सदस्य संख्याको बहुमतले धारा ५९ बमोजिम निजको विरूद्ध पारित गरेको अविश्वासको प्रस्तावअनुसार श्री ५ बाटनिजलाई पदमुक्त गरिबक्सेमा; वा

(ग) निज प्रतिनिधि सभाको सदस्य नरहेमा; वा

(घ) निजको मृत्यु भएमा ।

(६) उपप्रधानमन्त्री वा अन्य मन्त्री देहायका अवस्थामा आफ्नोे पदबाट मुक्त हुनेछन्ः –

(क) श्री ५ समक्ष निजले प्रधानमन्त्री मार्फत पेश गरेको लिखत राजीनामा मौसुफबाट स्वीकृत भएमा; वा

(ख) उपधारा (५) अनुसार प्रधानमन्त्री आफ्नोे पदबाट मुक्त भएमा; वा

(ग) निज संसद्को सदस्य नरहेमा; वा

(घ) श्री ५ बाट प्रधानमन्त्रीको सिफारिसमा निजलाई पदबाट मुक्त गरिबक्सेमा;वा

(ङ) निजको मृत्यु भएमा ।७) उपधारा (५) बमोजिम प्रधानमन्त्री आफ्नोे पदबाट मुक्त भए पनि अर्को मन्त्रिपरिषद् गठननभएसम्म मन्त्रिपरिषद्ले कार्य सञ्चालन गरी रहनेछ ।

तर प्रधानमन्त्रीको मृत्यु भएमा नयाँ प्रधानमन्त्रीको नियुक्ति नभए सम्मको लागि श्री ५ बाटउप–प्रधानमन्त्री वा वरिष्ठ मन्त्रीलाई प्रधानमन्त्रीको रूपमा कार्य सञ्चालन गर्न तोकिबक्सनेछ ।

३७. राज्य मन्त्री र सहायक मन्त्रीः (१) श्री ५ बाट प्रधानमन्त्रीको सिफरिसमा संसदका सदस्यहरूमध्येबाट राज्य मन्त्री नियुक्त गरिबक्सनेछ ।

(२) श्री ५ बाट कुनै मन्त्रीलाई निजको कार्यभार सञ्चालनमा सहायता गर्न प्रधानमन्त्रीकोसिफारिसमा संसदका सदस्यहरू मध्येबाट सहायक मन्त्री नियुक्त गरिबक्सनेछ ।

(३) धारा ३६ को उपधारा (६) मा मन्त्रीका सम्बन्धमा उल्लिखित कुराहरू राज्य मन्त्री रसहायक मन्त्रीको हकमा पनि लागू हुनेछन् ।

३८. संसदको सदस्य नभएको व्यक्ति मन्त्री हुनेः धारा ३६ र ३७ मा जुनसुकै कुरा लेखिएको भए तापनिसंसदको कुनै सदनको सदस्य नभएको कुनै व्यक्तिलाई उपप्रधानमन्त्री, मन्त्री, राज्य मन्त्री वा सहायकमन्त्रीमा नियुक्त गर्न सकिनेछ ।

तर त्यस्तो उपप्रधानमन्त्री, मन्त्री, राज्यमन्त्री वा सहायक मन्त्रीले नियुक्त भएको मितिले छमहिनाभित्र संसदको सदस्यता प्राप्त गर्नु पर्नेछ ।

३९. पारिश्रमिक तथा अन्य सुविधाहरूः प्रधानमन्त्री, उपप्रधानमन्त्री, मन्त्री, राज्यमन्त्री र सहायकमन्त्रीहरूको पारिश्रमिक र अन्य सुविधाहरू ऐनद्वारा निर्धारित हुनेछ । सोबमोजिम ऐनद्वारा निर्धारित नभएसम्म श्री ५ बाट नियम बनाई तोकिबक्सेबमोजिम हुनेछ ।

४० शपथशपथः प्रधानमन्त्री, उपप्रधानमन्त्री र अन्य मन्त्रीहरूले श्री ५ समक्ष र राज्य मन्त्री तथा सहायकमन्त्रीले प्रधानमन्त्री समक्ष आफ्नोे पद र गोपनीयताको शपथ ग्रहण गर्नु पर्नेछ ।

४१. सरकारी कार्य सञ्चालनः (१) श्री ५ बाट स्वीकृत गरिबक्सेको नियमावलीबमोजिम श्री ५ कोसरकारको कार्य विभाजन र कार्य सम्पादन हुनेछ ।(२) उपधारा (१) अन्तर्गतको नियमावलीको पालन भयो वा भएन भन्ने प्रश्न कुनै अदालतमाउठाइने छैन ।

४२. मन्त्रिपरिषद् सम्बन्धी विशेष व्यवस्थाः (१) प्रतिनिधि सभामा कुनै दलले स्पष्ट बहुमत प्राप्त गर्ननसकेको अवस्थामा श्री ५ बाट दुई वा दुईभन्दा बढी दलहरूको समर्थनबाट प्रतिनिधि सभाकासदस्यहरूको बहुमतको विश्वास प्राप्त गर्न सक्ने सदस्यलाई प्रधानमन्त्रीको पदमा नियुक्तगरिबक्सनेछ ।

(२) उपधारा (१) बमोजिम कुनै सदस्यले प्रतिनिधि सभाका सदस्यहरूको बहुमत प्राप्त गर्ननसक्ने अवस्था भएमा श्री ५ बाट प्रतिनिधि सभामा सबै भन्दा बढी सदस्यहरू भएको संसदीय दलको नेतालाई प्रधानमन्त्रीको पदमा नियुक्त गरिबक्सनेछ ।

(३) उपधारा (१) वा (२) बमोजिम नियुक्त प्रधानमन्त्रीले तीस दिनभित्र प्रतिनिधि सभाबाट विश्वासको मत प्राप्त गर्नुपर्नेछ ।

(४) श्री ५ बाट उपधारा (२) बमोजिम गठन गरिबक्सेको मन्त्रीपरिषद्ले प्रतिनिधि सभाकोसमर्थन प्राप्त गर्न नसकेमा श्री ५ बाट प्रतिनिधि सभालाई भङ्ग गरी ६ महिनाभित्र अर्को निर्वाचन गराउन आदेश जारी गरिबक्सनेछ ।

४३. श्री ५ मा सूचना जाहेर गर्ने र श्री ५ बाट सुझाव बक्सनेः (१) श्री ५ मा देहायका विषयहरू जाहेरगर्नु प्रधानमन्त्रीको कर्तव्य हुनेछः –

(क) नेपाल अधिराज्यको शासन व्यवस्था सम्बन्धी मन्त्रिपरिषद्का निर्णयहरू,

(ख) संसदमा पेश गरिने विधेयकहरू,

(ग) श्री ५ बाट मौसुफमा जाहेर गर्न निर्देशन बक्सेको खण्ड (क) वा (ख) मा उल्लिखित विषयहरू सम्बन्धी अन्य कुराहरू, र

(घ) देशको सम–सामयिक परिस्थिति र शान्तिशुरक्षा, राजनैतिक, आर्थिक,सामाजिक, प्रशासनिक र वैदेशिक सम्बन्धका कुराहरू ।

(२) श्री ५ बाट राष्ट्रिय महत्वका विषयमा मन्त्रीपरिषद्लाई सुझाब वा प्रोत्साहन बक्सन वा सचेत गराउन सकिबक्सनेछ ।