परिच्छेद –६ विविध

२३. बाल श्रम निवारण समितिः (१) नेपाल सरकारले प्रतिष्ठानमा कार्य गर्ने बालकको स्वास्थ्य, सुरक्षा, शिक्षा, व्यावसायिक र तालीमको व्यवस्था गर्न, बालकलाई उपयुक्त रोजगारीको व्यवस्था गर्न, बालकलाई काममा लगाउन निरुत्साहित तुल्याउन र बाल श्रम निवारण गर्ने
सम्बन्धमा आवश्यक राय सुझाव प्राप्त गर्नको लागि बाल श्रम निवारण समिति गठन गरिनेछ ।
(२) यस्तो समितिमा तोकिए बमोजिम बाल श्रमको क्षेत्रमा कार्यरत सरकारी र गैर सरकारी संस्था तथा विशेषज्ञको समुचित प्रतिनिधित्वको व्यवस्था गरिनेछ ।

(३) बाल श्रम निवारण समितिको गठन विधि, काम, कर्तव्य र अधिकार तथा कार्यविधि तोकिए बमोजिम हुनेछ ।
२४. बाल श्रम निवारण कोषः (१) नेपाल सरकारले प्रतिष्ठानमा काम गर्ने बालकको स्वास्थ्य, सुरक्षा, शिक्षा, व्यावसायिक र तालिमको व्यवस्था गर्न, बालकलाई उपयुक्त रोजगारीको व्यवस्था गर्न, बालकलाई काममा लगाउन निरुत्साहित तुल्याउन र बाल श्रम निवारण गर्ने
सम्बन्धमा बाल श्रम निवारण कोषको नामले एउटा कोष स्थापना गरिनेछ ।
(२) बाल श्रम निवारण कोषमा देहाय बमोजिमको रकम जम्मा गरिनेछः–
(क) नेपाल सरकारबाट प्राप्त अनुदान रकम,
(ख) राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय संघ, संस्थाहरुबाट प्राप्त चन्दा, शुल्क, अनुदान तथा सहयोगको रकम,
(ग) अन्य स्रोतबाट प्राप्त रकम ।
(३) बाल श्रम निवारण कोषमा जम्मा हुने रकम र कोषको संचालन तोकिए बमोजिम हुनेछ ।
२५. निर्देशन दिन सक्नेः (१) यस ऐनको उद्देश्य कार्यान्वयन गर्न नेपाल सरकारले व्यवस्थापक, टेड युनियन तथा बाल कल्याण गृह र बालकको हेरचाह गर्ने संस्थालाई बालकको हक र हितको सुरक्षाको लागि आवश्यक निर्देशन दिन सक्नेछ ।
(२) उपदफा (१) बमोजिम नेपाल सरकारले दिएको निर्देशनको पालना गर्नु सम्बन्धित सबैको कर्तव्य हुनेछ ।
२६. अनुसूचीमा संशोधनः (१) नेपाल सरकारले नेपाल राजपत्रमा सूचना प्रकाशन गरी अनुसूचीमा अन्य जोखिमपूर्ण कार्यहरु थप गर्न सक्नेछ ।
(२) उपदफा (१) बमोजिम अनुसूचीमा कुनै जोखिमपूर्ण कार्य थप गर्दा नेपाल सरकारले आवश्यक देखेमा बाल श्रम निवारण समितिको राय लिन सक्नेछ ।
(३) उपदफा (१) बमोजिम सूचना प्रकाशित भएको मितिले तीस दिनपछि अनुसूचीमा संशोधन भएको मानिनेछ ।
२७. नियम बनाउने अधिकारः यस ऐनको उद्देश्य कार्यान्वयन गर्न नेपाल सरकारले आवश्यक नियम बनाउन सक्नेछ ।
२८. खारेजी र संशोधनः (१) श्रम ऐन, २०४८ को,–
(क) दफा २ को खण्ड (ज) झिकिएकोछ ।
(ख) दफा २ को खण्ड (झ) मा रहेको “चौध वर्षको” भन्ने शब्दहरुको सट्टा “सोह्र वर्षको” भन्ने शब्दहरु राखिएका छन्।
(ग) दफा ५ को उपदफा (१) झिकिएकोछ ।
(घ) दफा ३२ पछि देहायका दफा ३२क. र ३२ख. थपिएका छन्ः–
“३२क. पर्याप्त निर्देशन वा व्यावसायिक तालीम नदिई नाबालिगलाई काममा लगाउन नहुनेः (१) सम्बन्धित कार्यक्षेत्रका विषयमा पर्याप्त निर्देशन वा व्यावसायिक तालीम नदिई नाबालिगलाई काममा लगाउन हुँदैन ।
(२) नाबालिगलाई काममा लगाउँदा उपदफा (१) बमोजिम सम्बन्धित कार्यक्षेत्रका विषयमा दिनु पर्ने पर्याप्त निर्देशन वा व्यावसायिक तालीम सम्बन्धी व्यवस्थाहरु तोकिए बमोजिम हुनेछन्।
(३) उपदफा (१) विपरीत नाबालिगलाई काममा लगाउने व्यवस्थापकलाई तीन महीनासम्म कैद वा दश हजार रुपैयाँसम्म
जरिबाना वा दुबै सजाय हुनेछ ।
३२ख. उमेर सम्बन्धी विवादः (१) प्रतिष्ठानमा काम गर्ने कुनै नाबालिगको उमेर सम्बन्धी विवाद परेमा त्यस्तो नाबालिगको जन्म दर्ता
प्रमाणपत्रमा उल्लिखित जन्म मिति अनुसारको उमेर नै निजको वास्तविक उमेर मानिनेछ ।
(२) कुनै नाबालिगको जन्म दर्ता प्रमाणपत्र नभएमा श्रम विभागले तोकेको चिकित्सकद्वारा त्यस्तो नाबालिगको स्वास्थ्य
परीक्षण गराई निश्चित गरिएको उमेर नै निजको वास्तविक उमेर मानिनेछ ।”
(२) बालबालिका सम्बन्धी ऐन, २०४८ को,–
(क) दफा १७ र १८ खारेज गरिएका छन्।
(ख) परिच्छेद–५ खारेज गरिएकोछ ।
(ग) दफा ५३ को उपदफा (१) र (६) मा रहेका “१७ वा १८” भन्ने शब्दहरु झिकिएका छन्।
(घ) दफा ५३ को उपदफा (१०) झिकिएको छ ।